تأثیر آرتز نرم بر روی تعادل ورزشکاران مبتلا به پیچ خوردگی مچ پا

بروز صدمات و حوادث در ورزش امری اجتناب ناپذیر است وهمواره ورزشکار در معرض یک سری از خطرات بالقوه قرار دارد که در صورت اطلاع از مکانیسم آسیب و نحوه درمان این صدمات، از ناتوانی بعدی ورزشکار کاسته خواهد شد. مچ پا یکی از شایع ترین قسمت های بدن انسان برای صدمات شدید عضلانی اسکلتی است و پیچ خوردگی 75% از صدمات در این ناحیه را به خود اختصاص می دهد.

صدمات وارد بر مچ 12% از کل صدماتی است که در بخش های اورژانس دیده می شود.پیچ خوردگی مچ پا همچنین 15% از کل آسیب ها در ورزش را شامل می شود.این مطالعه با هدف و به منظور تعیین اثر پیچ خوردگی مچ پا بر روی تعادل و عملکرد ورزشکاران مبتلا به این عارضه و تاثیر آرتز نرم بر روی آن صورت گرفته است و می تواند کمک بزرگی برای برنامه ریزی های توان بخشی توسط درمان گران و متخصصین در این زمینه باشد تا از آسیب مجدد جلوگیری کرده و یا خطر ابتلا به آن را کاهش دهند.

در تحقیقاتی که جهت بررسی تاثیر پیچ خوردگی مچ پا روی تعادل صورت گرفته است،بیشتر آنها کاهش تعادل را در آسیب های حاد و مزمن مچ پا نشان دادند.برخی این کاهش را که با جا به جایی بیشتر مرکز فشار در پای مبتلا نشان داده شده بود،به ایجاد تغییرات در گیرنده های مفصلی نسبت دادند(تروپ و فریمن).برخی دیگر هم این کاهش تعادل را در روزهای اولیه بعد از آسیب به وجود درد و تورم در مفصل نسبت داده و عنوان کردند که درد و تورم آرتروکینماتیک مفصل را تغییر داده و می‌تواند اختلالاتی در مرکز کنترل تعادل ایجاد کند(جی هرتل).

از دیگر دلایلی که برای کاهش تعادل پس از آسیب مچ پا عنوان شد، این بود که پس از این آسیب ها دامنه حرکتی در مفاصل مچ ، زانو وران کم شده و از این رو افراد مبتلا در آزمون‌های استاتیک و عملکردی نمرات کمتری را کسب می کنند(فیلیپ). .تحقیقات صورت گرفته در باره تاثیر آرتز بر تعادل و عملکرد،نتایج مشابهی را نشان نداده است.برخی از مطالعات در این زمینه کاهش تعادل را در اثر استفاده از آرتز نشان داده اند که دلیل آن را محدود شدن دامنه حرکتی در مفصل مچ در اثر استفاده از آرتز عنوان کرده اند(بنل).

با توجه به اینکه برخی از مطالعات تفاوت محسوس و معنی داری را در استفاده از آرتز نشان نداده اند(لیاندرسون)،برخی دیگر هم تاثیر آرتز را در افزایش تعادل در افراد دارای پیچ خوردگی مچ پا نشان دادند.بیشتر این مطالعات تاثیر آرتز را در هفته های اولیه بعد از آسیب قطعی دانستند هر چند که با گذشت زمان این تاثیر کاهش یافت(ماتسواکا).

روش شناسی

این مطالعه از نوع نیمه تجربی بوده و با هدف تعیین تاثیر آرتز نرم مچ پا بر روی تعادل استاتيك و نيمه عملكردي افراد مبتلا به پیچ خوردگی مزمن مچ پا انجام گرفته است. در این مطالعه دو نوع آزمون برای ارزیابی تعادل استاتيك و نیمه عملکردی وجوددارد که هر کدام از این آزمون ها برروی آزمودنی ها در دو حالت (بدون آرتز،باآرتز نرم )انجام خواهد گرفت که در نهایت به تجزیه وتحلیل داده ها و مقایسه حالت های مختلف پرداخته خواهد شد تا مشخص شود که آیا آرتز نرم می تواند به بهبود تعادل استاتيك و نیمه عملکردی در ورزشکاران مبتلا به پیچ خوردگی مزمن مچ پا کمک کنند.

