عوارض بی خوابی چیست؟ چرا کمبود خواب خطرناک است؟

همه ما از اهمیت خوابیدن و استراحت کردن آگاه هستیم. اما گاهی به دلایل مختلفی از جمله مشغله زیاد یا استرس، دچار کم خوابی یا بی‌خوابی می­شویم. اگر شب نتوانید بخوابید، می­دانید که روز بعد احساس کسالت، خستگی و عصبانیت خواهید کرد. اگر شب‌ها ۷ تا ۹ ساعت نخوابید، علاوه بر احساس ضعف و عصبانیت در طول روز، با مشکلات بسیار زیاد دیگری مواجه خواهید شد. عوارض بی خوابی باعث تحلیل رفتن توانایی‌های ذهنی شما می­‌شود و سلامت جسمی‌تان را در معرض خطر قرار می‎‌دهد.

علم پزشکی بین کمبود خواب و انواع مشکلات سلامتی، از جمله افزایش وزن و تضعیف سیستم ایمنی ارتباط برقرار کرده است. در ادامه با مجله علم ورزش همراه باشید تا به شما علت محرومیت از خواب و اثرات آن بر عملکرد و سیستم بدن را توضیح دهیم.

علت بی خوابی چیست؟

محرومیت از خواب به علت کمبود خواب دائمی، کاهش کیفیت خوابیدن یا اختلال خواب رخ می‌­دهد. کمتر از ۷ ساعت خوابیدن منجر به پیامدهای خطرناکی برای بدن شده و بر کل بدن اثر منفی می­‌گذارد.

بدن شما برای انجام بهترین عملکرد خود علاوه بر غذا و هوا، به خواب نیاز دارد. در طول خواب، بدن خود را بهبود می‌­دهد و تعادل شیمیایی خود را بازسازی می­‌کند. مغز شما ارتباطات جدیدی ایجاد می­‌کند و حافظه را حفظ می‌­کند‌‌. بدون خواب کافی، سیستم مغز و بدن به طور عادی عمل نمی‌­کند؛ همچنین کیفیت زندگی­تان به طرز چشمگیری کاهش می‌­یابد‌. مطالعات نشان می­‌دهند که کم خوابیدن در شب، خطر ابتلا به مرگ زودرس را افزایش می­‌دهد.

علائم آشکار کمبود خواب عبارتند از:

محرک‌هایی نظیر کافئین نمی­‌توانند جایگیزین نیاز عمیق بدن به خواب شوند. در حقیقت این محرک‌ها عملکرد بدن را برای خوابیدن در شب دشوارتر کرده و کمبود خواب را تشدید می­‌کنند. این امر ممکن است منجر به بی‌خوابی شبانه شود، که با مصرف کافئین در روز برای جبران خواب از دست رفته همراه است.

کمبود خواب مزمن می­‌تواند در سیستم‌های داخلی بدن تداخل ایجاد کند و منجر به اختلالاتی به غیر از موارد مذکور شود. برای اینکه از آثار محرومیت از خواب بر عملکرد و سیستم‌های بدن مطلع شوید، در ادامه با ما همراه باشید.

عوارض بی خوابی بر سیستم عصبی مرکزی

سیستم عصبی مرکزی شاهراه اطلاعات بدن شما است. بدن برای عملکرد درست نیازمند خواب است. بی‌خوابی مزمن باعث ایجاد اختلال در فرستادن اطلاعات توسط بدن می‌شود‌. در طول خواب، مسیرهایی بین سلول‌های عصبی (نررون‌ها) در مغز شکل می­‌گیرد که به یادآوری اطلاعات جدیدی که فرا گرفته­‌اید، کمک می­‌کند. کمبود خواب باعث خستگی مغز شده که این امر باعث می­‌شود مغز وظایف خود را به خوبی انجام ندهد. همچنین ممکن است تمرکز کردن یا یادگیری چیزهای جدید برایتان دشوارتر شود.

ممکن است سیگنال­‌هایی که بدن شما ارسال می­‌کند با تاخیر همراه باشد، که این امر منجر به کاهش توازن و هماهنگی بدن شده و خطر تصادفات را افزایش می­‌دهد. محرومیت از خواب همچنین اثرات منفی‌ بر توانایی‌های مغزی و وضعیت احساسی می‌­گذارد. به طور مثال ممکن است کم طاقت‌تر یا مستعد تغییرات خلق و خو شوید. محرومیت از خواب همچنین فرایندهای تصمیم گیری و خلاقیت را در معرض خطر قرار می­‌دهد. اگر محرومیت از خواب در طولانی مدت ادامه پیدا کند، دچار توهم، دیدن یا شنیدن چیزهای غیر واقعی، خواهید شد. کمبود خواب همچنین می­‌تواند در افرادی که اختلال دوقطبی دارند، منجر به شیدایی شود‌.

دیگر خطرات روانشناختی کمبود خواب عبارتند از:

همچنین ممکن است در طول روز خواب کوتاه (Micro sleep) را تجربه کنید‌. در طول خواب کوتاه، شما برای چند ثانیه یا چند دقیقه بدون اینکه خودتان متوجه شوید، به خواب می­‌روید. خواب کوتاه از کنترل شما خارج است و می‌تواند بسیار خطرناک باشد؛ مخصوصا هنگام انجام کارهایی مانند رانندگی، که به دقت و توجه نیاز دارند. در هنگام خواب کوتاه ممکن است دچار لغزش یا افتادن شوید که این امر شما را در معرض آسیب های بیشتری قرار می­دهد.

