وسایل ورزشی پارک‌ها، آسیب یا سلامتی؟

ورزش بخشی از زندگی سالم است و با توجه به فواید و تأثیرات مثبت آن، هر روز به تعداد کسانی که ورزش می‌کنند افزوده می‌شود. وجود فضاهای ورزشی در سطح شهر با هدف برخورداری از یک جامعه فعال و سالم، حق شهروندی محسوب می‌شود. در این راستا، توسط شهرداری‌ها امکاناتی مهیا شده است تا شهروندان با کمترین هزینه و امکانات، سلامت جسمی و روانی خود را حفظ کنند که نشان دهنده توجه مسئولان شهرداری به امر ورزش است.

نصب وسایل و تجهیزات ورزشی در پارک‌ها و فضاهای عمومی گذشته از اینکه گامی مؤثر برای توسعه ورزش شهروندی است، افراد را به استفاده از آن‌ها ترغیب می‌کند و علاوه بر ایجاد انگیزه شروع ورزش، به دلیل سهولت در دسترسی و رایگان بودن آن، با استقبال عموم مواجه شده است. به همین دلیل سطح فعالیت فیزیکی را در اجتماع بالا می‌برد. نصب این وسایل در پارک‌ها برای بسیاری از شهروندان، یک نوع صرفه جویی در وقت نیز محسوب می‌شود زیرا در کنار تفریح و سرگرمی با خانواده یا دوستان، ورزش هم انجام داده اند.

با این وصف می‌توان گفت یکی از چشمگیرترین اقدامات شهرداری‌ها در توسعه ورزش شهروندی، نصب وسایل ورزشی پارک‌ها بوده است. اما با نگاهی کارشناسانه به این دستگاه ها، در کنار فواید آن، زیان‌های بسیاری نیز مشاهده می‌شود. زمینه اصلی ایجاد این مشکلات، عدم نظرخواهی در مورد استاندارد بودن، مکان یابی، نوع دستگاه، نحوه چیدمان و… از کارشناسان ورزشی است.

نخستین دستگاه‌های ورزشی پارکی در سال ۱۳۸۴ در ایران مورد استفاده قرار گرفت. نکته‌ای که از ابتدای ورود این وسایل مطرح بوده است و اکثر کارشناسان و متخصصین پزشکی ورزشی بر آن اتفاق نظر دارند، موضوع استاندارد نبودن و عوارض احتمالی استفاده از آن‌ها است. اعتقاد بر این است که بیشتر کاربران این وسایل اهل انجام ورزش حرفه‌ای نبوده و با روش‌های درست حرکات آشنا نیستند. بر این اساس ممکن است استفاده از آن‌ها باعث تشدید یا بروز عارضه‌های عضلانی و مفصلی شود.

به طور کلی می‌توان گفت بیشتر وسایل ورزشی پارک‌ها به دلیل این که در آن‌ها به جنسیت، تناسب جثه ای، آمادگی جسمانی پایه و ایمنی لازم توجه نشده، استاندارد نیستند و نمی‌توان از آن‌ها برای ارتقای آمادگی بدنی سود برد. همچنین به دلیل ناآشنایی کاربر با روش صحیح استفاده از دستگاه، ندیدن آموزش لازم و نداشتن تناسب جسمی با این وسایل بدون شک عوارضی را به دنبال خواهد داشت.

متأسفانه بیشتر این وسایل قابلیت تنظیم ندارند، بنابراین ممکن است پس از کار با آن‌ها شخص دچار آسیب‌های بر تاندون، لیگامانت، عضلات و مفاصل به علت وارد شدن نیروهای اضافی و فشار در راستای غلط بر اعضاء شود. گرچه شاید استفاده از این وسایل برای افرادی که جثه‌شان با آن‌ها متناسب است و قصد دارند سطوح آمادگی بدنی خود را حفظ کنند مناسب باشد ولی گذشته از بحث استاندارد بودن آن ها، باید با روش استفاده صحیح از این وسایل و اصول گرم کردن، سرد کردن، انعطاف‌پذیری و نحوه تنفس صحیح حین استفاده از این وسایل آشنایی کامل داشت.

