نوشابه های انرژی زا امروزه در میان ورزشکاران به دلیل افزایش نیرو و بهبود عملکرد ورزشی طرفداران زیادی را به خود جذب کرده است. در یک تعریف ساده می‌توان گفت نوشابه انرژی زا، نوشیدنی است که موجب افزایش انرژی در بدن مصرف کننده می‌شود.

نوشیدنی‌های انرژی‌زا به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که با ترکیبی از محرک‌ها و تقویت‌کننده‌های انرژی، به مصرف‌کننده انرژی می‌دهد.

ماده اصلی تشکیل دهنده بیشتر نوشیدنی‌های انرژی‌زا کافئین است. آن‌ها معمولاً حاوی ۸۰ تا ۱۵۰ میلی گرم کافئین در هر ۸ اونس هستند که معادل ۵ اونس قهوه یا دو قوطی ۱۲ اونسی نوشابه کافئین دار است.

اکثر مارک‌های موجود در بازار حاوی مقادیر زیادی گلوکز هستند در حالی که برخی از مارک‌ها نسخه‌های شیرین شده مصنوعی را ارائه می‌دهند. سایر ترکیبات رایج مورد استفاده عبارتند از تائورین، متیل گزانتین‌ها، ویتامین B، جینسینگ، گوارانا، یربا میت، آکای، مالتودکسترین، اینوزیتول، کارنیتین، کراتین، گلوکورونولاکتون و جینکو بیلوبا.

در مطلب قبلی، در خصوص اینکه چه نوع نوشیدنی مناسب ورزش است؟ توضیحاتی داده شده و همین موجب گردید تا علم ورزش در خصوص نوشابه های انرژی زا اطلاعاتی را به شما مراجعه کنندگان گرامی ارائه دهد.

تاریخچه نوشابه های انرژی زا

نوشابه های انرژی زا اولین بار در اسکاتلند در فرمی به نام Irn-Bru در سال ۱۹۰۱ ساخته شد. در کشور ژاپن قدمت این نوشابه‌ها به سال۱۹۶۰ بر می‌گردد، در آن زمان این نوشیدنی در بطری‌های دارو به فروش می‌رسید. آن دسته از کارگران ژاپنی که مجبور بودند شب‌ها بیدار بمانند از آن استفاده می‌کردند.

در انگلستان، Lucozade Energy   در سال ۱۹۲۹ به عنوان یک داروی بیمارستانی برای احیا به کار می‌رفته که در اوایل دهه ۱۹۸۰ این نوع دارو به مدلی از مایع تحت عنوان بازیافتن انرژی از دست داده شده تغییر داده شد.

در سال ۱۹۹۴ که اولین نوشابه انرژی زا در اروپا تولید شد، تا کنون کمپانی‌های بزرگی در سراسر دنیا محصولات مختلفی را تولید و روانه بازار کرده‌اند. این محصولات طرفداران زیادی را به خوب جذب کرده است به نحوی که در سال ۲۰۰۱، فروش نوشابه‌های انرژی زا در آمریکا به ۸ میلیون در سال (فقط خورده فروشی) رسید. ۵ سال پس از آن در هر سال رشدی ۵ درصدی  برای این نوع نوشابه وجود داشته و در سال ۲۰۰۵ ،۳ میلیارد دلار از این نوع نوشابه در این کشور به فروش رفته است.

اثرات نوشابه های انرژی زا

به عنوان نمونه اثرات نوشابه‌های (RED BULL) توسط سازندگان آن این‌چنین آورده شده است:

  • تحریک متابولیسم
  • بهبود وضعیت احساسی (نشاط آوری)
  • افزایش تمرکز و سرعت واکنش
  • بهبود و افزایش عملکرد


عوارض نوشابه انرژی زا

نوشابه های انرژی زا

سکته‌ی قلبی و مغزی در افرادی که به صورت افراطی این نوشیدنی‌ها را مصرف می‌کنند یا مبتلا به صرع یا بیماری‌های مغزی یا قلبی هستند، از عوارض جانبی نوشابه‌های انرژی زا است. فرانسه پس از مرگ راس کانی قهرمان ۱۸ ساله والیبال که بر اثر استفاده ۴ قوطی از red bull را ممنوع اعلام کرده‌ است. کمیته علمی فرانسه اعلام کرد  که Red Bull  میزان بیش از حد نرمالی کافیین دارد. دانمارک نیز این نوع خاص را ممنوع اعلام کرد. همچنین انگلستان بازرسی‌هایی در این رابطه انجام داد و پس از آن در مورد استفاده از این نوع نوشابه برای زنان باردار هشدارهای جدی اعلام نمود.

به‌طور کلی عوارض جانبی را می‌توان اینگونه دسته‌بندی کرد:

  • اعتیاد
  • تهوع
  • اسهال
  • درد معده
  • تجمع گاز در شکم
  • بی‌خوابی و چاقی

ایست قلبی: نوشیدنی‌های انرژی‌زا حاوی کافئین هستند، این ترکیب برای کسانی که مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای قلب هستند، می‌تواند منجر به ایست قلبی شود. بنابراین به دلیل اینکه این نوشیدنی‌ها می‌تواند باعث ایجاد انقباض قوی در قلب شود، قبل از مصرف از سلامت قلب‌تان مطمئن شوید.