عوارض بی خوابی بر سیستم ایمنی بدن

زمانی که خواب هستید، بدن شما مواد محافظتی و ضدعفونی کننده، مانند سیتوکین تولید می­‌کند. سیستم ایمنی بدن از این مواد برای مبارزه با مهاجمان خارجی مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها استفاده می­‌کند. سیتوکین‌ها همچنین به خوابیدن شما کمک  و به سیستم ایمنی شما انرژی بیشتری می­‌دهند تا از خود در مقابل بیماری ها محافظت کند.

محرومیت از خواب باعث جلوگیری از سیستم ایمنی برای افزایش ذخایر خود می­‌شود‌. اگر خواب کافی نداشته باشید، بدن شما ممکن است نتواند از خود در مقابل مهاجمان محافظت کند و همچنین هنگام بهبود بیماری روند بهبود شما طولانی­‌تر شود. همچنین محرومیت طولانی مدت از خواب خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن، مانند دیابت و بیماری‌های قلبی را افزایش می­دهد.

عوارض کمبود خواب بر سیستم تنفسی

رابطه بین خواب و سیستم تنفسی دو طرفه است. اختلال تنفسی شبانه، که به آن آپنه انسدادی خواب (OSA) می‌گویند، می‌­تواند باعث برهم زدن تداوم خواب شما و کاهش کیفیت آن شود. بیدارشدن از خواب در طول شب می­‌تواند محرومیت از خواب را ایجاد کند؛ که این امر شما را بیشتر مستعد عفونت‌های تنفسی همچون سرماخوردگی و آنفلوانزا می­‌کند. محرومیت از خواب همچنین می­تواند عفونت‌های تنفسی موجود، مانند بیماری مزمن ریه را بدتر کند.

عوارض بی خوابی بر دستگاه گوارش

در کنار خوردن بیش از حد و ورزش نکردن، محرومیت از خواب یکی دیگر از عوامل خطر اضافه وزن و چاقی است. خواب بر سطح دو هورمون لپتین و گرلین که احساس گرسنگی و سیری را کنترل می­‌کنند، اثر می­‌گذارد.

لپتین به مغز شما می‌­گوید که به اندازه کافی غذا خورده‌اید. بدون خواب کافی، مغز شما سطح لپتین را کاهش و سطح گرلین را که محرک اشتها است افزایش می­‌دهد. این هورمون‌ها می­‌توانند علت پرخوری‌های شبانه باشند. محرومیت از خواب همچنین می­‌تواند باعث احساس خستگی زیاد برای ورزش کردن شود و به مرور زمان کاهش فعالیت‌های فیزیکی باعث اضافه وزن می­‌شود.

محرومیت از خواب همچنین باعث می­‌شود بدن شما بعد از غذا خوردن میزان انسولین بیشتری را آزاد کند. انسولین، سطح قند خون بدن را کنترل می­ کند. سطح بالای انسولین باعث ذخیره سازی چربی و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ می­‌شود.

عوارض بی خوابی بر  سیستم قلبی و عروقی

خواب بر روی فرایندهایی مانند قندخون، فشار خون و میزان التهاب، که قلب و رگ­های خونی شما را سالم نگه می­دارند، اثرگذار است. خواب همچنین نقش حیاتی در توانایی بهبود بدن و ترمیم رگ های خونی و قلب ایفا می­کند.

افرادی که به اندازه کافی نمی­خوابند به احتمال بیشتری به بیماری­های قلبی و عروقی دچار می­شوند. با توجه به تحلیل­های انجام شده، بین بی‌خوابی و افزایش خطر ابتلا به حمله قلبی و سکته مغزی ارتباط وجود دارد.

عوارض بی خوابی بر سیستم غدد درون ریز

تولید هورمون به خواب شما وابسته است. برای تولید تستوسترون، به حداقل ۳ ساعت خواب بی‌­وقفه، مدت زمان لازم برای واردشدن به مرحله‌ اول خواب REM، نیاز است. ( REM مخفف حرکات سریع چشم است). بیدارشدن از خواب در طول شب می­‌تواند تولید هورمون‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. این اختلال همچنین می‌­تواند بر تولید هورمون رشد، به‌ ویژه در کودکان و نوجوانان تاثیر بگذارد. این هورمون‌ها باعث ایجاد توده عضلانی و ترمیم سلول‌ها و بافت‌های بدن می­‌شوند. غده هیپوفیز، هورمون رشد را به طور مداوم آزاد می‌کند. با این‌حال خواب و ورزش نیز به ترشح این هورمون کمک می­‌کنند.

درمان کمبود خواب

ساده‌ترین راه برای برطرف کردن محرومیت از خواب، بیشتر خوابیدن است. در صورت نیاز باید از پزشک یا متخصص، برای تشخیص و درمان اختلال خواب کمک بگیرید.

شایع‌ترین اختلالات خواب

اگر تشخیص داده­ شد که به اختلال خواب مبتلا هستید، برای اینکه بتوانید بهتر بخوابید، پزشک برای شما دارو تجویز می­‌کند یا به شما دستگاهی برای بازنگه داشتن راه تنفسی‌­تان می­‌دهد. (در صورت ابتلا به اختلال آپنه خواب.

پیشگیری از بی خوابی

بهترین روش برای پیشگیری از محرومیت از خواب این است که به اندازه کافی بخوابید. میزان خواب مورد نیاز در شب، با توجه به سن‌ مشخص می­‌شود؛ که این میزان برای اکثر بزرگسالان ۱۸ تا ۶۴ ساله، بین ۷ تا ۹ ساعت است.

درمان اختلال و کمبود خواب

اگر مشکلات خواب‌تان ادامه پیدا کرد و به همین دلیل درگیر خستگی روزانه شدید، با پزشک مشورت کنید. پزشکان می‌توانند مشکلات سلامتی را که ممکن است روی برنامه خوابتان اثر بگذارد، بررسی کنند و به درمان آن بپردازند.

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com