چگونه ورزش بر باروری تاثیر می گذارد؟ مزایا و معایب ورزش بر باروری

ورزش یک بخش اصلی در حفظ سلامتی هر مرحله زندگی، مثل دوره بارداری یا قبل از بارداری است. اما وقتی صحبت از باروری می‌شود، دیگر نمی توان به توصیه های کلی مثل “غذای خوب بخور و ورزش کن” اکتفا کنیم. ویتامین ها و مواد مغذی خاصی هستند که باید به آنها توجه کرد و سطح مشخصی از ورزش و تمرینات، بدون تاثیر منفی بر سیستم باروری، بدن را به حرکت در می آورد. کاهش وزن در بعضی از زنان برای بارداری ضروری است و در نقطه مقابل هم می تواند روی باروری بعضی دیگر، تاثیر منفی داشته باشد. قرار است در این مطلب درباره ارتباط میان ورزش و باروری صحبت کنیم، که راهنمایی برای ورزش در دوره منتهی به بارداری باشد.

آیا ورزش خیلی زیاد (یا خیلی کم) بر روی باروری تاثیر می گذارد؟

به طور کلی ورزش برای سلامتی مفید است؛ اما وقتی به رابطه میان ورزش و سلامت باروری فکر می کنیم، سوال این است که آیا ورزش خیلی زیاد به باروری آسیب می زند و اینکه آیا ورزش می تواند به مشکلات داخلی مثل بهم ریختگی پریود ماهیانه یا سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) کمک کند؟

به طور خلاصه، ورزش برای زنانی که قصد باردار شدن دارند، توصیه می شود و مزایای آن از مضراتش بیشتر است. مطالعه ای به منظور ارزیابی زمان بارداری، در طول چند سال بر روی 17000 زن بدون سابقه ناباروری انجام شد. محققان نشان دادند که زنانی که پنج فاکتور کاهنده خطر (مانند داشتن یک رژیم غذایی مناسب یا حداقل 30 دقیقه ورزش در روز) را در زندگیشان به کار بسته اند، 69 درصد کمتر از دیگران در معرض بروز اختلالات ناباروری قرار دارند. براساس این مطالعه، شاید بتوان جلوی اختلالات تخمک گذاری بر ناباروری را با ورزش و مواد مغذی ضروری گرفت.

بعلاو زنان مبتلا به PCOS و پریودهای نامنظمی که 5 تا 10 درصد وزنشان را کاهش می دهند، با تاثیر مثبتش بر تخمک گذاری مواجه می شوند (40 تا 80 درصد افراد مبتلا به PCOS، درصد چربی بالاتری دارند و این موضوع می تواند به تخمک گذاری نامناسب یا عدم تخمک گذاری مواجه شود).

تاثیر ورزش بر تخمک گذاری مردان

به طور کلی داده های کم و پراکنده ای در رابطه با ارتباط میان ورزش و باروری مردان در دست است. اما یک مطالعه به ارزیابی مولفه‌های مختلف اسپرم و ارتباط آن با فعالیت های جسمانی پرداخت و ارتباط موثری بین کیفیت اسپرم و سطح فعالیت پیدا نکرد. یک استثنا در این بین وجود داشت و آن هم مربوط به تعداد و تحرک اسپرم دوچرخه سوارانی بود که بیش از پنج ساعت در هفته، دوچرخه سواری می کنند.

اگرچه این موضوع در مطالعات دیگر هم نشان داده شده، اما هنوز عامل دقیق آن ناشناخته است. اما از نظریات احتمالی پیرامون این موضوع می توان به افزایش دمای کیسه بیضه یا فشار و ضربات وارده بر بیضه اشاره داشت.

استروئید به صورت سهوی باعث کاهش غلظت تسوسترون – ماده ای ضروری برای تولید و کامل شدن اسپرم سالم – در بیضه های مردان (به دلیل کاهش هورمونهای باروری مخفی شده توسط مغز) میشود و تاثیر منفی آن بر تعداد، تحرک و مورفولوژی دیده شده است. به همین دلیل مردانی که برای افزایش رشد عضلاتشان از استروئید یا هورمون‌های آنابولیک دیگر استفاده می کنند، باید تحت نظر یک متخصص اورولوژیست باشند.

مشکلات دیگری مانند واریس بیضه، اختلالات هورمونی، عفونت یا مشکلات انزال نیز وجود دارند که باروری مردان را کاهش می دهند.

پس اگر تصمیم به باردار شدن گرفته اید، چقدر باید ورزش کنید؟

دو مطالعه در سالهای 2012 و 2016 به نتایج مشابهی رسیدند که تقریبا تمامی زنانی که تصمیم به بارداری می گیرند، می توانند از مزایای ورزش با شدت متوسط بهره ببرند. نتیجه دیگر آنها این بود که ورزش شدید (برای مثال بیش از پنج ساعت ورزش بسیار فعال در طول هفته) ممکن است برای بارداری زنان چاق مفید باشد و برای بعضی دیگر مضر باشد.

اما ورزش با شدت متوسط چیست؟ خوب، این موضوع کاملا شخصی است و درک کسی که برای ماراتن تمرین می کند، از مقوله شدت تمرین با کسی که چند ماه از شروع تمرینش گذشته، متفاوت است.

