پوکی استخوان چیست و چگونه ایجاد می شود؟

پوکی استخوان یا استئوپروز، عبارت از حالتی است که در اثر تخریب بافت استخوانی، توده‏ای استخوان کاهش یافته سرانجام به شکستگی استخوان منجر می‏ شود (تعداد و اندازه ‏ی تیغه‏ های استخوانی بافت استخوانی کاهش می‏ یابد). سازمان بهداشت جهانی (WHO ) چهار دسته برای سطوح مختلف تراکم استخوان شناسایی کرده است:  نورمال، استئوپنیا، استئوپروزیس و استئوپروزیس تثبیت شده.

پوکی استخوان

در پوکی استخوان تراکم بافت استخوان کاهش می یابد و میزان مواد معدنی استخوان کاهش می یابد. در پوکی استخوان ساختار بافتی استخوان تغییر نمی کند تنها تراکم آن کاهش پیدا می کند. شکستگی های ناشی از پوکی استخوان در ۶۰% زنان بالای ۶۰ سال و ۳۰% مردان به پوکی استخوان بالای ۶۰ سال را گرفتار و متاثر می کند. در زنان تغییرات هورمونی که در زمان یائسگی رخ می دهد و طی آن کاهش تراکم استخوانی شدت می گیرد سبب می شود که بیشتر مستعد به شکستگی در این زمینه باشند.

روند ایجاد پوکی استخوان

تلگرام

در دوران کودکی و نوجوانی سرعت تشکیل بافت های استخوانی بیشتر از سرعت برداشت از بافت استخوانی است  و لذا استخوان ضخیم تر شده و رشد می کند و اندازه آن بزرگ می شود که سبب رشد قدی و عرضی فرد می گردد. از سویی در این دوره زمانی تراکم استخوان هم به حداکثر خود می رسد بطوری که حداکثر تراکم استخوانی در ۲۰ سالگی وجود دارد. در فاصله ۳۰-۲۰ سالگی میزان رشد و برداشت استخوان یکسان می شوند و لذا تراکم و اندازه استخوان ها ثابت می ماند. از ۳۰ سالگی به بعد میزان برداشت استخوان از میزان تشکیل رشد استخوان پیشی می گیرد و لذا استخوان شروع به نازک شدن می کند و تراکم آن بتدریج کاهش می یابد. تحقیقات نشان داده اند که از ۳۰ سالگی به بعد سالانه حدود ۱% از تراکم استخوان کاسته می شود.

در زنان حوالی یائسگی به خاطر کاهش سطح هورمون استروژن که محرک تولید استخوان سازی است سرعت کاهش تراکم استخوان افزایش می یابد و سالانه حدود ۲% از تراکم استخوانی کاسته می شود. اما در مردان با همان سرعت ۱% در سال از تراکم استخوان کاسته می شود. در زنان فعال قبل از دوره یائسگی چنانچه به هر دلیل چه به علت بیماری مثل تخمدان پلی کیستیک چه به علت ورزش های شدید و نامتعارف توقف سیکل های ماهیانه رخ دهد و این توقف بیش از ۳ ماه طول بکشد سطوح استروژن خون کاهش یافته و در معرض کاهش تراکم استخوان قرار خواهد گرفت. چنانچه دوران قطع سیکل های ماهیانه بیش از ۶ ماه باشد این کاهش تراکم محسوس خواهد بود.

احتمال دچار شدن به پوکی استخوان در موارد ذیل بیشتر می باشد:

سن بیش از ۵۰ سال (خصوصاً در بانوان،  قرار نگرفتن در معرض نور مستقیم خورشید،  یائسگی (بخصوص یائسگی زودرس)، عدم تحرک در زندگی. ورزش و فعالیت فیزیکی متناسب با اعمال وزن و نیرو روی استخوان های درگیر سبب تقویت تراکم استخوان می شوند. افرادی که  فعالیت کمی دارند یا در بستر هستند مستعد پوکی استخوان زودرس می باشند.

سیگار کشیدن، ارث، استفاده دراز مدت از کورتون یا داروهای انعقاد خون،  نوشیدن زیاد قهوه، کافئین، پفک، مصرف غذاهای پرنمک، مصرف الکل، برخی از اختلالات هورمونی مانند(پرکاری تیروئید، پرکاری غده فوق کلیه، کم کاری غدد جنسی و برخی از سرطان ها، کمبود طولانی‌ مدت‌ کلسیم‌ و پروتئین‌ در رژیم‌ غذایی‌ هایی : یک رژیم سالم و متعادل غذائی نقش مهمی را در رشد و حفظ تراکم استخوان دارد. محدودیت های غذائی طولانی مدت می تواند با کاهش دادن رسیدن مواد غذائی لازم به بدن بخصوص کلسیم و ویتامین D سبب کاهش رشد یا افزایش بروز پوکی استخوان شوند.

