آسیب دیدگی ورزشی، دیگر یک افتخار برای ورزشکار نیست و با پیشرفت های علم ورزش و افزایش آگاهی نسبت به تبعات درازمدت ناشی از صدمات ورزشی، اکثر ورزشکاران سعی در رفع مشکلات ناشی از صدمات می کنند و آنها را به  عنوان یادگاری نگه نمی دارند. مراقبت ورزشکار از دهان و دندانش، درست مثل حفظ سلامت بدن و روان مهم است. اگرچه با پیشرفت فناوری حوزه دندانپزشکی می توان هر مشکلی را ترمیم کرد اما هزینه و نتیجه آسیب دیدگی های دهان و دندان برای ورزشکار می تواند عمیق باشد. هر ساله میلیون ها نفر با مشکلات ناشی از آسیب دیدگی ورزشی درگیر می شوند که حدود ده درصد از این آسیب دیدگی ها در ناحیه صورت و دندان ها است.

3 آسیب دیدگی اصلی دندان ها

ترک خوردگی دندان

ضربه ای که به صورت ورزشکار می خورد، احتمالا به ترک خوردگی و شکستگی دندان منجر می‌شود. اگر با ترک طولی در دندان مواجه شدید، شاید تنها یک “ترک ریز سطحی” باشد. اینها ترک های سطحی در مینای دندان است و سلامت دندان را به خطر نمی اندازد. بااین حال اگر این ترک از تاج دندان شروع و تا لایه های پایین تر ادامه پیدا کند، شکل جدی تری به خود می گیرد.

اگر دندان ترک خورده داشته باشید، ممکن است با نشانه های زیر مواجه شوید:

  • درد تیز در هنگام گاز زدن چیزی
  • درد دندانی که گاهی بروز می ‌کند اما همیشگی نیست.
  • درد در هنگام خوردن و نوشیدن (به خصوص مواد غذایی داغ و سرد).
  • تخریب بخشی از قسمت خارجی مینا، لایه های دیگر دندان را در معرض تخریب بیشتر قرار می دهد.

لایه های زیرین مینا به ترتیب عبارتند از لایه سخت دنتین و بافت نرمی به نام پالپ که محل قرارگیری اعصاب و رگ های خونی دندان است. همیشه نمی توان ترک خوردگی دندان را با چشم غیرمسلح دید و شاید ترک خوردگی داشته باشید، اما دردی نداشته باشید. تنها در معاینه دندان می توانید از وجود ترک دندان آگاه شوید که همین موضوع یک دلیل دیگر برای ضرورت مراجعه مرتب به دندانپزشک است.

اگر ترک خوردگی دندان عمودی باشد و از قسمت مشخص دندان فراتر نرود، معمولا مشکلی برای دندان ایجاد نمی کند و پالپ دندان را در معرض خطر قرار نمی دهد. اما اگر ترک تا زیر خط لثه ادامه پیدا کند، ممکن است کاسپ(برآمدگی های مخروطی شکل موجود روی سطح اکلوزال دندان ها) را نیز درگیر کند. این وضعیت می تواند به شکستگی کاسپ منجر شود و کشیدن یا عصب کشی دندان برای جلوگیری از عفونت باکتریایی را ضروری کند. مطمئنا یکی از روشهای پیشگیری از ابتلا به عواقب این نوع ترک خوردگی استفاده از گاردها و محافظ های مخصوص دهان و دندان است که در اغلب کلینیک های تخصصی دندانپزشکی توسط دندانپزشکان یا متخصصان فک و دهان با یک قالب گیری ساده محافظ مخصوص ورزشکار را به راحتی در اختیار او میگذارند. البته گارد دندان پس از شکستگی و ترکی خوردگی دندان به نوعی نوش داروی پس از مرگ سهراب به حساب می آید. ورزشکارانی که دچار عارضه های دندانی مانند ترک خوردگی دندان میشوند میتوانند پس از ترمیم دندان اسیب دیده از خدماتی نظیر روکش دندان، لمینت و یا دیگر انواع روش ها استفاده کنند.