براساس رده بندی بورگ (Borg Rating) از میزان ادراک سختی، نمره 13-14 (یا تقریبا سخت) را می توان شدت متوسط دانست. (“پیاده روی تند یا فعالیت هایی که سطح تلاشتان را کمی افزایش می دهند و ضربان قلب و سرعت تنفستان را افزایش می دهند، اما نفستان را نمی برد”) راه دیگری برای سنجش شدت یک تمرین، چیزی شبیه به یک “آزمون حرف زدن” است. اگر بتوانید در حین تمرین صحبت کنید، احتمالا شدت تمرینتان متوسط است. باز هم می گوییم که ادراک سختی افراد مختلف با هم متفاوت است، بنابراین حتما از پزشکتان بخواهید که یک برنامه تمرینی برایتان بنویسد.

اما بهترین تمریناتی که می توان در دوره شروع بارداری انجام داد، چیست؟ خلاصه کلام اینکه مطالعات خوبی درباره برتری بعضی تمرینات در مقایسه با بعضی دیگر انجام نشده است. اگر انجام پیاده روی، دویدن، یوگا، پیلاتس، دوچرخه سواری، شنا و تمرینات قدرتی برایتان شدت متوسط محسوب می شود، گزینه های خوبی برای آمادگی برای بارداری هستند. مهمترین بخش آنست که از ورزشی که می کنید، لذت ببرید تا انجام آن را ادامه دهید.

ارتباط ورزش شدید و باروری چیست؟

در یکی از مطالعات نشان داده شد که فعالیت های جسمانی شدید بیش از یک ساعت در روز، احتمال بروز اختلال عملکرد تخمک گذاری را افزایش می دهد، اما 30 تا 60 دقیقه ورزش می تواند به عدم تخمک گذاری فرد کمک کند.

اختلال در تخمک گذاری زنانی که بیش از یک ساعت در روز ورزش می کنند، می تواند ناشی از تخلیه انرژی و بهم خوردن میدان لپتین و کورتیزول (به ترتیب، دو هورمون ضروری تنظیم کننده واکنش بدن به اشتها و استرس) باشد. مخفی شدن مقادیر زیاد یا کم این هورمون ها توسط بدن می تواند تاثیر بدی بر تخمک گذاری داشته باشد.

در مطالعه دیگری آمده است که بسیاری از مردانی که ورزش‌های سنگین مانند تمرینات بدنسازی شدید، دو میدانی و… انجام داده‌اند دچار بیماری واریکوسل شده‌اند که این بیماری منجر به کاهش باروری در 40 درصد از این افراد شده بود که متخصصان برای درمان آنها اقدام به جراحی واریکوسل نمودند تا مشکلاتی که در اثر این بیماری مانند ورم بیضه‌ها، کاهش تعداد اسپرم و… بوجود آمده بود را رفع نمایند. همچنین پزشکان توصیه می‌کنند پس از این جراحی، مردان نباید به هیچ وجه ورزش شدید انجام دهند زیرا امکان عود مجدد واریس انها وجود دارد.

تمرینات ورزشی پیشنهادی برای کسانی که از روش های کمک باروری (IUI و IVF) استفاده می کنند، تغییر می کنند؟

مطالعات بسیار کمتری بر روی ورزش مناسب برای کسانی که تحت درمان باروری قرار دارند، انجام شده است. به بیماران بسیاری که تحت درمان IVF قرار می گیرند، گفته می‌شود تا در طول درمان ورزشی نکنند و یا خیلی کم ورزش کنند؛ دلایل این موضوع، الزاما به خاطر تاثیر منفی ورزش بر نتایج IVF نیست. مطالعه ای که بر روی زنان تحت درمان IVF انجام شد، نشان داده که ورزش سبک یا شدید تاثیری بر لقاح مصنوعی، بارداری بالینی یا نرخ زایمان ندارد.

مشکل اصلی ورزش در طول درمان IVF، خطری است که IVF می تواند روی پیچ خوردگی تخمدان (پیچیدن تخمدان به دور لوله خود) اعمال کند.

در طول درمان IVF از تزریق های هورمونی برای رشد فولیکل‌های بیشتر وآماده سازی فرایند بازیابی تخمک استفاده می شود. تخمدان در مدت تحریک هورمونی به صورت قابل توجهی بزرگ می‌شود و در بعضی زنان به اندازه یک گریپ فروت در می آید. تخمدان با رباط هایی به لگن متصل هستند که تامین خونش نیز از همین مسیر انجام می‌شود. بزرگ شدن تخمدان، احتمال پیچیدگی آن به دور خودش و قطع مسیر تامین خون را افزایش می دهد (که یک وضعیت اورژانسی برای انجام جراحی محسوب می شود).

اگرچه احتمال پیچ خوردگی تخمدان در طول فرایند IVF بسیار کم (کمتر از 1 درصد) است، اما بسیاری از پزشکان از بیمارانشان می خواهند فعالیت های شدیدی را که احتمال پیچ خوردگی تخمدان را افزایش می دهد، کنار بگذارند. دویدن، وارونه شدن در یوگا و ورزشهای تماس بالا از جمله فعالیت هایی است که می تواند باعث پیچ خوردگی تخمدان به دور لوله خود شود و پزشکان از بیماران می خواهند تا آنها را در طول درمان IVF کنار بگذارند.

منبع: مقالات سایت دکتر وریانی، متخصص کلیه و مجاری ادراری