پوکی استخوان

عوامل تشدید کننده بیماری

  • جراحی‌ برداشت‌ تخمدان‌ها
  • اشعه‌درمانی‌ برای‌ سرطان‌ تخمدان‌
  • فقر تغذیه‌ای‌، به‌ خصوص‌ کمبود کلسیم‌ و پروتئین‌ رژیم‌ غذایی‌
  • نوع‌ ساختار بدن‌. خانم‌های‌ لاغر با استخوانبندی‌ کوچک‌ نسبت‌ به‌ این‌ عارضه‌ مستعدترند.
  • سابقه‌ خانوادگی‌ پوکی‌ استخوان‌
  • استعمال‌ دخانیات‌
  • مصرف‌ الکل‌
  • مصرف‌ داروهای‌ تیرویید

راه های پیشگیری :

  • فعالیت های ورزشی مناسب داشته باشید.
  • سیگار نکشید
  • روزانه به مدت حداقل ۱۰ دقیقه در معرض نور مستقیم خورشید قرار بگیرید.
  • پس از یائسگی با صلاحدید پزشک از هورمون درمانی استفاده کنید.
  • مهمتر از همه غذاهای حاوی کلیسم بخصوص لبنیات بیشتر استفاده کنید

علائم و عوارض پوکی استخوان

در مراحل اولیه‏ ی بروز پوکی استخوان، علائم آن به ندرت ظاهر می‏ شود، که این ظاهر نشدن علائم تشخیص بیماری را دشوار می‏ کند.

پوکی استخوان در مراحل بعدی موجب بروز مسائل زیر می‏ گردد

  •  شکستگی خود به خود یا با کمترین ضربه بر استخوان ها مخصوصاً در نواحی ران و لگن، کمر و ستون مهره‏ ها که غالباً این اولین علامت است.
  • کمر درد شدید در نقطه ‏ای خاص که نشانه شکستگی ست.
  • قوز پشت که موجب انحنای پشت یا قوز درآوردن می‏شود.
  • کوتاه شدن قد.

عوامل مستعد کننده پوکی استخوان کدامند؟

عوامل مستعد کننده ‏ای که قابل کنترل نیستند:

  •  جنسیت: زنان بسیار بیشتر از مردان به پوکی استخوان و شکستگی ناشی از آن دچار می‏شوند.( در واقع ۴ برابر آقایان). زیرا زنان از ابتدا تراکم استخوان کمتری دارند و بیشتر هم عمر می‏ کنند.
  •  سن: با افزایش سن احتمال بروز پوکی استخوان بیشتر می شود.
  • شروع یائسگی: استروژن هورمون زنان های است که از کاهش توده‏ی استخوان جلوگیری می‏کند. تولید استروژن در تخمدان ها بعد از یائسگی متوقف می شود، در نتیجه، از دست رفتن توده‏ی استخوان تسریع می‏ شود. زنانی که یائسگی زود رس دارند (قبل از ۴۵ سالگی)، مانند بانوانی که تخمدان های آن ها را با جراحی برداشته‏اند بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان‏اند.
  •  سابقه‏ ی خانوادگی: وراثت بر مقدار استخوان های شما و سرعت از دست دادن آن ها تأثیر دارد، اگر ما در شما شکستگی لگن یا مهره، ساعد و… داشته باشد، احتمال ابتلای شما به شکستگی ۲ برابر افراد دیگر است.
  •  استخوان‏بندی ظریف و کوچک: بانوانی که دارای استخوان های کوچک بوده، کوتاه قد و یا لاغراند، به خاطر وجود توده‏ی استخوانی کمتر، مستعد بروز پوکی استخوان‏اند.
  •  نژاد: بانوان اروپایی شمالی یا افراد ساکن آسیای جنوب شرقی، بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان ‏اند.
  •  بعضی از بیماری ها: بیماری هایی نظیر بیماری تیروئید، پاراتیروئید، غدد جنسی، و غدد فوق کلیوی می‏ توانند به پوکی استخوان منجر شوند.

برای جلوگیری از پوکی استخوان چه باید کرد؟

۱) دریافت کلسیم و ویتامین دی کافی (اوقاتی را بیرون از خانه بگذرانید تا آفتاب بتواند پوست شما را برای ساختن ویتامین D  تحریک کند. ).
۲) ترک سیگار
۳) داشتن فعالیت فیزیکی مداوم و متعادل (مثلاً حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‏روی روزانه) برای توضیح بیشتر به قسمت ورزش مراجعه کنید.
۴) خانم های یائسه‏ ای که دارای عوامل مستعد کننده‏ی پوکی استخوان هستند و افراد مبتلا به بیماری های تیروئید باید با پزشک خود در این باره مشورت کنند. پزشکان به خانم ها توصیه می کنند در سنین قبل از یائسگی بطور مرتب سالانه حداقل ۱ تا ۲ بار آزمایش تراکم استخوان را انجام دهند.

۵) یک رژیم غذایی سر شار از کلسیم بسیار مفید است. کلسم یکی از اجزای سازنده استخوان است و غذای روزانه شما باید حداقل حاوی ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم باشد.
۶) از عواملی چون کشیدن سیگار و نوشیدن زیاد قهوه و زندگی بی تحرک که احتمال بروز پوکی استخوان را زیاد می کند پرهیز کنید.
۷) ورزش به استحکام استخوان کمک میکند . در حد اعتدال ورزش هایی چون پیاده روی ، دوچرخه سواری] شنا و نرمش را برای خود ترتیب دهید.

