سندرم متابولیک چیست ؟

سندرم X یا سندرم متابولیک که به سندرم مقاومت انسولین  IRS هم معروف است ، عبارت است از مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های متابولیک و همودینامیک که همراه با هم و مستقل از یکدیگر پیشگویی کننده‌ ی ایجاد آتروسکلروز و CVD می باشند . ویژگی اصلی و شناسه‌ی مهم آن مقاومت به انسولین است .

این حالت با هیپرانسولینمی ، عدم تحمل به گلوکز ، دیس لیپیدمی آتروژنیک (کاهش لیپوپروتئین‌های با چگالی بالا (HDL) و افزایش تری گلیسریدها ، اسیدهای چرب آزاد ، لیپوپروتئین با چگالی بسیار پائین (VLDL) و ذرات کوچک و متراکم(LDL) ) ، بالا بودن فشار خون و چاقی احشایی همراه است. وقوع همزمان این اختلالات بسیار خطرناک تر از بروز هر کدام به تنهایی است و مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی عروقی در مبتلایان به سندرم متابولیک بیشتر است.

سندرم متابولیک

علائم تشخیص سندرم متابولیک

چاقی احشایی با اندازه گیری دور کمر تعیین می شود ( بیش از ۱۰۲ سانتیمتر در مردان و بیش از ۸۸ سانتیمتر در زنان )
تری گلیسرید ( ناشتا ) بیش از ۱۵۰ mg/dl
HDLپایین ( مردان کمتر از ۴۰ و زنان کمتر از ۵۰ mg/dl )
افزایش فشار خون بیش از ۱۳۵/۸۵ MmHg
گلوکز ( ناشتا ) بیش از ۱۱۰ mg/dl

عوامل خطرزای متابولیک :

  • چاق بودن یا داشتن اضافه وزن
  • عدم فعالیت جسمانی
  • داشتن مقاومت به انسولین
  • عوامل ژنتیک

بیماری های مرتبط

  • هایپرتانسیون
  • هایپر لیپیدمیا
  • چاقی احشایی
  • دیابت

چاقی احشایی

چاقی با ذخیره بیش ازحد انرژی بصورت چربی در بدن ظاهر می شود زمانیکه BMI بیش از ۳۰ درصد باشد . افرادی که دارای چربی دور شکم هستند ، در مقایسه با افرادی که در قسمت لگن و ران چربی بیشتری دارند ، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری سندرم متابولیک هستند .
میزان انرژی که اغلب مردم در طی روز نیاز دارند ، بطور متوسط برای زنان حدود ٢٠٠٠ کالری و برای مردان ٢۵٠٠ کالری می باشد . این میزان برای یک ورزشکار حرفه ای ۴٠٠٠ کالری بیشتر است وبرای یک زن حامله و یا شیرده ۵٠٠ – ٣٠٠ کالری بیش از کالری مورد نیاز یک زن در حالت عادی است .اکثر افراد در سنین بالا اضافه وزن پیدا می کنند و این امر در این سنین ، به دلیل کاهش فعالیت و کاهش   BMR، طبیعی است و بالطبع باید دریافت انرژی کاهش یابد ، چرا که در غیر این صورت چاقی عارض می شود .

عوامل موثر برچاقی :

  • مصرف غذا بیش از نیاز بدن
  • مصرف زیاد الکل
  • روش زندگی خانه نشینی و بی تحرکی
  • هایپر تانسیون

دامنه فشار خون :

نرمال: کمتر از ۸۰/۱۲۰ میلی متر جیوه
مرحله قبل فشار خون بالا: ۸۹-۸۰/۱۳۹-۱۲۰ میلی متر جیوه
مرحله اول فشار خون: ۹۹-۸۹/۱۵۹-۱۴۰ میلی متر جیوه
مرحله دوم فشار خون: بالای ۱۰۰/۱۶۰ میلی متر جیوه

افزایش فشار خون به دو گروه اولیه وثانویه تقسیم می شود . افزایش فشار خون به دو گروه اولیه وثانویه تقسیم میشود. فشار خون اولیه که ۹۰ درصد موارد فشار خون را شامل می شود علت خاصی نداشته و عوامل تغذیه ای نقش بسیار مهمی در بروز و کنترل آن دارند . فشارخون ثانویه معمولاً به دنبال نارسائی کلیه، تنگی سرخرگ‌ آئورت، بیماری های غدد درون ریز و اختلالات عروقی بروز می نماید وباید بیماری اصلی درمان شود.
۷۰ درصد افراد چاق دارای فشار خون بالا هستند . شایع ترین علت نارسایی قلب در دنیا فشار خون می باشد . فشار خون بالا باعث تنگ شدن عروق کرونری قلب و ایجاد حمله قلبی می شود .