اگرچه این خدمات معمولا جز خدمات زیبایی دهان و دندان حساب می شوند و در کنار خدماتی نظیر جرمگیری یا بلیچینگ دندان هزینه های هنگفتی را به افراد تحمیل می کنند اما سلامت دهان و دندان و به ارمغان آوردن یک لبخند زیبا حرف اول را می زدند.

شکستگی ریشه

امکان شکستگی ریشه دندان در اثر وارد شدن ضربه با زاویه خاصی بر دندان ورزشکار وجود دارد. در این حالت به جای آنکه ترک از نوک دندان شروع و به سمت بالا ادامه پیدا کند، از ریشه شروع شده و تا میانه های مینای دندان دیده می ‌شود.

با توجه به آنکه بخش اصلی ترک در زیر خط لثه است و نمی توان آن را دید، احتمالا زمانی متوجه این مشکل شوید که عفونت در دندان رخ داده باشد. شدت این نوع از آسیب دیدگی به موقعیت شکستگی در دندان بستگی دارد.

هر چه فرد زودتر تحت عصب کشی (یا درمان ریشه) قرار بگیرد، امکان جلوگیری از عفونت ریشه، بافت مردگی پالپ و از بین رفتن دندان بالاتر خواهد رفت.

فرورفتگی دندان

image 1655613633

 

معمولا آسیب دیدگی ورزشی منجر به شکستگی دندان می ‌شود، اما بیمار گاهی ممکن است با فرورفتگی دندان به استخوان فک مواجه شود که به آن فرورفتگی گفته می‌ شود. این مشکل در میان کودکان به دلیل سختی پایین تر استخوان زیرین دندان شایع تر است. با این وجود امکان بروز این مشکل بین ورزشکاران با تمامی سنین وجود دارد و درمان آن ممکن است شما را مدتی از ورزش دور کند.

بعضی از مشکلات احتمالی ناشی از فرورفتگی دندان عبارتند از:

  • تخریب پالپ دندان: به دلیل بافت مردگی (نکروز) پالپ یا تخریب شدید ناشی از حادثه
  • کوتاهی ریشه دندان
  • آنکیلوز: چسبیدن ریشه دندان آسیب دیده به حفره استخوان فک

چطور در حین ورزش می توانم از دندان هایم مراقبت کنم؟

image 1655613650

 

کمی مراقبت وقتی به محافظت از دهان و دندان در مقابل آسیب دیدگی منجر شود، ارزشش را دارد. هزینه ترمیم دندان افتاده یا شکسته، تقریبا 20 برابر خرید یک محافظ دندانی شخصی است. خوشبختانه یادگیری مراقبت از دندان هایتان در زمان انجام ورزش های تماسی یا فعالیت های تفریحی بسیار ساده است. در واقع استفاده از وسایل محافظتی هر ساله از وقوع 200 هزار حادثه ورزشی جلوگیری می‌کند.

مراقبت در ورزش های تیمی

اگر در ورزشهای تیمی فعال هستید، دو مورد را باید رعایت کنید:

محافظ دندان

برآوردها نشان داده که ورزشکارانی که از محافظ دندان استفاده نمی کنند، 60 برابر بیشتر از دیگران در معرض آسیب دیدگی دندان قرار دارند. بنابراین وقتی رشته ورزشی شامل توپ، چوب، دسته یا تماس با ورزشکاران دیگر را انتخاب می کنید، استفاده از محافظ دندان یک گزینه نیست، یک ضرورت محسوب می‌شود.

یک محافظ دندان معمولی، دندان های بالایی را پوشش می دهد و معمولا برای یک فصل ورزشی کافی است. آنها برای جلوگیری از ترک خوردگی، شکستگی و انواع دیگر آسیب های دندانی طراحی می شوند.

