با افزایش رفاه اجتماعی، گسترش امکانات بهداشتی و درمانی و افزایش طول عمر به علت بهبود شاخصه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بیماری‌های دوران سالمندی بیش از هر زمان دیگر در کشورهای جهان شیوع پیدا کرده است. جامعه ایران که طی ۳ دهه اخیر نیز با افزایش شاخص طول عمر روبه رو بوده است نیز در آستانه افزایش چشمگیر بیماری‌های مربوط به دوران سالمندی قرار دارد. یکی از این بیماری‌ها آلزایمر است که آمار تعداد مبتلایان به آن رشد زیادی داشته است و طبق برآوردها بیشتر نیز خواهد شد.

بیماری فراموشی یا دمانس مجموعه بیماری‌هایی است که در آن فرد به تدریج و به طور پیش رونده توانایی‌های عالی خود را از داده و دچار آسیب در زندگی فردی و اجتماعی می‌شود. بیماری آلزایمر یکی از انواع دمانس است.

این بیماری یک بیماری مزمن، پیش رونده و تحلیل برنده سلول‌های مغزی است که به اختلال شناختی در فرد منجر می‌شود. فرد مبتلا در شناخت زمان، مکان و اشخاص دچار اختلال می‌شود و حافظه اخیرش از کار می‌افتد. در این بیماران بافت مغز تحلیل می‌رود، بافت و جرم مغز کوچک می‌شود و پلاک‌های پیری بافت مغز را احاطه می‌کند. در سی تی اسکن کوچک شدن بافت مغز و چین وشکنج بزرگ مغزی بیش از حد معمول دیده می‌شود.

علل بیماری آلزایمر

از علل این بیماری می‌توان به عوامل ژنتیکی، اختلال در نوعی پروتئین‌های داخل مغز که باعث رسوب پلاک‌های پیری در بافت مغز می‌شوند اشاره کرد. یک واسطه شیمیایی به نام استیل کولین که در مبتلایان به آلزایمر کاهش پیدا می‌کند شاید از دیگر علل آلزایمر باشد. یکی دیگر از علل بیماری کمبود ویتامین B۱ یا ویتامین C، کم کاری تیروئید و تعدادی از بیماری‌های متابولیک ارثی است. کسانی که سابقه مصرف الکل دارند یا ضربات شدید مغزی به آن‌ها وارد شده بیش از دیگران در خطر آلزایمر قرار دارند.

شناخت علایم آلزایمر

تأثیر ورزش بر آلزایمر

بیماری آلزایمر که اغلب افراد بالای ۶۵ سال را درگیر می‌کند معمولا با بروز نشانه‌هایی همراه است که شناخت آن‌ها می‌تواند مانع بروز بعضی مشکلات شود در زیر به برخی از علایم شایع‌تر آلزایمر اشاره می‌کنیم:

از دست دادن حافظه همیشه به دلیل پیری نیست، ممکن است استرس اضطراب و پریشانی یکی از علائم بروز آن شود. اگر شخصی جزئیات رویدادها را فراموش می‌کند، مثل یک مکالمه و یا فراموش کردن نام فرزند در مراحل ابتدایی این بیماری است.  اضطراب، افسردگی، ترس، سردرگمی و تغییرات خلقی یکی دیگر از علایم این بیماری است.  فرد مبتلا به آلزایمر ممکن است تصمیمات عجیبی بگیرد که در گذشته از او بعید بوده است.

او ممکن است دیگر نتواند حقوق خود را مدیریت کند و صورت حساب‌ها را بپردازد.   شخص مبتلا به آلزایمر ظرف مدت زمان زیادی کارهای شخصی خود را به انجام می‌رساند و یا حتی ممکن است نتواند آن‌ها را به اتمام برساند. مشکلاتی در تمرکز آن‌ها پدید می‌آید. وسایل شخصی خود مانند عینک را گم می‌کند. زمان و مکان خود را فراموش می‌کند. مثلا دیگری را همسر خود می‌داند و یا نوه خود را فراموش می‌کند. مهارت‌های ارتباطی او کاهش پیدا می‌کند.

راهکارهای درمانی و جلوگیری از پیشرفت بیماری

اگرچه داروها و اسکن‌های زیادی نامزد استفاده در درمان و یا کنترل آلزایمر هستند، اما به علت تشخیص بیماری در مراحل پیشرفته، پزشکان قادر به بررسی عملکرد داروها نیستند. از آن جا که درمان قطعی و شناخته‌ای برای ترمیم سلول‌های آسیب دیده مغزی وجود ندارد، هدف درمان کاهش علایم و جلوگیری از پیشرفت بیماری است. تجویز ملین، داروهای گیاهی، روان درمانی،  طب سوزنی، ماساژ درمانی و  ورزش

آلزایمر و ورزش

انجام ورزش‌های ذهنی مانند حل جدول و معما، و بازی کردن شطرنج و حذف عوامل محیطی به وجودآورنده مثل هوای آلوده، تغذیه، استرس، مصرف الکل و موادمخدر همگی در کنترل و جلوگیری از پیشرفت این بیماری نقش دارند. پزشکان می‌گویند حتی پیاده روی ساده و حرکات موزن نیز به کاهش عوارض بیماری آلزایمر کمک می‌کند.

