انواع سلول های خون

خون را باید بافتی به شمار آورد که زنده و فعال است و فعالیت های حیاتی کلیه اندام های بدن به نحوی با فعالیت و سلامت این بافت بستگی دارد. اگر مقدار خون از یک انسان بگیریم و درون لیوانی بریزیم و آنرا در یخچال نگهداری کنیم تا منعقد شود پس از مدتی بخشی از خون رسوب می‌کند و محتوای لیوان به دو بخش مشخص تقسیم می‌شود. بخش بالایی که مایعی شفاف و به رنگ زرد بسیار کم رنگ است پلاسما نام دارد و در زیر پلاسما ، توده قرمز رنگی دیده می‌شود که محتوی گلبول های قرمز است بین پلاسما و توده گلبولهای قرمز یک لایه بی‌رنگ دیده می‌شود که از اجتماع گلبول های سفید خون تشکیل شده است.

انواع سلول های خون :

• گلبول های سفید
• گلبول های قرمز و پلاکت ها

گلبول های سفید

این گلبول ها در مغز استخوان ، تیموس ، گره‌های لنفاوی و طحال تولید می‌شوند گلبول های سفید کلیه اجزای یک سلول جانوری را دارند و همه نوع فعالیت های حیاتی را انجام می‌دهند. تعداد گلبول های سفید در هر میلیمتر مکعب خون انسان در حدود هفت هزار است که در مقایسه با تعداد گلبول های قرمز این مقدار بسیار کم است. گلبول های سفید به دو گروه گرانولوسیت دانه‌دار و آگرانولوسیت بدون دانه تقسیم می‌کنند.

گرانولوسیت ها

هسته چند قسمتی و سیتوپلاسم آن ها دانه‌دار است و 70 درصد از گلبول های سفید خون را تشکیل می‌دهند. این گلبول ها خاصیت بیگانه خواری دارند و به هنگام گردش در خون ، باکتری ها و سایر مواد خارجی را با ایجاد پاهای کاذب و عمل فاگوسیتوز به درون خود می‌کشند و آن ها را هضم می‌کنند و از بین می‌برند. این گلبول ها همچنین می‌توانند از میان سلول های پوششی جدار مویرگ ها عبور کرده و وارد فضای بین سلولی شوند و این عمل سلول های سفید را دیاپدز می‌گویند. گرانولوسیت ها به سه گروه تقسیم می‌شوند.

نوتروفیل ها

سلول های کروی ، هسته دارای دو یا چهار لب پیوسته به هم توسط رشته‌های باریک است. 15 – 12 میکرومتر قطر دارند. و کار فاگوسیتوز (ریزه خواری )جانداران میکروسکوپی را انجام می‌دهند.

بازوفیل ها

سلول های کروی ، هسته با دو لب نامشخص و 12 – 10 میکرومتر قطر دارند. و هیستامین که باعث الت هاب بافت ها می‌شود و هپارین که جلوگیری از تشکیل لخته می‌کند را آزاد می‌سازند.

ائوزینوفیل ها

سلول های کروی ، هسته‌ها اغلب دو لب دارند، 12 – 10 میکرومتر قطر دارند و مواد شیمیایی که باعث کاهش الت هاب می‌شود ترشح می‌کنند و به کرم های انگلی معینی حمله می‌کنند.

آگرانولوسیت ها

هسته نسبتا درشت و سیتوپلاسم یکنواخت دارند و شامل لنفوسیت ها و مونوسیت ها هستند.

لنفوسیت ها

سلول های کروی با هسته گرد ، سیتوپلاسم تشکیل حلقه باریک را در اطاف هسته می دهد 8 – 6 میکرومتر قطر دارند. لنفوسیت ها در افراد بالغ حدود 25 درصد از گلبول های سفید را تشکیل می‌دهند. و بیشتر در دستگاه لنفاوی یافت می‌شوند. لنفوسیت ها دو نوعند : نوع B که در مغز استخوان تولید و بالغ می‌شوند. اما در گره‌های لنفاوی جای می‌گیرند و نوع T که پس از ساخته شدن در مغز استخوان در تیموس مراحل رشد و نمو خود را طی می‌کنند.