اضطراب: اضطراب از یگر عوارض نوشیدنی‌های انرژی‌زا است، کافیئن موجود در این نوشابه‌ها برای برخی موجب افزایش اضطراب و حتی حملات پانیک شود.

اختلال ‌خواب: هر چند که برخی برای بیدار ماند به مصرف این نوشیدنی‌ها روی می‌آورند اما افراط در مصرف می‌تواند منجر به اختلال در خواب و بی خوابی شود، عوارض بی خوابی نیز چیز ساده‌ای نیست!

اعتیاد به مصرف: هر چند که کافئین می‌تواند باعث افزایش عملکرد و هوشیاری شود، اما سوء مصرف آن اعتیاد به کافئین را به دنبال دارد و در صورتی که فرد دچار چنین مشکلی شود، در صورت عدم مصرف با اختلال عملکردی مواجه می‌شود.

اثرات گوارشی و متابولیک: نوشیدنی‌های انرژی‌زا معمولاً حاوی مقادیر زیادی قند هستند که از ۲۱ گرم تا ۳۴ گرم در هر اونس متغیر است. محتوای قند عمدتاً به شکل ساکارز، گلوکز یا شربت ذرت با فروکتوز بالا است. بنابراین، مصرف زیاد نوشیدنی‌های انرژی‌زا ممکن است خطر چاقی و دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.

علاوه بر این، محتوای قند بالا در نوشیدنی‌های انرژی‌زا ممکن است فعالیت، تنوع و بیان ژن باکتری‌های روده را کاهش دهد و در نتیجه خطر چاقی و سندرم متابولیک را افزایش دهد.

مصرف حاد کافئین حساسیت به انسولین را کاهش می‌دهد که می‌تواند افزایش سطح گلوکز خون را پس از مصرف نوشیدنی انرژی‌زا که در برخی مطالعات مستند شده است توضیح دهد.

مصرف کافئین حساسیت به انسولین را به صورت وابسته به دوز کاهش می‌دهد، با افزایش ۵.۸ درصدی انسولین به ازای هر میلی گرم بر کیلوگرم افزایش کافئین.

همچنین استرس، عصبانیت، افزایش فشار خون و میگرن از دیگر عوارضی است که در صورت زیاده روی در مصرف و یا حساسیت به نوشابه های انرژی زا می‌تواند پدیدار شود.

انواع نوشابه انرژی زا و ترکیبات آن‌ها در یک چهارم لیتر

Gatorade

۵۰ کالری، ۱۴ گرم قند(از سوکروز و فروکتوز)، ۱۱۰میلی گرم سدیم.بدون کافئین دیگر مواد تشکیل دهنده: پتاسیم۳۰ (میلی گرم).

Propel Fitness Water

۱۰ کالری، ۲ گرم قند،۳۵ میلی گرم سدیم، بدون کافئین.ویتامین ها: ویتامین C (درصد ۱۰)،ویتامین E (درصد ۱۰)، ویتامین B3 و B6  (درصد ۲۵)، ویتامین B12   (درصد۴).اسید پانتوتنیک ۲۵ درصد.

Red Bull

۱۱۰کالری، ۲۷ گرم قند (از ساکارز و گلوکز)، ۲۰۰ میلی گرم سدیم، حاوی کافئین است.ویتامین ها: ویتامین B3  (درصد ۱۰۰)، ویتامینB6  (درصد ۲۵۰)، ویتامینB12  (درصد۸۰). اسید پانتوتنیک ۵۰ درصد.این نوشیدنی انرژی زا ، نوع بدون قند آن نیز موجود است که ۱۰ درصد کالری دارد و بدون قند می باشد.

Rock Star

۱۴۰ کالری، ۳۱ گرم قند (از ساکارز و گلوکز)، ۱۲۵ میلی گرم سدیم  و حاوی ۸۰ میلی گرم کافئین است. دیگر مواد تشکیل دهنده: تائورین (۱۰۰۰ میلی گرم)، عصاره برگ جینگو (۱۵۰ میلی گرم)، عصاره گوارانا (۲۵ میلی گرم)، اینوسیتول (۲۵ میلی گرم)، L-کارنیتین (۲۵ میلی گرم)، عصاره جینسنگ  (25 میلی گرم)، عصاره شیر (۲۰ میلی گرم). این نوع نوشیدنی نیز نسخه بدون قند آن بدین صورت است: دارای ۱۰ کالری و ۰ گرم قند است.

Sobe, Energy Citrus Flavor

۱۲۰ کالری،۳۱ گرم قند (به طور عمده از شهد ذرت سرشار از فروکتوز و کنسانتره آب پرتقال)، ۱۵ میلی گرم سدیم و حاوی کافئین است. دیگر مواد تشکیل دهنده: گوارانا ۵۰ (میلی گرم)، جینسنگ ۵۰( میلی گرم)، تائورین ۱۶٫۵( میلی گرم). ویتامین ها : حاوی ۱۰ درصد ویتامین C.