نقش ورزش در پیشگیری از آلزایمر

ورزش منظم تاثیرات بسزایی در افزایش حافظه و پیشگیری از ابتلا به آلزایمر دارد. مزایای انجام منظم ورزش در این افراد عبارتند از: افزایش تناسب و سلامت قلبی عروقی، کاهش میزان حملات سقوط و کاهش شکستگی‌ها و افزایش سطح کلی سلامتی و اعتماد به نفس و…ورزش سبب کاهش سرعت پیشرفت ناتوانایی‌های فیزیکی مرتبط با آلزایمر شده و احتمال بستری در بیمارستان یا  انتقال افراد به مراکز نگهداری سالمندان را کاهش می‌دهد.

در واقع ورزش اعصاب را تقویت می‌کند و می‌تواند روند پیشگیری از بیماری آلزایمر و اختلال عملکرد مغز را به میزان قابل توجهی تقویت کند. مطالعات نشان می‌دهد که فعالیت بدنی باعث بهبود عملکرد شناختی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که فعالیت بدنی منظم، به ویژه ورزش‌های هوازی منظم، ممکن است در برابر بیماری آلزایمر محافظت کند.

مزایای کلی ورزش در افراد مبتلا به آلزایمر

  • ورزش منظم حداقل به مدت ۶ ماه سبب بهبود خلق و کاهش بروز افسردگی در این افراد می‌شود.
  • ورزش سبب بهبود خواب این افراد می‌شود.
  • سبب کاهش احتمال بروز یبوست می‌شود.
  • سبب حفظ مهارت‌های حرکتی می‌شود
  • با تقویت حس تعادل و قدرت عضلانی سبب کاهش احتمال افتادن و زمین خوردگی این افراد می‌شود.
  • سبب بهبود وضعیت حافظه شده وسرعت کاهش مهارت‌های مغزی را کند می‌کند.
  • حالت‌های پرخاشگری و آشفتگی را کاهش می‌دهد.
  • سبب افزایش حس اعتماد به نفس شده و این افراد می‌توانند به طور مستقل و بدون نیاز به اطرافیان بسیاری از کارهای روزمره‌ی خود را انجام دهند.

بهترین ورزش برای جلوگیری از آلزایمر

وقتی افراد مسن به ورزش هوازی می‌پردازند، علائم ذهنی و رفتاری آن‌ها بهبود می‌یابد. به گفته کلینیک مایو، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ۳۰ دقیقه ورزش در روز، مانند پیاده روی یا پیلاتس، برای پیشگیری از بیماری آلزایمر در سنین بالا مهم است.

همچنین سطوح متوسط وزنه و تمرینات مقاومتی باعث افزایش توده عضلانی شده و به حفظ سلامت مغز کمک می کند. برای افراد بالای 65 سال، اضافه کردن حداقل دو جلسه قدرتی به برنامه هفتگی می تواند خطر ابتلا به آلزایمر را به نصف کاهش دهد.

چه نوع ورزش‌هایی در آلزایمر توصیه می‌شود؟

  • پیاده روی: بهترین فعالیت برای سالمندان مبتلا به آلزایمر می‌باشد که در آن احتمال ایجاد صدمات التهابی کمتر است و استقبال سالمندان از آن بیشتر می‌باشد.
  • دوچرخه سواری: که سبب بهبود تعادل فرد و هم افزایش ضربان قلب حین رکاب زدن و به دنبال آن افزایش خونرسانی به نقاط مختلف مغز می‌شود. چنانچه فرد دچار مشکل تعادلی شده است می‌تواند از سه چرخه‌های مخصوص بزرگسالان استفاده کند.
  • شنا کردن: سبب ایجاد شادابی مضاعف  و احساس آرامش و تناسب قلبی ریوی خواهد شد.

باغبانی و انجام کارهای منزل مثل شستشوی ظروف، جارو زدن و انجام خرید منزل همگی در واقع از فعالیت‌های مفید هستند که اثرات جسمی و روانی مثبتی در این بیماران به دنبال خواهند داشت.

احتیاطات مهم در مورد افرادی که دچار آلزایمر هستند

در فعالیت‌های خارج از خانه لازم است اطلاعات شخصی مربوط به شناسایی فرد همراه وی باشند تا در صورت فراموشی راه خانه و گم شدن فرد دیگران بتوانند وی را به منزل راهنمایی کنند. لازم است در هنگام استفاده از دمبل و سایر وسایل ورزشی زیر نظر یک فرد ناظر باشد تا در صورت اشکال در انجام حرکت از بروز حادثه جلوگیری کند. لازم است کفش‌های فرد از نوع مناسب با رویه‌ی سفت باشد تا در صورت افتادن وسایل ورزشی روی پا به وی آسیبی نرسد.

اگر فرد در حین انجام ورزش قادر به صحبت کردن و مکالمه باشد وی در حال انجام فعالیت هوازی است در غیر این صورت لازم است شدت فعالیت را کمی کاهش دهد. بهتر است قبل حین و بعد از فعالیت بدنی مقدار مناسب مایعات مصرف شود. بروز هر گونه احساس گیجی درد یا سبکی سر و تاری دید بدنبال فعالیت نیاز به قطع فعالیت ورزشی و مشاوره با پزشک دارد.