قاتل خاموش : بدون علائم مشخصی به اندام های حیاتی بدن آسیب می رساند ( بروز علائم در هنگام بحران فشار خون )

دیابت

دیابت نوع ۲ (غیر وابسته به انسولین) تقریباٌ ۸۵ تا ۹۰ درصد کل بیماران دیابتی را تشکیل می دهد . ابتلاء به دیابت به میزان ۶۰ تا ۹۰ درصد مربوط به عامل دریافت کالری اضافی ، چاقی و در نتیجه مقاومت نسبی به انسولین است . در مراحل اولیه بیماری با کم کردن وزن بیمار می توان مقاومت به انسولین را اصلاح کرد .

تحقیقات اخیر بر روی کربوهیدرات ها گویای این است که دریافت زیاد کربوهیدرات های تصفیه شده ، ممکن است خطر ابتلا به مقاومت به انسولین را افزایش دهد . به علاوه ، مطالعه بر روی حیوانات نشان داده است که مصرف رژیم های غذایی خاص با فروکتوز بالا منجر به اختلالات متابولیکی در حیوان شده که نتیجه ی آن افزایش وزن ، بالارفتن چربی و پرفشاری خون بوده است .

فروکتوز به آسانی از طریق روده کوچک جذب شده و به میزان زیادی به کبد حمل می شود . فروکتوز در کبد به وسیله ی چند واکنش بیوشیمیایی به سرعت به چربی تبدیل می شود ( بالا رفتن چربی خون و افزایش سطح کلسترول خون و در نتیجه افزایش وزن و چاقی)
اکثر افراد مبتلا به مقاومت به انسولین ، همزمان مبتلا به چاقی احشایی نیز می باشند . تمایل نسل جوان به استفاده از فناوری های روز و فست فود ها و از طرف دیگر بسته بندی های جدید این مواد غذایی (حاوی فتالات ) در نهایت به ایجاد سندرم متابولیک کمک می کنند .

دیس لیپیدمی

دیس لیپیدمی آتروژنیک با اختلال در سطح سه لیپید مشخص می شود که شامل افزایش سطح VLDL و LDL و سطح پایین HDL می باشد . دیس لیپیدمی یکی از عوامل اصلی خطر برای بروز بیماری شریان های کرونری (CHD) ، سکته مغزی و بیماری عروق محیطی  (PVD) ، ذکر گردیده که می توان با تغییر شیوه زندگی ، رژیم غذایی و داروها بر آن تاثیر گذاشت و آن را تغییر داد .

اختلال در متابولیسم چربی ها و بالا رفتن میزان سرمی آن ها می تواند منجر به تشکیل پلاک های آترواسکلروز در کرونر ها بشود که طی فرآیندی پیچیده در حضور سایر عوامل خطر ، تشکیل آن تسریع می شود . دو پیامد اصلی تشکیل پلاک آترواسکلروز در کرونرها : بروز سکته قلبی و آنژین صدری ناپایدار است. دیس لیپیدمی و چاقی در ایران از مهم ترین عوامل سندرم متابولیک هستند .افزایش تری گلیسیریدهای سرمی ، معمولا با سندرم متابولیک همراه است.

برخی از عوامل مؤثر در افزایش تری گلیسیرید : چاقی و اضافه وزن ، فعالیت فیزیکی کم، مصرف سیگار، مصرف زیاد الکل، رژیم غذایی پرکربوهیدرات(بیشتر از ۶۰% انرژی دریافتی)، بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، نارسایی مزمن کلیه و سندرم نفروتیک، مصرف برخی داروها، اختلال های ژنتیکی نظیر هیپرلیپیدمی توأم ارثی(FCHL)، هیپرتری گلیسیریدمی ارثی و اختلال ارثی بتالیپوپروتئینمی

علل

عادات غذایی و شیوه زندگی ( دریافت کالری بیش از حد و عدم فعالیت بدنی کافی)

ژنتیک

استرس (سبب القای هیپرکورتیزولمی ، مقاومت به انسولین و آدیپوزیته‌ی احشایی شده )

درمان

تغییر عادات غذایی و شیوه زندگی

درمان دارویی

افزایش آگاهی در مورد هر پنج جزء سندرم متابولیک،تغییر عادات غذایی و شیوه زندگی
افراد مبتلا به سندرم متابولیک از طریق کنترل عوامل خطرزای خود می توانند خطرابتلا به بیماری های قلبی عروقی و دیابت نوع ۲ را کاهش دهند. بهترین راه برای آن ها ، کاهش وزن و افزایش فعالیت جسمانی است .کنترل مداوم وزن ، فشار خون ، قند و چربی خون، مصرف کنترل شده داروهای ضد فشار خون ( اثر بر حساسیت به انسولین )، مصرف روزانه کلسیم و ویتامین D ،کاهش مصرف چربی های اشباع و کلسترول کمتر از ۲۰۰ میلی گرم در روز،مصرف استانول ها و استرول های گیاهی(۲ گرم در روز) و افزایش مصرف فیبرهای غذایی(۲۵ ـ ۱۰ گرم در روز).افزایش فعالیت بدنی.