در این پژوهش ورزشکاران مبتلا به پیچ خوردگی مزمن مچ پا جامعه آماری را تشکیل می دهند.این افراد به صورت هدفمند گزینشی از بين ورزشكاراني كه داراي ملاك هاي ورودي به تحقيق حاضر بودند و تمايل به شركت داشتند، انتخاب شده اند.آزمودنی ها در این تحقیق شامل 20 مرد ورزشکار با دامنه سنی 20 تا 30 سال بودند.

متغيرها

متغير مستقل (آرتز نرم): در این مطالعه آرتز نرم ساخت شرکت طب و صنعت ایران با سه سایز کوچک ، متوسط و بزرگ استفاده شده است. ارتز نئوپرنی نرم فنر و بند ندارد و تنها با استفاده از چسب نر و ماده در پشت ساق پا بسته می شود.در این ارتز به منظور راحتی بیشتر پاشنه آزاد است.این ارتز ارتفاعی در حدود 10 سانتیمتر بالای قوزک را دارند.

متغيرهاي وابسته: 1_ نمره تعادل استاتيك : فرد بر روی سینه پای آسیب دیده ایستاده و دستها راروی کمر گذاشته و پای سالم را رو زانوی پای تکیه گاه قرار داده و سعی در حفظ تعادل دارد.زمانی که فرد بتواند تعادلش را حفظ کند با استفاده از کورنومتر بر حسب ثانیه و صدم ثانیه محاسبه خواهد شد.

2- نمره تعادل نيمه عملكردي با استفاده از دستگاه تعادلي بايودكس: شاخص کلی ثبات، شاخص ثبات قدامی-خلفی و داخلی-خارجی توسط نرم افزار دستگاه تعادل بایودکس مدل 302-945 محاسبه شدند.

دستگاه تعادلی بایودکس

این دستگاه شامل 3 قسمت اصلی صفحه نیرو، رایانه و چاپگر است.صفحه نیرو دارای دو قسمت قفل و آزاد است.در حالت قفل صفحه در ثبات کامل قرار داردو هیچ حرکتی ندارد.در حالت آزاد هشت سطح ثبات صفحه در نظر گرفته شده است.

سطح ثبات نشان دهنده میزان سفتی صفحه است . سطح ثبات هشت با ثبات ترین و سطح ثبات یک بی ثبات ترین حالتهای صفحه است.در تمامی سطوح ثبات انحراف صفحه به میزان 20 درجه از وضعیت مرجع ممکن است.رایانه کوچک دستگاه دارای یک صفحه نمایش مخصوص به همراه چند کلید است.کلیدهای رایانه جهت روشن وخاموش کردن دستگاه و انتخاب روشهای ارزیابی و برنامه اجرای آنها و نیز گزارش نتایج است.این دستگاه امکان ارزیابی کنترل عصبی_عضلانی افراد را فراهم می کند.یکی از مهمترین ارزیابی ها آزمون ثبات داینامیک و محاسبه شاخص کلی ثبات و شاخص ثبات قدامی_خلفی و داخلی_خارجی است.

روش هاي آماري:در اين مطالعه جهت تحليل داده ها از آزمون paired t-test جهت مقايسه ميانگين نمرات استفاده شد.