چگونه از شکستگی های ناشی از پوکی استخوان جلوگیری کنیم؟

  •  از زندگی بی تحرک دوری کنید.
  •  در روز یک تا دو ساعت راه بروید . این زمان را می توان به چند بخش ۱۰ تا ۱۵ دقیقه ای تقسیم کرد.
  •  از کفش های نرم، مسطح و با تخت لاستیکی استفاده کنید. ( مانند کفش های ورزشی)
  •  برای پیشگیری از زمین خوردن، تا حد امکان در مسیرهای ناهموار و غیر مسطح راه نروید.
  •  درحمام از پادری های لاستیکی که مانع سرخوردن می شود استفاده کنید. دستگیره هایی در اطراف وان نصب کنید تا بتوانید محکم آن ها را گرفته ، تعادل خود را حفظ کنید.
  •  از پادری های نامطمئن استفاده نکنید.
  •  در خانه از صندل های دوبندی استفاده نکنید و کفش راحتی پشت بسته بپوشید.
  •  به هنگام حرکت بروی سطوح لیز و لغزنده کاملآ احتیاط کنید.
  •  از خم کردن بدنتان به سوی جلو خودداری کنید ( این حرکت ، فوق العاده خطرناک است زیرا می تواند باعث شکستگی در مهره های پائین تر از ناحیه پشت شود).
  •  هر روز ورزش هایی را به منظور تقویت عضلات شکم و پشت انجام دهید.
  •  از کرست های محکم استفاده کنید و تن ها در صورت نیاز مبرم آن ها را در آورید.
  • ( به جای آن می توان از کمربندهای کشی نیز استفاده کرد.)

توصیه هایی درباره رژیم غذایی جهت کاهش پوکی استخوان

 مقدار روزانه کلسیمی که مصرف آن توصیه می شود:

  •  زنان بالای ۴۰ سال: ۱۵۰۰ میلی گرم در روز
  •  زنان و مردان بالای ۶۰ سال : ۱۲۰۰ میلی گرم در روز
  •  تذکر: افراد چاق بهتر است از غذاهای کم کالری وپرکلسیم استفاده کنند.
  • بیشتر از ۲۰۰۰ تا۲۵۰۰ میلی گرم کلسیم نباید در روز مصرف کرد

رشد طولی استخوان ها تا قبل از ۲۰ سالگی کامل و متوقف می‏ گردد. اما افزایش استحکام استخوان‏ ها بعد از سن ۲۰ سالگی همچنان ادامه خواهد داشت. بین سن ۳۰-۲۰ سالگی استخوان‏ ها ضخیم و عریض می‏ شوند و در سن ۳۰ سالگی به حداکثر حجم تراکم استخوانی خود می ‏رسد. بنابراین هرچه در سنین پایین ذخیره توده استخوانی شما بیشتر باشد در سنین بالا از استخوان های قوی ‏تری برخوردار خواهید بود.

پوکی استخوان را (بیماری خاموش) می گویند زیرا ضعیف شدن استخوان‏ ها علامت واضحی ندارد. اولین علامت واضح آن یک شکستگی دردناک است که با کوچک ترین ضربه در مچ دست، استخوان ران یا استخوان فقرات اتفاق می‏افتد. دلیل هر شکستگی پوکی استخوان نیست ولی اگر یکی از علائم زیر را در خودتان مشاهده کردید باید به فکر پوکی استخوان باشید.
۱- اگر قدتان نسبت به گذشته کوتاه ‏تر شده
۲- اگر احساس می ‏کنید ستون فقرات شما قوز شده
۳- اگر با ضربه خفیف یا افتادن ساده یا بدون علت، دچار شکستگی شده ‏اید.
پوکی استخوان توسط پزشکان عمومی، متخصصین داخلی، غدد، زنان، روماتولوژی و اورتوپدی تشخیص و درمان می‏ شود.

فعالیت‏ های فیزیکی در دوران کودکی و جوانی اثر مثبت در شکل‏ گیری و تراکم استخوانی دارد.ورزش در دوران میانسالی و در افرادی که دچار پوکی استخوان می‏ باشند نیز اثر زیادی در پیشگیری و افزایش تراکم استخوان دارد. تند راه رفتن، استفاده کردن از پله، کوه‏نوردی و ورزش‏ های روزانه به ترمیم و ساختن بافت استخوان کمک می ‏کند.بطور کلی فعالیت‏ های فیزیکی سبب تقویت عضلات و افزایش تعادل بدن می‏گردد، در نتیجه از افتادن که علت اصلی شکستگی است جلوگیری می شود و وضع روحی شما را نیز بهبود می ‏بخشد.
 تهیه و تدوین  elmevarzesh.com

به اشتراک بگذارید :
اینستاگرام

مطالب مشابه

شما چه نظری دارید؟ برای ما بنویسید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *