دانش آموزان کم توان ذهنی

دانش آموزانی که در کلاس ها و فعالیت های تربیت بدنی و ورزش به توجه یا حمایت ویژه نیاز دارند و نمی توانند مانند دانش آموزان عادی و بهنجار در برنامه ورزش مدرسه شرکت کنند کودک کم توان محسوب می شوند.کودک کم توان الزاماً یک کودک دارای نقص عضو نیست.با توجه به ویژگی های فعالیت های تربیت بدنی و ورزش در مدارس به چهار نوع ناتوانی که در هنگام مشاهده بازی و ورزش دانش آموزان قابل تشخیص است اشاره می شود ؛

• دانش آموز کم توان ذهنی mentally retarted  
•  دانش آموز کم توان حرکتی ( خام حرکت ) clumsy
•  دانش آموز کم توان جسمانی و فیزیولوژیک
• ناتوانی های رفتاری  behavioral disbilities

تعریف انجمن کم توان ذهنی آمریکا

کم توان ذهنی به شرایطی اطلاق می شودکه درآن عملکردکلی ذهن به طورمشخصی پایین تر از حد متوسط است و درعین حال در رفتارهای انطباقی کودک در دوره رشد تاخیر و نارسایی دیده می شود.منظور از كم‌توان ذهنی محدودیت‌هایی است كه در عملكرد فرد بروز می‌كند كه از ویژگی‌های آن، كارایی ذهنی پایین‌تر از حد متوسط بوده و با محدودیت‌هایی در زمینه مهارت‌های سازگاری با محیط، همراه است.اصولاً معلولیت‌های ذهنی قبل از سن 18 سالگی بروز می‌كند و به طور كلی یك فرد كم‌توان ذهنی دارای كارایی ذهنی پایین‌تر از حد متوسط (ضریب هوشی 70 و پایین ‌تر از آن است) است.

بهره هوشی و طبقه‌بندی آن

میزان هوش را با علامت I.Q كه مخفف  Intelligence Quotieیا بهره هوشی است نمایش می‌دهند كه از خارج قسمت سن عقلی بر سن تقویمی ضربدر عدد صد به دست می‌آید.سن زمانی یا تقویمی همان سن واقعی است و سن عقلی یا هوشی از طریق آزمودن‌های سنجیده‌ای كه به فرد داده می‌شود تعیین می‌گردد. هر چه نتیجه آزمون‌ها بهتر باشد یعنی فرد آن را با دقت بیشتر و درستی انجام دهد و هر چه قدر فرد قادر به انجام تست‌های میزان شده برای افراد بزرگ‌تر از خود باشد بهره هوشی او بیشتر خواهد بود. معمولاً چنان‌چه نتیجه این تقسیم 100 باشد (سن تقویمی برابر سن عقلی) فرد از بهره هوشی طبیعی برخوردار است و اگر از 100 بیشتر باشد فرد دارای بهره هوشی بیشتری است.

علل عقب‌ماندگی ذهنی

شرایطی كه در زمان:

  قبل از تولد در خلال تولددراوایل كودكی مانع رشد شود ، موجب عقب‌ماندگی ذهنی می‌شود.

• علل عقب‌ماندگی ذهنی عوامل مهم قبل از تولد شامل:
• ناهنجاری‌های كروموزومی 
• بیماری‌های عفونی مادر (مثل سیفلیس)
•  استفاده از مواد و داروهای غیرمجاز (اعتیاد به الكل)
• سوء تغذیه مادر در دوران بارداری
• سن والدین
• پرتونگاری
• هیجانات مادری

علل عقب‌ماندگی ذهنی

عوامل مهم در هنگام تولد:

• صدمه مستقیم به سرومغز
• خفگی یا قطع تنفس در حین تولد
• نارس بودن
• دیر رس بودن نوزاد
• افزایش بیلیروبین خون

عوامل مهم در اوایل كودكی

این عوامل شامل تومورهای بعد از تولد و تعداد زیادی از بیماری‌های ارثی است كه علل آن مشخص و قطعی نیست.

تقسیم‌بندی معلولین عقب‌مانده ذهنی

آزمون بهره هوشی (IQ)كه شامل:

 آزمون استانفورد ـ بینه (Stanford Binet ) و آزمون وكسلر ( wechsler ) است

معلولین ذهنی را به گروه‌های زیر تقسیم كرده است؛

تقسیم‌بندی كودكان کم توان ذهنی از نظر آموزشی

•  آموزش پذیر با بهره هوشی 50-75
• تربیت‌پذیر با بهره هوشی 30-49
• كاملاً وابسته (پناهگاهی) با بهره هوشی 29 و پایین‌تر

كودكان آموزش‌پذیر

این كودكان از نظر سرعت فراگیری مشكلاتی دارند و در مقایسه با همسالان خود یكسان عمل نمی‌كنند. آنان عموماً قادرند تا رسیدن به سن 16 سالگی در خواندن و نوشتن و حساب در كلاس دوم و سوم پیشرفت كنندولی مهارت‌های ارتباطی این افراد قطعاً محدود است.كودكان آموزش‌پذیر می‌توانند با دیگران معاشرت كنند و هم‌چنین می‌توانند مهارت‌های لازم را برای حمایت‌ مالی از خود در ایام بزرگسالی فرا گیرند.كسب مهارت‌های حركتی با كندی بیشتری صورت می‌گیرد.