فعالیت بدنی مناسب

از آنجا که فعالیت های هوازی اولین پیشنهاد برای کاهش وزن و به ویژه کاهش چربی احشایی است شاید بتوان «پیاده روی»  را به عنوان آسان ترین، مطمئن ترین و ارزان ترین راه معرفی کرد . مقدار آن معمولا روزانه نیم ساعت یا ۴ روز در هفته روزی یک ساعت پیاده روی تند پیشنهاد شده است .

سایر فعالیت های هوازی مناسب شامل دو ، شنا ، دوچرخه سواری ، کوه نوردی پله ای ، اسکی در مناطق کوهستانی ، اسکیت ، انواع کلاس های رقص و انواع مختلف تنیس به صورت متناوب ( راکت بال ، اسکواش) می باشد .البته نوع ، کمیت و کیفیت ورزش باید با توجه به وضعیت بیمار و تحت نظر پزشک متخصص تعیین شود .
تعادل و توازن برقرار کردن میان تمرینات و ورزش های متناسب با شرایط جسمانی فرد بهترین شیوه انجام ایروبیک می باشد، این استراتژی مصدومیت های پیاپی را کاهش و بروز آن ها را تقلیل می دهد و موجب می شود که در موقعیت ها و شرایطی که فرد فعالیت های زیاد بدنی انجام می دهد توازن و بالانس بیشتری در حرکات ماهیچه ها برقرار گردد، که این امر موجب لذت بردن بیشتر فرد نیز می شود.

نتیجه بحث

سندرم متابولیک یکی از ریسک فاکتورهای شناخته شده بیماری کاردیوواسکولار، است .مبتلایان سندرم متابولیک نسبت به افراد با ریسک مشابه و بدون این سندرم، باید درمان مؤثرتری دریافت کنند.عمده بیماری های کاردیوواسکولار در حال حاضر در کشورهای در حال توسعه اتفاق می افتد.اگرچه فاکتورهای ژنتیکی نقش مهمی در ایجاد سندرم متابولیک دارند اما شیوع بیشتر این سندرم در جامعه ما به روش زندگی مردم ما بر می گردد که در عین بی تحرکی به مصرف غذاهای پرچرب و fast food نیز رو آورده اند.

شیوع سندرم متابولیک بطور معنی داری با افزایشBMI  می یافت و افراد دارای سندرم متابولیک بطور مشخص دارای BMI بالاتری بودند ، لذا کمک به افراد چاق و دارای اضافه وزن برای رسیدن به وزن مطلوب بسیار حیاتی است . بهترین استراتژی برای جلوگیری از چاقی و سندرم متابولیک، داشتن یک برنامه زندگی سالم همراه با رژیم غذایی متعادل با مصرف بیشتر میوه و سبزیجات، فعالیت بدنی کافی به ویژه ورزش هوازی منظم، حفظ وزن ایده آل و نیز کاهش اضافه وزن در افراد چاق می باشد.

شیوع این سندرم در ایران در زنان بالاتر از مردان گزارش شده ولی در سطح جهانی تفاوت چندانی مشاهده نشده است .بهترین توصیه ورزشی برای مبتلایان به سندرم متابولیک ، فعالیت های هوازی با شدت پایین و حجم متوسط ( متناسب با وضعیت بالینی بیمار ) می باشد
 خانم زینب مدرسی

به اشتراک بگذارید :
FacebookTwitterGoogle+

مطالب مشابه

۲ نظر

  1. شیرین داوودی می‌گه:

    با سلام و سپاس فراوان بابت مطالب مفیدتان
    من دانشجوی فوق لیسانس آموزش سلامت می باشم و موضوع پایان نامه من مرتبط با بیماری سندرم متابولیک می باشد , اگر برایتان امکان دارد , ورزش هایی که برای یشگیری از این بیماری مفید هستند را به آدرس ایمیلم بفرستید ممنون میشم

    • رامیار نجفی می‌گه:

      سلام خانم داوودی

      مقاله های مرتبط برای تاثیر ورزش بر سندرم متابولیک زیاد هستند که هر کدام به نکاتی اشاره میکنند. کاقیه که عنوان زیر را در گوگل جستجو کنید تا به مقالات دسترسی پیدا کنید. ترجیحاً از مقالات خارجی استفاده کنید. ضمناً لازم به ذکره برای پیشگیری از سندرم متابولیک ترکیب ورزش مخصوصاً ورزش های منظم روزانه برای آمادگی بدن، ورزش های هوازی با رژیم عذایی کم کالری موثر می باشد.

      Scholarly articles for exercise and metabolic syndrome

نظرتان را برای ما بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>