آشنایی با رشد و تکامل حرکتی

هر جا زندگی وجود دارد،حرکت نیز وجود دارد.زندگی‏ بدون حرکت قابل تصور نیست.حرکت در حیات انسان پیش‏ از تولد،آغاز و تا پایان حیات ادامه می‏ یابد.حرکت به شکل‏ بازتابی آغاز و به وسیله اعصاب زیر قشری کنترل می‏ شود، سپس به تدریج و به ‏طور فزاینده با پیچیده ‏تر شدن‏ الگوهای حرکتی،به مراکز بالاتر عصبی مربوط می‏ شود.در دوره شیرخوارگی با دستکاری ساده‏ اشیاء،الگوهای جا به جایی کسب و در دوره دوم‏ کودکی(۲ تا ۶ سالگی)بسیاری از مهارت‏ های اساسی، به افعال حرکتی کودک اضافه می‏ شود.

الگوهای حرکتی اساسی که ابتدا کودکان فرا می ‏گیرند به صورت مهارت‏ هایی کلی،بعدها به مهارت‏ های ویژه یا ورزشی تبدیل‏ می‏ شود.این فرآیند مداوم تکامل،در مهارت‏ های حرکتی،تا میزان زیادی بدون دخالت دیگران به وقوع می‏ پیوندد.

تا چند سال پیش بررسی رشد و تکامل حرکتی ،فقط در مورد کودکان و نوجوانان انجام می‏ شد،اما امروزه،قلمرو این بررسی چنان‏ توسعه یافته است که حتی رشد و تکامل حرکت را در پهنه حیاب بررسی می‏ کند.مسلما تغییرهایی که در رفتار حرکتی و عملکرد مهارتی‏ اشخاص پدید می ‏آید،به افراد زیر بیست سال محدود نمی‏ شود.یعنی حرکت نه فقط در طول کودکی و نوجوانی،بلکه در طول بزرگسالی‏ و خصوصا کهنسالی نیز تغییر می‏ کند.

بررسی و مطالعه علمی آن تغییرها را رشد و تکامل حرکتی در پهنه حیات گویند.اهمیت رشد و تکامل در این است که تغییرهای حاصله در طول بزرگسالی و کهنسالی،به‏ طور نظامدار نیز بررسی می‏ شود.رشد و تکامل حرکتی در پهنه‏ حیات،به تأمین نیاز رشد و تکامل حرکتی جامع توجه دارد.رشد و تکامل‏ حرکتی عملی‏ است که درباره‏ تغییر رفتار حرکتی انسان، در طول حیات، یعنی از حیات‏ قبل از تولد تا پایان کهنسالی، مطالعه می‏ کند.

تلگرام

رشد و تکامل حرکتی چیست؟

انسان همانند سایر موجودات زنده، پیوسته در حال تغییر است.این تغییر طبیعی و همگانی به صورت افزایش در قد،وزن،پیدایش عادت‏ ها،مهارت‏ ها و به‏ طور کلی تغییر در رفتار حرکتی و عقلانی در طول زمان آشکار می‏ شود. مجموعه این تغییرهای کمی و کیفی را (رشد)می‏ گویند.

به بیان دیگر رشد عبارت از یک‏ سلسله تغییرهای پی در پی است که برای‏ رسیدن،به هدف واحدی انجام می‏ گیرد و آن هدف،تغییرهای طبیعی در طول زمان‏ رسیدن کودک به کمال است که‏ استعدادهای بدنی و عقلانی خود را با گذشت زمان به دست می ‏آورد.

رشد بدین معنا،هرگز سریع و تصادفی انجام‏ نمی‏ گیرد،بلکه تابع قانون،نظم خاص‏ و در حال پیشرفت است و هیچ‏گاه‏ متوقف نمی‏ شود.رشد چنان‏که اشاره‏ کردیم شامل ابعاد کمّی و کیفی است. منظور از ابعاد کمی به تغییرهای بدنی‏ (مانند افزایش قد،وزن،نمو دستگاه‏ های مختلف بدن و…)و ابعاد کیفی به تغییرهای اطلاق می‏ شود که در جنبه‏ های شناختی مانند ادراک،تفکر و حل مسایل اجتماعی مانند روابط با دیگران و عاطفی مانند احساس‏ها و گرایش‏ ها به عمل می‏آید.بدیهی است‏ که این ابعاد کاملا با همدیگر همبستگی‏ دارند.

رشد و تکامل حرکتی،مطالعه‏ فرآیند یادگیری و مهارت حرکتی در کودکان است.یعنی این علم پیشرفت‏ حرکت از شکل ابتدایی و نیمه ماهرانه‏ (در کودکان خیلی خردسال آشکار می‏ شود) تا سطح متوسط مهارت(در خلال دوره کودکی آشکار می‏ شود)و بالاخره عملکرد نسبتا ماهرانه(در اواخر دوره نوجوانی آشکار می‏ شود)را مطالعه می‏ کند.