ظاهر لنفوسیت ها T , B در زیر میکروسکوپ بهم شبیه است اما فاصله‌های آن ها متفاوت است. سلول های B آنتی کور پادتن ترشح می‌کنند. آنتی کورها ملکول های پروتئینی و از نوع گلوبولین ها هستند. سلول های T بر خلاف سلول های B در سطح فرد گیرنده‌های آنتی کور مانندی دارد که به کمک آن ها به آنتی ژن میکروب ها می‌چسبند. بدین ترتیب سلول های T متحرک هستند و خود به محل عفونت یافته می‌روند.

سلول های خون به روایت تصویر:

مونوسیت ها

سلول های کروی یا نامنظم می‌باشند. هسته‌ها گرد یا کلیدی شکل و یا نعل اسبی شکلند. نسبت به لنفوسیت ها ، سیتوپلاسم بیشتری دارند. 15 – 10 میکرومتر دارند. در خون به عنوان سلول های فاگوسیت کننده عمل می‌کنند دستگاه گردش خون را ترک کرده و تبدیل به ماکروفاژها می‌شوند که باکتری ها ، سلول های مرده ، اجزای سلولی و بقایای درون بافتی را فاگوسیتوز می‌کنند در بدن بخصوص در کبد ، طحال و گره‌های لنفاوی یافت می‌شود.

گلبول های قرمز

گلبول های قرمز (اریتروسیت ها) به شکل دیسکهای مقعرالطرفین ، بدون هسته و 8 – 7 میکرومتر قطر را دارند در انتقال اکسیژن و دی‌اکسید کربن دارند و به تعداد تقریبی 5 میلیون در هر میلیمتر مکعب خون یافت می‌شوند گلبول های قرمز زنده‌اند و مواد غذایی را از راه تخمیر بدست می‌آورند، زیرا میتوکندری ندارند و همچنین هسته متوسط گلبول های قرمز 120 روز است برای اینکه میزان گلبول های قرمز در خون ثابت بماند باید در هر ثانیه حدود یک میلیون گلبول قرمز در مغز استخوان ساخته شود. گلبول های قرمز در دوره جنینی در کبد به طحال و گره‌های لنفاوی ساخته می‌شود اما در ماه های آخر دوره جنینی و پس از تولد تن ها در مغز قرمز استخوان بوجود می‌آید.

در مغز استخوان بافت زاینده‌ای وجود دارد که با چند تقسیم سلولی گلبول های قرمز را می‌سازد. سلول های زاینده در ضمن این تغییرات هسته خود را از دست می‌دهند و مقداری زیادی هموگلوبین در ستوپلاسم خود می‌سازند. فعالیت ماهیچه‌ای ، صعود به ارتفاعات و گرم شدن هوا تولید گلبول های قرمز را افزایش می‌دهد سلول های مولد گلبول های قرمز در مغز استخوان نسبت به اشعه ایکس بسیار حساسند و کمبود ویتامین B₁₂ ، آهن ، مس در غذا نیز موجب کاهش تولید گلبول های قرمز می‌شوند.

پلاکت ها

این سلول ها بسیار ریزند و شامل قطعات سلولی که بوسیله غشای سلولی است احاطه شده است و حاوی دانه‌هایی می‌باشند 5 – 2 میکرومتر قطر دارند. و در عمل انعقاد خون نقش دارند و مواد شیمیایی لازم را برای لخته خون آزاد می‌کنند .

مطالعه سلول های خونی در زیر میکروسکوپ

برای مطالعه سلول های خونی ابتدا قطره‌ای از خون را روی لام شیشه‌ای گذاشته و با استفاده از لام دیگری آن را پخش می‌کنیم (تهیه گسترش خونی یا blood smear). پس از خشک شدن گسترش خونی ، آن را با الکل متیلیک فیکسه کرده و سپس رنگ آمیزی می‌کنیم. برای رنگ آمیزی می‌توان از گیمسا ، رایت و یا می‌گرون والد استفاده کرد. بعد از شستشوی رنگ های اضافی و خشک کردن لام آن را در زیر میکروسکوپ مطالعه کرده و انواع سلول های خونی را تشخیص می‌دهیم.