سه نوع محافظ دندانی داریم:

  • محافظ دندان پیش ساخته: این محافظ را از بسته خارج می کنید و استفاده از آن را شروع می کنید. اگرچه هزینه خرید این محافظ پایین است، اما شاید دقیقا اندازه دندانهایتان نباشد.
  • محافظ دندان بویل اند بایت: همانطور که از اسمش برمی آید، باید یک قطعه پلاستیک را در آب جوش بیاندازید و برای آنکه فیت دندانهایتان شود، آن را گاز بزنید. می توانید محافظ بویل اند بایت را از اکثر فروشگاههای ورزشی خوب بخرید.
  • محافظ دندان شخصی سازی شده: این نوع از محافظ دندان توسط دندانپزشک ورزشی در آزمایشگاه یا درون مطب ساخته می‌شود. این محافظ به صورت خاص با استفاده از قالب دندانهایتان و متناسب با اندازه دهان شما ساخته می‌شود.

محافظ دندان شخصی، بالاترین سطح محافظتی را ارائه می‌کند ولی با توجه به فرایند ساخت طبیعی است که گرانترین گزینه هم همین مورد باشد.

کلاه ایمنی

یک کلاه سخت به همراه یک لایه محافظتی از صورت، در ورزشهایی مثل فوتبال (فوتبال امریکایی) یا هاکی، لایه محافظتی بیشتری را برای ورزشکار فراهم می‌کند؛ اما ورزشهایی مثل بیسبال به کلاه مخصوصی نیاز دارد. فرقی نمی کند چه ورزشی می کنید، اگر احتمال تماس فیزیکی شدید یا برخورد صورت و فک با جایی وجود دارد باید کلاه ایمنی بگذارید.

محافظ دندانی در ورزش های انفرادی

image 1655613682

 

حتی اگر هنگام دوچرخه یا اسکی سواری، احتمال برخورد توپ، چوب یا دست بازیکنان دیگر به دندانتان وجود نداشته باشد، امکان افتادن و برخورد با زمین وجود دارد. همچنین ممکن است بخاطر نبود نور کافی در حین حرکت به درخت و ماشین برخورد کنید و با آسیب دیدگی دندان مواجه شوید.

حتما همیشه در هنگام دوچرخه سواری، اسکی یا اسکیت سواری از کلاه ایمنی استفاده کنید. باید ابزار محافظتی را متناسب با ورزشی که انجام می دهید، انتخاب کنید و اگر فکر میکنید که کلاه ایمنی به تنهایی نمی تواند محافظت کافی را فراهم کند، محافظ دندان گزینه خوبی خواهد بود.

محافظت از دندان در حین شنا

احتمالا شاید فکر کنید که خطری دندان هایتان را در حین شنا تهدید نمی کند، اما محافظت در برابر همین احتمال اندک – برخورد صورت با دیواره کناری استخر – در طولانی مدت، یک اقدام منطقی است. اگر به شنا علاقه مندید، یکی از بهترین راههای مراقبت از دهان و دندان، اطمینان از نحوه نگهداری از استخر است. اگر ph استخر خیلی پایین باشد (یعنی خیلی اسیدی باشد) خطر ابتلای شما به سندروم دهان شناگر (قرارگرفتن زیاد دهان و دندان در معرض کلر آب) نیز بالاتر خواهد رفت. این شرایط منجر به لکه شدن و درد دندان و همچنین تشکیل تارتار روی دندانهایتان می‌شود. یک راه ساده تر در کنار تمرکز روی سطح کلر آب، بستن دهان در طول شنا است، یعنی حتی اگر آب استخر کلر زیادی داشته باشد، با دندانهایتان تماس نخواهد داشت.

دندانپزشکی ورزشی چیست؟

اگر سلامت دهان و دندان ورزشکار با یک آسیب دیدگی جدی به خطر بیافتد، باید به یک دندانپزشک ورزشی مراجعه کند. انجمن دندانپزشکی جهانی، این زیرشاخه از دندانپزشکی را “شاخه ای از پزشکی ورزشی برای پیشگیری و درمان آسیب دیدگی های دندان و بیماری های دهان ناشی از تمرین و ورزش” می نامد. دندانپزشک ورزشی برای ورزشکاران حرفه ای، حکم دندانپزشک اصلی را دارد. با این حال مشاوره با دندانپزشک خودتان برای اطمینان از داشتن ابزار محافظتی مناسب، شما را از قرارگرفتن در معرض آسیب های شدید ورزشی محافظت می‌کند.