يافته ها

نوع تعادل شاخص های ثبات تعداد آماره سطح معني داري

تعادل نيمه عملكردي ثبات كلي 20 0.078 0.939

ثبات قدامي-خلفي 20 0.117 0.908

ثبات داخلي-خارجي 20 0.866 0.397

تعادل استاتيك نمره ايستادن لك لك 20 2.783 0.008

جدول 1- آزمون paired t-test جهت مقایسه میانگین شاخصهاي تعادل نيمه عملكردي و تعادل استاتيك بين حالت بدون آرتز و آرتز نرم

با توجه به اينكه ارقام بالا در سطح (p=0.05) معني دار هستند،ملاحظه مي شود كه در هيچكدام از حالت هاي آزمون تعادل نيمه عملكردي با استفاده از دستگاه بايودكس اختلاف معني دار نيست اما اختلاف بين حالت بدون آرتز و آرتز نرم در تعادل استاتيك با استفاده از آزمون ايستادن لك لك ، معني دار است.(p=0.008)

بحث و نتيجه گيري

§ آزمون تعادل نيمه عملكردي كه با استفاده از دستگاه بايودكس انجام گرفت،جنبه ناخودآگاه حس عمقي را درگير ميكند.اطلاعات دراين آزمون به صورت پس خوراند به آزمودني مي رسد و فرد با توجه به داده هايي كه از مانيتور دستگاه دريافت مي كند،موقعيت خود را درك كرده و به كنترل تعادل خود كمك مي كند. استفان و همكاران در سال 1997 بيان كردند كه در آزمون تعادلی نیمه عملکردی با استفاده از دستگاه بایودکس،محدودیت حرکتی که توسط ارتزها ایجاد می شود،اثر حاصل از تحریک گیرنده های پوستی را خنثی مي کند .ارتزها به بهبود حس عمقي كه در تعادل نقش عمده اي دارد كمك ميكنند.و جود حركات در مچ پا در رو صفحه متحرك دستگاه تعادلي بايودكس نيز به بهبود تعادل كمك مي كند و با توجه به اينكه ارتز نرم تا حدي اين حركات را محدود ميكند،اثر بهبود حس عمقي را كم كرده و نمي تواند اثر محسوسي بر بهبود تعادل داشته باشد.

§ كريستينا،آلكس،ريمان،اندرسون و كارلسون در تحقيقاتي جداگانه بهبود تعادل استاتيك را در اثر پوشيدن ارتز مشاهده كردند.آنها بهبود حس عمقي و عملكرد بهتر عضلات پرونئال را دليل آن دانستند.به نظر مي رسد در اين مطالعه نيز ازتز نرم توانسته حس عمقي را در پاي مبتلا به پيچ خوردگي از طريق تحريك گيرنده هاي پوستي و مكانوسپتورهاي داخل مچ پا بهبود بخشد و از اين طريق باعث بهبود نمرات تست ايستادن لك لك و به دنبال آن بهبود تعادل استاتيك شود.

در توجيه نتايج متناقضي كه بين اين دو ازمون به دست آمده است ميتوان به سه نكته اشاره كرد.

1-آزمون تعادل استاتيك ماهيت پيش خوراندي دارد ولي تعادل نيمه عملكردي ماهيت پس خوراندي. 2- آزمون تعادل استاتيك جنبه خودآگاه حس عمقي را درگير ميكند ولي تعادل نيمه عملكردي جنبه ناخودآگاه را.3- سطح اتكا در تعادل استاتيك ثابت است ولي در تعادل نيمه عملكردي متحرك است.

نتیجه کلی

با توجه به نتايج فوق مي توان گفت كه آرتز نرم را مي توان جهت بهبود تعادل استاتيك در ورزشكاران مبتلا به پيچ خوردگي مزمن مچ پا بكار برد اما هر چند كه آرتز نرم در آزمون تعادل بايودكس ميانگين بهتري از حالت بدون ارتز داشته است ولي اين اختلاف معني دار نبوده و نمي توان با قاطعيت آن را جهت بهبود تعادل نيمه عملكردي به كار برد.به نظر مي رسد در اين زمينه نياز به مطالعات بيشتري است.

بيره ور خنداني کارشناس ارشد تربیت بدنی