آناتومی نخاع

نخاع قسمتی از دستگاه عصبی مرکزی که در درون کانال نخاعی یعنی مجرایی که از روی هم قرار گرفتن مهره‌ها به وجود آمده است  قرار دارد نخاع نام دارد. نخاع تمام فضای کانال نخاعی را پر نمی‌کند بلکه قسمتی از این فضا نیز توسط مننژ، مایع مغزی – نخاعی، یک لایه از بافت چربی که نخاع را در برگرفته و رگ‌های خونی پر می‌شود. طول نخاع در مردان و زنان به ترتیب ۴۵ و ۴۳ سانتی متر است. حد بالایی نخاع لبه فوقانی مهره اطلس و حد پایینی  آن در حدود مهره اول و دوم کمر است. در این نقطه نخاع باریک شده و مخروط انتهای را به وجود می‌آورد. مخروط انتهای به وسیله رشته انتهایی به مهره دوم دنبالچه ارتباط پیدا می‌کند.

نخاع در مقطع بیضی شکل است و پهنانی آن (از چپ به راست) بیشتر از فاصله قدامی- خلفی نخاع است. دو شیار در نخاع وجود دارد. شیار قدامی کوتاه‌تر و پهن است در حالی که شیار خلفی عمیق‌تر و باریک می‌باشد. در هر نیمه از نخاع نیز در قسمت جانبی دو شیار کم عمق به نام‌های شیار جانبی قدامی شیار جانبی خلفی وجود دارد.

نخاع از دو بخش سفید و خاکستری به وجود آمده است. چگونگی قرار گیری بخش سفید و بخش خاکستری در یک مقطع هوریزنتال (افقی) کاملا” مشخص است. ماده خاکستری نخاع در وسط قرار گرفته و در برش افقی، شکل آن همانند حرف  H  است. شکل H  ماننده ماده خاکستری نخاع در نواحی مختلف  نخاع یکسان نبوده و تفاوت‌های را آشکار می‌کند. ماده خاکستری نخاع از تنه سلولی  نرون‌های عصبی تشکیل شده است و به همین علت نیز خاکستری رنگ است.

ماده سفید نخاع در اطراف ماده خاکستری قرار گرفته است. فرم قرارگرفتن ماده خاکستری در نخاع  باعث می‌شود که ماده سفید در هر نیمه چپ یا راست به سه نوار طولی کاملا” مشخص تقسیم گردد. این نوارها طناب طولی قدامی طرفی و طناب طولی خلفی هستند. طناب طولی قدامی بین شاخ قدامی ماده خاکستری و شیار قدامی قرار دارد.  طناب طولی طرفی بین دو شاخ قدامی و خلفی ماده خاکستری قرار دارد و طناب طولی خلفی نیز بین شاخ خلفی ماده خاکستری و شیار خلفی واقع شده است.

ماده سفید نخاع را اکسون‌های نرونی به وجود آورده اند، و  رنگ سفید این بخش به علت میلین این اکسون‌ها است. طناب‌ها، راه‌های حسی و حرکتی نخاع را به وجود می‌آورند. دستگاه عصبی مرکزی را پرده‌ای می‌پوشاند که به مننژ موسوم است. این پرده شامل سه لایه مختلف است. خارجی‌ترین لایه، سخت شامه می‌باشد که روی بافت استخوانی اطراف می‌چسبد. این چسبندگی در کف جمجمه بسیار محکم است ولی در سقف جمجمه و دیواره‌های اطراف آن  چسبندگی سست‌تر می‌باشد.

لایه میانی، عنکبوتیه نامیده می‌شود و لایه داخلی نرم شامه خوانده می‌شود. بین عنکبوتیه و نرم شامه فضای است که به فضای زیر عنکبوتیه موسوم است. لایه داخلی در درون بطن‌های جانبی غز شبکه شیمی را می‌سازد. این شبکه ترشح مایع مغزی – نخاعی را به عهده دارد.

مایع مغزی – نخاعی

مایع مغزی – نخاعی به وسیله فیلتراسیون از شبکه مشیمی بطن‌ها ترشح می‌گردد. این مایع فضای درونی و برونی دستگاه عصبی مرکزی را پر می‌کند و وظیفه آن حفاظت و تغذیه دستگاه عصبی مرکزی می‌باشد. در فضای زیرعنکبوتیه  این مایع دوباره به خون باز می‌گردد. میزان مایع مغزی – نخاعی در یک فرد بالغ حدود ۱۴۰ cc است.

منبع: آناتومی انسان، اصغر رواسی