چربی‌ها ترکیبات شیمیایی دارای کربن، هیدورژن و مقدار کمی اکسیژن هستند. این مواد از اشکال بسیار فشرده غذایی به شمار می‌آیند. چربی‌ها به دلیل ارزش انرژی زایی‌شان در جیره غذای از اهمیت ممتازی برخوردارند. ارزش انرژی‌زایی آن‌ها معادل دو برابر قندها یا پروتئین‌ها و معادل ۹ کالری به ازای هر گرم چربی است. در شرایط طبیعی حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کالری مورد نیاز روزانه باید از چربی‌ها تأمین شود، لذا برای یک جیره غذای معمولی ۶۵ تا ۹۰ گرم چربی مورد نیاز خواهد بود. چنانچه نیاز به کالری افزایش یابد ۳۰ تا ۳۵ درصد انرژی کل از طریق چربی‌ها خواهد بود. چربی‌ها علاوه بر نقش انرژی زایی، در ساختمان سلول‌ها نیز شرکت دارند.

منشأ چربی‌ها

منشأ چربی‌های بدن، خارجی و داخلی است.

۱-منشأ خارجی چربی‌ها از مواد غذایی هستند. روازنه به طور متوسط، ۱۰۰ گرم چربی از این راه وارد بدن می‌شود که اغلب به صورت‌تری گلیرسید است. تری گلیسریدهای حیوانی حاوی اسید‌های چرب اشباع شده و‌تری گلیسریدهای گیاهی سرشار از اسیدهای چرب غیر اشباع شده می‌باشند.

۲-منشأ داخلی چربی‌ها سنتز اسیدهای چرب، گلیسرول، گلیسریدها و کلسترول توسط بافت‌های مختلف است. بافت چربی (آدیپوز) مکان اصلی بیوستنز اسیدهای چرب است. روده و کبد نیز اسیدهای چرب را ستنز می‌کنند.

نقش چربی ها در بدن

  • 1-بهترین منابع انرژی غذایی اند.
  • 2-حاوی ویتامین‌های محلول در چربی (A، D، E، K) می‌باشند، به ویژه کره.
  • 3-اسیدهای چرب ضروری را تأمین می‌کنند، اسیدهای چرب ضروری خصوصیاتی مشابه ویتامین‌ها دارند، بدین جهت به ویتامین Fمشهورند.
  • 4-چون دیر هضم هستند در ایجاد سیری موثرند.
  • 5-چربی‌ها هادی حرارت نیستند، از این رو از دفع حرارت از بدن و نفوذ سرما به آن جلوگیری می‌کنند.
  • 6-محافظ و پوشاننده اندم‌های حیاتی بدن مانند قلب و کلیه‌اند و آن‌ها را در برابر فشار و آسیب محافظت می‌کند.

نقش چربی ها در فعالیت‌های ورزشی

مواد قندی و چربی‌ها برای تولید انرژی هنگام استراحت و فعالیت‌های جسمانی منابع قابل توجهی به شمار می‌آیند. ارزش انرژی‌زایی چربی‌ها دو برابر قندها است. از طرفی سلول‌ها برای سوخت و ساز چربی‌ها به اکسیژن بیشتری نیاز دارند. چربی‌ها به دو صورت: اسیدهای چربی آزاد در خون (FFA) و ذخیره به شکل‌تری گلیسرید در سلول‌های چربی برای تأمین انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در شرایط استراحت حدود دو سوم انرژی مورد نیاز توسط چربی‌ها تأمین می‌شود. چون سیستم هوازی عمل کننده است، اکسیژن لازم را برای سوخت و ساز چربی‌ها در اختیار سلول قرار می‌دهد. در تمرین‌های کوتاه مدت و شدید مانند دوها و شناهای سرعتی، اسکی سرعت و فعالیت‌های از این دسته که کمتر از سه دقیقه طول می‌کشند، کربوهیدرات‌ها بیشترین نقش را در تأمین انرژی دارند و چربی‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. بالا بودن سطح اسید لاکتیک خون و نسبت تبادل تنفسی بالا نشانه آشکاری برای سوخت قندها در این گونه فعالیت‌های ورزشی اند.

در ورزش‌های طولانی مدت و استقامتی موادغذایی اصلی کربوهیدرات و چربی است. در شروع تمرینات تا دو ساعت اول برنامه تمرینی ماده غذایی اصلی را گلیکوژن تشکیل می‌دهد. در حالی که با افزایش زمان تمرین چربی نقش اساسی ایفا خواهد کرد. این دگرگونی با اتمام ذخایر گلیکوژنی به وقوع می‌پیوندد. به عبارتی دیگر فعال شدن چربی به عنوان یک سوخت زمانی اتفاق می‌افتد که از ذخایر گلیکوژن کاسته می‌شود. ولی چربی بدن همچنان ادامه می‌یابد و این تداوم با شدتی نزدیک به ۶۰ درصد از حداکثر اکسیژن مصرفی است.