كودكان تربیت‌پذیر

كودكان کم توانی كه تا حدی برای برآوردن نیازهای شخصی خود، سازگاری احتماعی گروهی و كسب درآمد استعداد دارند جزء كودكان تربیت‌پذیر طبقه‌بندی می‌شوند. این كودكان را می‌توان برای كمك به خود به اندازه كافی آموزش داد تا در مراقبت از خویش به طور كلی از دیگران بی‌نیاز باشند. رشد فكری آنان یك چهارم تا یك دوم كودكان عادی است ،اما به طور كلی در یادگیری مهارت‌های تحصیلی پایه ، به جز یادگیری ساده واژه‌‌های معمولی و اعداد ، ناتوانند.

كودكان وابسته

كودكان کم توان ذهنی حمایت‌پذیر اكثراً ظاهر غیرعادی دارند و در بالاترین سن و موقعیت در حد كودك سه ساله رفتار می‌كنند. در بسیاری از آنان جمجمه نامناسب دیده می‌شود.گروه كثیری از آنها قادر به جویدن و بلع غذا نیستند و از طریق مایعات تغذیه می‌گردند. در ایستادن و راه‌رفتن نارسائی‌هایی دارند. از نظر عصبی، جنسی و دفع ادرار و مدفوع با مشكلاتی مواجه هستند. به علت كمی هوش و عدم تطابق از خود صداهای ناهنجاری ایجاد می‌كنند. فاقد عواطف، احساسات، ادراك، تخیل و تفكر هستند. حركات غیرارادی دارند. چون این کودکان از نظر جسمانی – حرکتی و شناختی عقب ماندگی شدید دارند و در مراکز ویژه ای نگهداری می شوند .

کودکان منگول یاسندرم داون  Down Syndrome

تعداد زیادی از کودکان کم توان ذهنی را تشکیل می دهند .سندرم داون (Down Syndrome ) مبتلایان به سندرم داون بزرگ‌ترین زیر مجموعه كم‌توانان ذهنی را تشكیل می‌دهد.

سندرم داون یا منگولیسم

این اختلال اولین بار در سال 1866 توسط پزشك انگلیسی به نام داون شرح داده شد. علت بیماری اختلال و نقص كروموزومی است كه این بیماران یك كروموزوم اضافه دارند. یعنی بجای 2 عدداز كروموزوم شماره یك 3 عدد از آن كروموزوم را دارند . ژن های انسان به طور معمول به شکل چهل و شش کروموزومی در سلول ها سازمان یافته هستند . یک نوزاد ، بیست و سه کروموزوم از هر یک از والدین دریافت میکند . اما بعضی افراد با کپی اضافی از کروموزوم شماره بیست و یکم متولد می شوند . سندرم داون شایع ترین عارضه ژنتیکی عقب ماندگی ذهنی است. اغلب افراد مبتلا به سندروم داون در حد متوسط و یا بیشتر عقب افتاده ذهنی هستند. ، با این حال ، قادر به حضور در کلاس های معمولی ، با دیگر دانش آموزان می باشند . در سنین بزرگسالی بسیاری از آنها قادر به داشتن شغل و زندگی مستقل می شوند.

ویژگی‌های مشترك سندرم داون

دست ها . مبتلایان به سندرم داون معمولاً دست‌های پهن و انگشتان كوتاه دارند. در بعضی از این افرد انگشت كوچك و دست فقط یك بند دارد. این انگشت ممكن است به سمت انگشتان دیگر خمیدگی هم داشته باشد. این عارضه توانایی افراد برای در دست گرفتن اشیاء را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پاها . پاهای این افراد عموماً كوتاه و زمخت هستند و بین انگشتان اول و دوم پا فضای زیادی وجود دارد. این ویژگی سطح اتكای فرد در هنگام ایستادن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تن عضلانی . گردن و اعضای كودكان كم‌سن و سال مبتلا به سندرم داون غلب نرم و شل هستند. این پدیده را (Hyper tonia) می‌نامند این اصطلاح برای بیان سستی و آویختگی عضلات در حالت استراحت بكار برده می‌شود. بنابراین، سستی عضلات كودكان مبتلا به سندرم داون به معنای ضعف عضلانی آن ها نیست. این كودكان می‌توانند از قدرت بدنی طبیعی برخوردار باشند.

اندازه بدن. كودكان مبتلا به سندرم داون در هنگام تولد معمولاً سبك‌تر از كودكان طبیعی هستند و قد آنها نیز كوتاه‌تر است. متوسط قد این افراد در مردان 145 تا 168 سانتی‌متر و در زنان 132 تا 155 سانتی‌متر می‌باشد. كودكان مبتلا به سندرم داون دارای همه ویژگی‌های این سندروم نیستند. تاكنون 125 ویژگی برای سندرم داون شناخته شده است. در بسیاری از كودكان مبتلا به سندروم فقط 6 تا 7 عدد از این ویژگی‌ها دیده می‌شود. كم‌توانی ذهنی تنها عارضه‌ای است كه به طور نسبی و در همه مبتلایان به سندرم داون دیده می‌شود.کودکان منگول در هنگام حرکت و بازی نمی توانند تعادل خود را بخوبی حفظ کنند و از این رو به فضای حرکتی بیشتری نیاز دارند.

در فعالیت های سرعتی محتاج حمایت و مراقبت بیشتری هستند. کودکان منگول اگرچه درک حسی حرکتی این کودکان مشابه کودکان بهنجار است از نظر پردازش اطلاعات حسی حرکتی مشکل دارند و از این رو هنگام اجرای حرکات به بازخوردهای زیادی نیاز مندند ، حرکاتشان کند است راه رفتن غیر طبیعی این کودکان در اکثر فعالیتهای حرکتی انتقالی تاثیر منفی می گذارد. کودکان منگول به طور انفرادی و گروهی می توانند در برنامه های حرکتی ادراکی و بازی های مختلف تربیتی شرکت.