Amp Energy Overdrive

۱۱۰ کالری، ۲۹ گرم قند ( از شهد ذرت سرشار از فروکتوز و کنسانتره آب پرتقال)،۶۵ میلی گرم سدیم و حاوی کافئین است. دیگر مواد تشکیل دهنده: عصاره گوارانا ۱۵۰ (میلی گرم)، عصاره جینسنگ ۱۰ ( میلی گرم)،تائورین ۱۰ ( میلی گرم).ویتامین ها: ویتامینB2  (درصد ۲۰)، ویتامین B3  (درصد ۱۰)، ویتامینB6   (درصد ۱۰)، ویتامینB12  (درصد ۱۰) و اسید پانتوتنیک ۱۰ درصد.

Full Throttle Energy Drink (محصول کوکا کولا)

۱۱۰ کالری انرژی، ۲۹ گرم قند ( شهد ذرت با فروکتوز بالا)، ۸۵ میلی گرم سدیم و حاوی کافئین است.دیگر مواد تشکیل دهنده: عصاره گوارانا ۰/۷۰( میلی گرم)، عصاره جینسنگ ۹۰ (میلی گرم).ویتامین ها: ویتامین B3  (درصد ۲۰)، ویتامین B6 (درصد ۲۰) و حاوی ۱۰ درصد ویتامینB12  درصد.

Sugar-Free Tab Energy

۵ کالری، بدون قند، ۱۱۰ میلی گرم سدیم و حاوی کافئین است. دیگر مواد تشکیل دهنده: عصاره جینسنگ، عصاره گوارانا. ویتامین ها : ۲۵ درصد ویتامین B3 ، ویتامینB6  (درصد۲۰) و حاوی ۱۵ درصد ویتامین B12   درصد.

کافئین موجب افزایش عملکرد ورزشکار می‌شود که شامل بهبود استقامت، مقاومت و زمان واکنش است. اما با توجه به اثرات مثبت کافئین بر روی بدن باید در مصرف آن اعتدال را رعایت نمود چرا که مصرف بیش از اندازه کافئین باعث ایجاد وابستگی به کافئین با کافئینیسم می شود.

محتویات نوشابه های انرژی زا

تائورین (TAURINE)

تائورین یک آمینو اسید غیر ضروری است، یعنی بدن قادر به ساخت آن است. تائورین در ساخت بافت عضلانی نقش دارد و از اجزای اصلی صفرا است که به منظور هضم چربی‌ها، کنترل کلسترول خون و جذب ویتامین‌های محلول در چربی به آن نیاز داریم. تائورین یک آنتی اکسیدان بوده و همچنین خاصیت سم زدایی از بدن را دارد.

مصرف تائورین موجود در نوشابه های انرژی زا باعث تحریک سیستم عصبی، افزایش انرژی، رفع خستگی، نشاط آوری، افزایش استقامت و رفع استرس می شود.

عصاره جینگو بیلوبا (GINKO BILOBA)

یک گیاه بومی کشور چین است که اثرات مصرف آن شامل بهبود یادگیری و حافظه، بهبود تمرکز (کاهش زوال مغزی)، بهبود گردش خون، ضد افسردگی، خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد سرطانی است.

عصاره جینسینگ (GINSENG)

جینسینگ یک گیاه آسیای شرقی است که مصرف آن باعث افزایش مقاومت بدن نسبت به استرس، تقویت حافظه، تقویت سیستم ایمنی و عصبی، افزایش شادابی، افزایش انرژی و هوشیاری ذهنی می شود.

عصاره گوارانا (GUARANA)

گوارانا یک گیاه منطقه آمریکای جنوبی با نام مستعار کافئین گیاهی بوده و حاوی کافئین، تئوفیلین (THEOPHYLINE) و تئوبرومین (THEOBROMINE) است. عصاره این گیاه خاصیت محرک سیستم عصبی مرکزی، افزایش گوش بزنگی، افزایش انرژی، ادرار آوری دارد. ماهیت این گیاه مشابه کافئین است.

نتیجه‌گیری

نوشیدنی‌های انرژی‌زا ممکن است اثرات مفید مثبتی بر عملکرد ورزشی در فعالیت‌های ورزشی مختلف نشان دهند. با این وصف، در حالی که نوشابه های انرژی زا ممکن است برای عملکرد مفید باشند، مشکلات احتمالی مضر سلامتی، به ویژه در میان کودکان و نوجوانان ثبت شده است.

قسمت‌های مختلف بدن تحت تاثیر مصرف نوشابه های انرژی زا قرار می‌گیرد. با توجه به این واقعیت و افزایش محبوبیت این نوشیدنی‌ها، باید در مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا احتیاط کرد.

تهیه و تدوین:elmevarzesh.com

منبع:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4682602/