اکسایش چربی‌ها بخش اعظم انرژی صرفی لازم برای فعالیت‌های عضلانی را که با شدت متوسط و سبک انجام می‌شوند، تأمین می‌کنند. بنابراین به هنگام تمرین‌های استقامتی طولانی و ممتد که دستگاه غالب انرژی دستگاه هوازی است، منابع چربی (‌تری گلیسرید و اسیدهای چرب) بیشتر انرژی فعالیت را تولید می‌کنند. تمریناتی مثل دوهای فوق استقامتی، شناهای استقامتی، کوهنوردی، قایقرانی، پیاده روی و فعالیت‌های مشابه.

هر چه زمان فعالیت با شدت متوسط بیشتر شود مصرف چربی‌ها زیادترمی شود و زمانی که قندها از حد معینی کمتر شوند و به عبارتی ذخایر گلیکوژن عضلات و کبد به پایان برسد، دیگر چربی‌ها نمی‌توانند انرژی تولید می‌کنند. اصطلاحاًً می‌گویند چربی‌ها با آتش قند می‌سوزند و در فعالیت‌های استقامتی، به علت کاهش شدید قند، شدت و عمق تنفس ناگهان افزایش می‌یابد. به این حالت مرز بین سوخت و ساز قند و چربی می‌گویند.

در اثر تمرین‌های استقامتی غلظت اسیدهای چرب آزاد در ورزشکاران افزایش می‌یابد. لذا مواد قندی دیرتر به پایان می‌رسد و کارایی استقامتی آن‌ها افزایش می‌یابد. تحقیقات نشان داده است که میزان FFA پلاسما )اسیدهای چرب آزاد) در غیر ورزشکاران بعد از انجام یک فعالیت استقامتی کاش می‌یابد و بر عکس در افراد تمرین نکرده و ورزشکار افزایش یافته است و آن‌ها دیرتر به خستگی رسیده‌اند. مصرف گلیکوژن توسط تمرین نکرده‌ها به افزایش اسید لاکتیک و ترشح هورمون انسولین منجر می‌شود که این عوامل سطح FFA پلاسما را کاهش می‌دهند، از این روچربی‌ها کمتر به مصرف انرژی‌زایی می‌رسند.

تغییرات بیو شیمیایی چربی‌ها در اثر فعالیت‌های ورزشی

به طور خلاصه می‌توان تغییرات بیوشیمیایی چربی‌ها را که در اثر فعالیت‌های ورزشی به وقوع می‌پیوندد به روش زیر تقسیم‌بندی کرد:

۱-افزایش اکسایش چربی‌ها

در جریان تمرین‌های ورزشی بافت چربی و کبد تحت تأثیر هورمون‌ها عمل لیپولیز را تسریع و اسیدهای چرب را به عنوان یک پیش ساز برای سوخت و ساز وارد خون می‌کنند. در طول تمرین‌های ورزشی بهره گیری از چربی‌ها افزایش می‌بابد. این موضوع ویژگی‌های افراد تمرین کرده و ورزشکار به حساب می‌آید که به سازگاری و تطابق آن‌ها بستگی دارد. سازگاری ایجاد شده در این افراد از میزان مصرف قند می‌کاهد و بر استقامت عضلانی می‌افزاید.

۲-افزایش فعالیت‌های هورمونی

طی فعالیت‌های ورزشی ترشح هورمون‌های اپی نفرین و نوراپی نفرین (ازغدد فوق کلیوی) گلوکاگون از پانکراس، رشد، کورتیکوتروپین (از هیپوفیز) و گلوکوکورتیکوئیدها (از غده فوق کلیه) و هورمون تیروکسین (از غده تیروئید) افزایش می‌یابد. افزایش هورمون‌های یاد شده به افزایش، تجمع، سوخت و ساز و مصرف چربی‌های می‌انجامد.

۳-افزایش ffa اسیدهای چرب آزاد در پلاسما

تری گلیسریدهای ذخیره شده در بافت چربی بعد از هیدورلیز به صورت اسیده‌های چرب آزاد در می‌آیند و برای تأمین انرژی به مصرف می‌رسند. فعالیت‌های ورزشی باعث هیدرولیز بیشتر چربی‌ها می‌شوند و سطح ffa در پلاسما افزایش می‌یابد.

۴-افزایش لیپولیز درون عضلات اسکلتی

هنگم فعالیت‌های ورزشی پس از تجزیه چربی‌ها توسط آنزیم‌های لیپاز و ورود آن‌ها به داخل خون به دلیل فعال بودن عضلات و مصرف انرژی، اسید‌های چرب خون وارد سلول‌های عضلانی می‌شوند و پس از آن برای تجزیه بیشتر و تولید انرژی به میتوکندری سلول وارد می‌شوند و به مصرف می‌رسند.

تهیه و تدوین: elmevarzesh.com