توصیه می‌شود برای استانداردسازی و ارگونومی این دستگاه‌ها به این نکته‌ها توجه شود:

دستگاه‌ها باید از طریق فونداسیون ریزی صحیح ثابت باشند. گوشه‌های تیز و لبه‌های آسیب رسان وجود نداشته باشد. حفاظ برای تسمه ها، کابل‌ها و وزنه‌ها نصب شود. اجزای دستگاه در برابر تغییرات شرایط محیطی مانند رطوبت و اختلاف دما، استحکام و قدرت تحمل بالایی داشته باشند. نصب شدن ضربه گیر در کف محوطه‌ای که دستگاه در آن نصب شده تا از فشار وارده در زمان فرود جلوگیری شود. وجود صندلی‌های فلزی روی دستگاه‌هایی که فرد برای انجام حرکت‌های ورزشی مجبور به نشستن روی آن‌ها است باعث می‌شود فشار وارده به ناحیه نشیمنگاه آسیب‌هایی را به دنبال داشته باشد، لذا توصیه می‌شود از روکش‌های مناسب برای صندلی‌ها استفاده شود. چیدمان نامناسب که توجه به آن بسیار مهم است زیرا در انجام حرکت‌های ورزشی باید نظم و ترتیبی در نحوه انجام حرکات وجود داشته باشد، از بالا به پایین یا از پایین به بالا.

دستگاه‌ها برای رده‌های سنی مختلف، مجزا و مشخص نشده اند. یک وسیله ورزشی یا باید بر اساس قد و جثه فرد قابل تنظیم باشد و یا اینکه برای هر رده سنی وسیله مشخصی در نظر گرفته شود. یکی از علل ایجاد آسیب، استفاده غیر اصولی و نامناسب از تجهیزات ورزشی است، لازم است برای اطلاع از نحوه کار با دستگاه، برای هر کدام از این وسایل تابلوی راهنما نصب شود و در خصوص نوع حرکت، فایده استفاده از آن، حداقل و حداکثر حرکات برای هر رده سنی و بر اساس میزان آمادگی بدنی فرد توضیحاتی داده شود.

گرچه استفاده از دستگاه‌ها در پارک‌ها قابل قبول است ولی رعایت استانداردهای علمی و فنی آن اهمیت بیشتری دارد. در صورت رعایت نکردن این استانداردهای فنی با توجه به اصول برنامه ورزشی سلامت محور، دستگاه‌های موجود در پارک‌ها به تجدید نظر نیاز خواهند داشت. در غیر این صورت، استفاده از این دستگاه‌ها می‌تواند به خصوص برای سالمندان و افرادی با مشکلات جسمی خطرناک باشد. با این هزینه‌هایی که شهرداری برای رفاه و سلامت شهروندان انجام می‌دهد، لازم است از نظرات کارشناسان استفاده شود تا شاهد رشد بیشتر سلامت و رفاه در جامعه باشیم. علاوه بر این، توصیه می‌کنم در پارک‌ها یک نفر کارشناس ورزشی در ساعت‌های مشخصی برای امر آموزش و نظارت حضور داشته باشد

فواید و مضرات استفاده از وسایل ورزشی پارک‌ها

اهمیت ورزش در جوامع امروزی سبب شده است که دولت‌ها هزینه‌های زیادی را صرف فرهنگ‌سازی و توسعه ورزش همگانی کنند. یکی از فعالیت‌های که در این زمینه در سال‌های اخیر در کشورمان انجام گرفته است نصب وسایل ورزشی پارک‌ها و ترغیب افراد به استفاده از آن‌ها می‌باشد. نخستین دستگاه‌های بدنسازی پارکی، در سال ۱۹۹۸ میلادی در کشور چین ساخته و در سال ۱۳۸۴ وارد ایران و در پارک ملت نصب شدند. نظرات متعددی در رابطه با فوائد، مزایا، معایب و خطرات این نوع دستگاه‌ها مطرح شده است. ما در این مطلب سعی خواهیم کرد که با معرفی هرکدام از این دستگاه‌ها به طور کامل به بررسی آن بپردازیم.

نام وسیله: خرک

طرز استفاده ذکر شده برای این دستگاه:

در حالی که به صورت عمودی قرار دارید فاصله خود را نسبت به دستگاه تنظیم کنید. دستگیره را گرفته و خیلی آرام به طرف پشت و یا بالعکس بر روی دستگاه خم شوید.