متخصص رشد حرکتی از این بعد، رشد و تکامل حرکتی سن‏ های متفاوت‏ کودکان را بررسی و بر جریان عمل کسب‏ مهارتشان نظارت می‏ کند.فرضیهء وابسته‏ های رشد و تکامل حرکتی که‏ صرفا در کودکان و نوجوانان توسعه‏ می‏ یابد،به دلیل بیشترین مطالعه‏ ها و بررسی‏ ها در سال‏ های اولیه حیات بوده‏ است.با وجود این محققان بسیاری‏ اکنون تاکید دارند که بررسی و مطالعه‏ رشد عمومی و حرکتی،باید تمام‏ دوره‏ های زندگی را شامل شود.

کهنسالان بخش بزرگی از جامعه ما را تشکیل می‏ دهند و برای اتقای کیفیت‏ زندگی خود،در جهت لذت بخش و سودمند شدن زندگی،از فعالیت‏ های‏ بدنی استفاده می‏ کنند.بنابر این،نباید دوره کهنسالی،دوره گوشه ‏گیری و بیماری قلمداد شود.به‏ طور نظری بیان‏ شده است که رشد در دوره بلوغ،در سن‏ 21 سالگی و اصولا در هیچ گذری از دوره بزرگسالی متوقف نمی‏ شود.

تغییرهای کیفی در رفتار حرکتی،در دوره کهنسالی نیز اتفاق می‏ افتد.اما از آن‏جا که بررسی‏ ها و مطالعه ‏ها در زمینه‏ رشد،جنبه ‏های بسیاری از رفتار حرکتی‏ دوره کهنسالی بررسی نشده است. بنابراین،رشد و تکامل حرکتی علمی‏ است که دربارهء تغییر رفتار حرکتی‏ انسان،در طول حیات،یعنی از حیات‏ قبل از تولد تا پایان کهنسالی مطالعه‏ می‏ کند.

آگاهی از این علم برای مربیان تربیت‏ بدنی از آن جهت ضروری است که‏ یافته‏ های رشد حرکتی پایه و اساس‏ خوبی برای برنامه‏ ریزی تربیت بدنی‏ است.و چون مربیان بیشتر با کودکان، نوجوانان و جوانان سروکار دارند،این‏ آگاهی در محدوده کودکی تا جوانی‏ ضرورت بیشتری پیدا می‏ کند.

شکل حرکت چیست؟

شکل،فرایندی است که در حرکت‏ حمل می‏ شود.به عبارتی،راه،نحوه‏ اجرا یا طرح عملکرد است که اندام‏ ها با حرکت‏ های خود آن را در فضا ترسیم‏ می‏ کنند.به بیانی دیگر،آن تصویر بینایی‏ را« شکل حرکت »گویند که با اجرای‏ مهارت یک ورزشکار در ذهن مربی باقی‏ می‏ ماند.اصطلاح‏ های کیفی مانند غیر پیشرفته یا ابتدایی؛نیمه ماهرانه و ماهرانه اشاره به شکل حرکت دارد که با توجه به اقتصاد حرکت و میزان سازگاری‏ در حرکت‏ شناسی بدن به هر فرد اختصاص داده می‏ شود.

برای نمونه، در عمل پرتاب،یک پسر راست دست‏ که به پای راستش به طرف جلو گام‏ بر می ‏دارد،وقتی آرنجش را تا نزدیک‏ گوشش بلند می‏ کند سپس توپ را پرتاپ‏ می‏ کند تا ساعدش باز شود،می‏ توانیم‏ بگوییم که این فرد هنوز در مهارت پرتاب‏ کردن،به طرح پیشرفته و ماهرانه نرسیده‏ است،اما می‏ت واند عمل پرتاب خود را با انجام دادن عمل پرتاب مؤثرتر، پالایش کند؛یعنی تمرین کند تا به تدریج‏ در فرایند حرکت یا شکل مهارت،تغییر اساسی صورت گیرد و مهارت به‏ صورت پیشرفته اجرا شود.

عملکرد حرکت چیست؟

مؤلفه دیگر حرکت«عملکرد» است.درحالی‏که اصطلاح شکل، برای توصیف فرایند حرکت به کار می‏ رود،اصطلاح«عملکرد»برای نشان‏ دادن نتیجه حرکت به کار می‏ رود. عملکرد را یا برای اشاره به وقوع مانند «کودک توپی را پرتاب کرد»یا برای‏ اهمیت دادن به نتیجه عمل به کار می‏ برند مانند توپ ۴۶ متر پرتاب شد.

عملکرد،مفاهیم توصیفی چون‏ ابتدایی و پیشرفته ندارد،زیرا این‏ اصطلاح،جزء اصطلاح‏ های مطلق‏ است.خوب و بد بودن آن بستگی دارد به مسافتی که فرد به نتیجه مورد انتظار نایل می‏ شود.برای نمونه ۵/۲ متر پرش‏ برای کودک،عملکرد خوبی است،اما برای بزرگسال یا نوجوان معمولا اجرا و عملکرد خوبی نیست،زیرا تفاوت‏ هایی‏ در معیارهای معمول وجود داردبرای آشنایی بیشتر مربیان با مفاهیم‏ شکل و عملکرد که دو مولفه مهم رفتار حرکتی هستند،می‏ توان در فرآیند تدریس آن‏ ها را بهتر ملاحظه کرد..