اهداف ذکر شده برای این دستگاه:

تقویت گروه ماهیچه‌های اعضای بدن در قسمت بالا تنه و ماهیچه‌های شکمی، کمر و همچنین توازن بدن. تمرین با این وسیله باعث باز شدن ستون مهره‌ها می‌شود. در این حالت عضلات شکمی کشیده می‌شوند. اما چون حرکت موافق با نیروی جاذبه انجام می‌گیرد، عضلات کمر کاری انجام نمی‌دهند بنابراین تقویتی در هیچ کدام از این عضلات صورت نمی‌گیرد.

معایب:

• ارتفاع وسیله قابل تنظیم برای افراد با قد متفاوت نمی‌باشد.
• جنس فلزی وسیله ممکن است باعث آسیب به ستون فقرات یا خراشیدگی و کوفتگی حین قرار گیری بر روی آن شود.
• به دلیل کشیدگی عضلات شکم و سوئز خاصره‌ای برای افرادی که لوردوز کمری دارند توصیه نمی‌شود.
• این وسیله برای افرادی که دچار عارضه در ستون فقرات می‌باشند به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
• این وسیله با اهداف طراحی شده هماهنگی ندارد.

با توجه به موارد فوق استفاده از این وسیله مناسب به نظر نمی‌رسد و بهتر است در انتخاب این وسیله دقت بیشتری صورت بگیرد. می‌توان حرکت زیر را با حرکت بر روی این وسیله جایگزین نمود. به پشت بخوابید در حالی که کف پا بر روی زمین قرار دارد. باسن را از روی زمین بلند کنید تا جایی که رانها و بدن در یک راستا قرار بگیرد.

البته این حرکت بیشتر بر روی تقویت عضلات کمری و شکمی تاثیر دارد و اگر هدف کشش عضلات شکمی باشد. بهتر است از حرکت زیر استفاده شود. در حالت خوابیده به پشت دست‌ها را بطرف بالا و کنار سر قرار داده و بکشید (نگذارید از زمین بلند شوند) در همین حال سعی کنید کمر را از زمین جدا کنید. این حرکت باعث کشش مناسبی در عضلات شکمی می‌شود.

نام وسیله: صندلی قدرت

طرز استفاده ذکر شده برای این دستگاه:

به طوریکه سر و کمر به صورت کشیده قرار گیرد بر روی صندلی نشسته و پاهای خود را روی پدال ها فشار دهید و با خم و راست نمودن زانوها حرکت های بالا و پایین را انجام دهید.

هدف ذکر شده برای این دستگاه: تقویت عضلات شکم و عضلات پشت زانو

معایب:

• وسیله قابل تنظیم برای افراد با قد متفاوت نمی‌باشد.
• این وسیله از وزن بدن برای اعمال مقاومت استفاده می‌کند و در افرادی که دارای وزن بالا و آمادگی بدن کمی می‌باشند خطر آسیب دیدگی را افزایش می‌دهد.
• این وسیله برای افرادی که دچار مشکلات و صدمات زانو می‌باشند به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
• در هنگام استفاده زانو بیشتر از ۹۰ درجه خم می‌شود، که احتما آسیب زانو را افزایش می‌دهد.

در صورتی که این وسیله با اندام شما هماهنگ نیست و دارای وزن بالا و آمادگی بدنی پائینی می‌باشید، بهتر است که از این وسیله استفاده نکنید. این وسیله برای افرادی که دچار آرتروز و سایر مشکلات و صدمات زانو می‌باشند به هیچ وجه مناسب نمی‌باشد. حرکت زیر جایگزین مناسبی برای این وسیله می‌باشد.

بایستید و پا‌ها را به اندازه عرض شانه باز کنید. حالا مانند هنگامی که می‌خواهید روی صندلی بنشینید به وضعیت نیم نشسته در آید. در هنگام پائین رفتن دست‌های خود را تا حد شانه بالا بیاورید. بعد از مکث کوتاهی دوباره به حالت ایستاده در آیید.

افرادی که دچار صدمات زانو می‌باشند بهتر است از دو حرکت زیر استفاده کنند. برای انجام این حرکت باید یک حوله و یا رول در زیر زانو قرار داده و سعی کنید که پای خود را به سمت زمین فشار دهید.

به پشت دراز بکشید و یک حوله را رول کنید و در زیر زانو قرار دید به طوری که پا از زانو خم شود. سپس سعی کنیید پای خود را از زانو باز کنید و بالا بیارید.