وقتی مربی در کلاس تربیت بدنی، به دانش ‏آموزان اجرای مهارت دریبل‏ کردن را آموزش می‏ دهد و به دنبال آن به‏ دانش ‏آموزان فرصتی می ‏دهد تا آن‏ مهارت را تمرین کنند و در آخر درستی‏ آن مهارت را ارزیابی می‏ کند،این‏جا مربی بر جنبه«شکل»حرکت تأکید کرده‏ است.اما وقتی دانش ‏آموزان را برای‏ مشارکت فعال،در تحمل یک برنامه‏ بدن سازی،در طول سه ماه فرا می‏ خواند و خود کاملا بر اجرای صحیح‏ تمرین‏ ها نظارت دارد،این‏جا تأکید مربی بر افزایش عملکرد و قدرت است. البته این تجزیه حرکت به شکل و عملکرد دانشمندان؛برای شناسایی،توسعه، اصلاح،ارزیابی و پیش‏بینی علمی رفتار حرکتی است و این‏که آن دو جنبه و بعدشکل حرکت‏ به تجارب‏ آموزشی، یادگیری و آموزش مربی‏ بستگی دارد.در حالی که عملکرد حرکت به عوامل‏ آمادگی‏ جسمانی مربوط است.

حرکت به خوبی در طول حیات بررسی‏ و مطالعه می‏ شود.در واقع،حرکت یک‏ پدیده و رویداد بیش نیست و نمی‏ توان‏ آن عناصر را در حرکت به‏ طور مجزا ملاحظه کرد.

یک رابطه مثبت میان شکل و عملکرد وجود دارد،اما این رابطه، رابطه سببی مستقیم نیست.شکل‏ پیشرفته،تمایل به پیشرفت به عملکرد دارد،اما عمکرد خوب می‏ تواند به‏ شکل پیشرفته بستگی نداشته باشد.اگر دو کودک از نظر سن و جنس مشابه‏ باشند و از شکل یکسانی،برای پرتاب‏ کردن،استفاده کنند؛این احتمال وجود دارد که یکی از آن‏ ها نسبت به دیگری‏ بیشتر پرتاب کند.در این نمونه‏ ها که‏ کیفیت شکل ثابت،اما نتیجه عملکرد متفاوت است،عموما تفاوت‏ ها در اثر مجموعه عواملی است که«قابلیت‏ های‏ جسمانی»نام دارد.قدرت؛سرعت‏ حرکت؛زمان واکنش؛هماهنگی چشم‏ و دست،از جمله صفات جسمانی به‏ شمار می‏روند که به‏ طور مستقیم به‏ چگونگی عملکرد مربوط می ‏شود.

جنبه دیگر روابط بین شکل و عملکرد نیز مبتنی بر عوامل توانشی‏ است،این عوامل در شرایطی بررسی‏ می‏ شود که دو بازیکن در سطح بالایی از عملکرد،مشابه باشند،ولی یکی از آن‏ ها نقصی در شکل داشته باشد. هرچند،یکی از آن دو از شکل خوبی‏ نسبت به دیگری استفاده کند.در چنین‏ شرایطی،احتمال برابری عملکرد وجود دارد،زیرا منشأ تفاوت‏ها در عوامل‏ توانشی است و بازیکنی که به شکل‏ نا درست عمل می‏ کند،برای اجرای‏ مهارت به عوامل توانشی بیشتری نیاز دارد.

این امتیاز و برتری در عوامل‏ مزبور،نقص در شکل را جبران می‏ کند و قدرت یکی از عوامل توانشی مثبت‏ است و بازیکن را به سطح عملکرد افرادی می‏ رساند که از شکل خوب‏ برخوردارند.این نوع جبران،هرچند موفقیت آمیز است،ولی به دلیل موقتی‏ بودن،نمی‏ تواند در فعالیت‏ هایی که دایم‏ پایین‏ تر از الگوهای عالی مهارت حرکتی‏ انجام می‏ شود،عامل پیروزی باشد. برای عملکرد بهتر،در صورتی نقص‏ شکل حرکت جبران می‏ شود که همه‏ توانایی‏ ها به‏ طور مستقیم برای تکلیف به‏ کار رود زمانی که مهارت‏ های اساسی‏ فراگرفته شد،لازم است به ویژگی‏ های‏ اساسی شکل خوب هم تأکید شود.زیرا در هر حال،عملکرد خوب با شکل‏ خوب از عملکرد خوب با شکل ضعیف‏ سازنده‏ تر است.

به اشتراک بگذارید :
اینستاگرام

مطالب مشابه

شما چه نظری دارید؟ برای ما بنویسید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *