چه غذاهایی برای بیماران کلیوی مناسب هستند؟

۱۰ درصد از جمعیت جهان را بیماران کلیوی تشکیل داده‌اند. کلیه‌‌ها اعضای کوچک اما قدرتمندی هستند که عملکرد‌های بسیار مهمی در بدن انجام می­‌دهند. کلیه‌ها مسئول تصفیه‌ی مواد زائد و ترشح هورمون‌هایی هستند که در تنظیم فشار خون، تعدیل مایعات بدن، تولید ادرار و انجام سایر وظایف بسیار ضروری بدن نقش دارند. این اندام حیاتی ممکن است به دلایل مختلفی آسیب ببیند.

دیابت و فشار خون بالا رایج‌ترین عوامل خطر بیماری کلیوی هستند. با این‌حال چاقی، استعمال دخانیات، ژنتیک، جنسیت و سن نیز خطر ابتلا به بیماری کلیوی را افزایش می­‌دهند. قند خون کنترل نشده و فشار خون بالا به رگ‌های خونی موجود در کلیه‌ها آسیب زده و توانایی آنها را برای انجام کار در سطح بهینه کاهش می‌دهد. اگر کلیه‌ها به درستی کار نکنند، مواد زائدی همچون ضایعات ناشی از غذا در خون جمع می‌شوند. بنابراین بیماران کلیوی باید رژیم غذایی مخصوصی را دنبال کنند.

رژیم غذایی بیماران کلیوی

محدودیت‌های غذایی با توجه به میزان آسیب­ دیدگی کلیه‌ها، متفاوت است. به طور مثال افرادی که در مراحل ابتدایی بیماری کلیوی قرار دارند، محدودیت‌های غذایی متفاوتی را نسبت به افرادی که نارسائی کلیوی دارند دنبال می‌کنند. اگر بیماری کلیوی دارید، پزشک با توجه به نیازهایتان بهترین رژیم غذایی را برای شما تعیین می‌کند.

اگر به بیماری کلیوی پیشرفته مبتلا هستید، باید رژیم غذایی را دنبال کنید که برای کلیه‌هایتان مناسب است، تا به کاهش میزان ضایعات موجود در خونتان کمک شود. این رژیم غذایی به بهبود عملکرد کلیه‌ها و پیشگیری از آسیب بیشتر کمک می‌کند و  به آن رژیم غذایی کلیوی گفته می‌شود.

توصیه می‌شود بیماران کلیوی مواد مغذی زیر را در رژیم غذایی خود محدود کنند

سدیم: سدیم در بسیاری از غذاها وجود دارد و جزء اصلی نمک است. کلیه‌های آسیب‌دیده نمی‌توانند سدیم اضافی را تصفیه کنند؛ در نتیجه میزان سدیم در خون افزایش می‌یابد. معمولا توصیه می‌شود مصرف سدیم را به کمتر از ۲۰۰۰ میلی‌گرم در روز محدود کنید.

پتاسیم: پتاسیم نقش حیاتی در بدن دارد، با این‌حال افرادی که بیماری کلیوی دارند باید برای جلوگیری از بالارفتن خطرناک فشار خون، مصرف پتاسیم را محدود کنند. معمولا توصیه می‌شود مصرف پتاسیم را به کمتر از ۲۰۰۰ میلی‌گرم در روز محدود کنید.

فسفر: فسفر یک ماده معدنی است که در غذاهای زیادی وجود دارد. کلیه‌های آسیب دیده نمی‌توانند فسفر اضافی را دفع کنند. میزان زیاد فسفر سبب آسیب به بدن می‌شود، بنابراین مصرف فسفر غذایی را به ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز محدود کنید.

پروتئین نیز یکی دیگر از موادمغذی­ است که بیماران کلیوی باید مصرف آن را محدود کنند، زیرا کلیه‌های آسیب‌دیده نمی‌توانند مواد زائد ناشی از سوخت و ساز پروتئین را دفع کنند. با این‌حال افرادی که به بیماری کلیوی حاد دچار هستند و دیالیز می‌شوند، به پروتئین بیشتری نیاز دارند. دیالیز یک روش درمانی است که خون را تصفیه و تمیز می‌کند.

بیماری کلیوی در هر شخص متفاوت است؛ به همین علت افراد مبتلا به بیماری کلیوی باید درباره نیاز‌های غذایی فردی خود با پزشک مشورت کنند. خوشبختانه بیماران کلیوی می‌توانند از گزینه‌های غذایی خوشمزه و سالم که فسفر، پتاسیم و سدیم کمی دارند بهره‌مند شوند. در اینجا به معرفی  ۲۰ خوراکی مناسب برای بیماران کلیوی می‌­پردازیم.

گل‌کلم

گل‌کلم یک سبزی مغذی است که منبع خوبی از مواد مغذی نظیر ویتامینC، ویتامین K و ویتامینB است. گل‌کلم همچنین سرشار از ترکیبات ضدالتهابی همچون ایندول‌ بوده و منبع عالی فیبر است. علاوه‌ بر این می‌توانید پوره‌ی گل‌کلم را به‌جای سیب‌زمینی به عنوان یک غذای فرعی کم­پتاسیم استفاده کنید‌.

یک فنجان (۱۲۴ گرم) گل‌کلم پخته‌شده حاوی

بلوبری

بلوبری غنی از موادمغذی و یکی از بهترین منابع آنتی اکسیدان است. بلوبری به‌طور مشخص حاوی آنتی‌اکسیدان‌هایی به نام آنتوسیانین است، که از شما در برابر بیماری قلبی، برخی سرطان‌ها، زوال عقل و دیابت محافظت می­کند. افراد مبتلا به بیماری کلیوی، می‌توانند بلوبری را به رژیم غذایی خود اضافه کنند؛ زیرا حاوی مقدار کمی سدیم، فسفر و پتاسیم است.

یک فنجان (۱40 گرم) حاوی

ماهی خاردار

پروتئین ماهی خاردار، بسیار باکیفیت است و شامل چربی‌های فوق‌العاده سالم به نام امگا۳ است. چربی‌های امگا ۳ به کاهش التهاب و کاهش خطر عملکرد شناختی، افسردگی و اضطراب کمک می‌کند.

درحالی‌که تمام ماهی‌ها حاوی مقدار زیادی فسفر هستند، ماهی خاردار نسبت به سایر غذاهای دریایی فسفر کمتری دارد. با این‌حال مصرف مقدار کمی ماهی‌ خاردار برای حفظ سطح فسفر ضروری است.

۸۵ گرم ماهی خاردار پخته‌شده 

انگور قرمز مفید برای بیماران کلیوی

انگور قرمز نه تنها خوشمزه است، بلکه حاوی مقدار فراوانی مواد مغذی است. انگور قرمز حاوی ویتامین C بالا و آنتی اکسیدانی به نام فلاونوئید است، که ثابت شده برای کاهش التهاب مفید است. علاوه‌ براین، انگور قرمز غنی از نوعی فلاونوئید به نام رزوراتول است، که برای سلامت قلب مفید است و از شما در برابر دیابت و کاهش عملکرد شناختی محافظت می‌کند. این میوه‌ی شیرین برای کلیه‌ها مناسب است.

یک فنجان (۷۵گرم) انگور قرمز حاوی

۵ تخم مرغ

زرده‌ی تخم مرغ بسیار مغذی است اما حاوی مقدار زیادی فسفر است، برای همین یک گزینه­ مناسب برای اضافه‌کردن به رژیم غذایی افراد مبتلا به بیماری کلیوی است.سفیده‌ی تخم مرغ منبع پروتئین باکیفیت است.

همچنین یک گزینه­ عالی برای افراد دیالیزی است، چون این افراد به پروتئین بیشتری نیاز دارند اما باید مصرف فسفر را محدود کنند.

دو عدد سفیده‌ی تخم‌ مرغ بزرگ حاوی

سیر

به افراد مبتلا به مشکلات کلیوی توصیه می‌شود میزان سدیم از جمله نمک را در رژیم غذایی خود محدود کنند. سیر می‌تواند جایگزین خوبی برای نمک باشد و در عین اینکه فواید مغذی دارد، به غذا نیز عطر و طعم خوبی می­دهد.

سیر منبع خوبی از منگنز، ویتامین C و ویتامین B۶ است و حاوی ترکیبات سولفوری است که خواص ضدالتهابی دارند.

۳ حبه سیر (۹گرم) حاوی

گندم سیاه

اکثر غلات کامل، فسفر زیادی دارند اما گندم سیاه یک استثناست. گندم سیاه بسیار مغذی است و منبع خوبی از ویتامین‌هایB، منیزیم، آهن و فیبر است.

گندم سیاه همچنین جزء غلات بدون گلوتن است، که باعث می‌شود برای افراد مبتلا به عدم تحمل گلوتن یا مبتلایان به سلیاک غذای مناسبی باشد.

نصف فنجان (۸۴ گرم) گندم سیاه حاوی

روغن زیتون

روغن زیتون منبع سالم چربی و بدون فسفر است، که این امر آن را تبدیل به یک انتخاب عالی برای بیماران کلیوی می‌کند.معمولا افراد مبتلا به بیماری کلیوی پیشرفته، در کنترل وزن خود دچار مشکل می‌شوند؛ بنابراین مصرف غذاهای سالم و حاوی کالری بالا نظیر روغن زیتون برای آنها اهمیت دارد.

بیشتر چربی موجود در روغن زیتون، چربی اشباع­نشده به نام اسید اولئیک است که خواص ضدالتهابی دارد. ضمنا چربی‌های اشباع­نشده در دماهای بالا پایدار هستند، به همین علت روغن زیتون انتخابی سالم برای پخت و پز است.

یک قاشق سوپ‌خوری (۱۳.۵ گرم ) روغن زیتون حاوی

بلغور

بلغور جزء غلات گندمی است و جایگزین بسیار عالی برای سایر غلاتی است که فسفر و پتاسیم بالایی دارند‌. این دانه مغذی منبع خوبی از ویتامین‌های B، منگنز، آهن و منیزیم، همچنین منبع عالی پروتئین گیاهی و سرشار از فیبر غذایی است که برای سلامت گوارش اهمیت دارد.

نصف فنجان (۹۱ گرم) بلغور حاوی

کلم

کلم‌ از خانواده‌ی کلم‌ها و سرشار از ویتامین‌ها، موادمعدنی و ترکیبات قدرتمند گیاهی است. کلم‌ منبع عالی از ویتامینK، ویتامینC و اویتامین‌های گروهB  است. علاوه‌ بر‌ این کلم‌ فیبر غیرمحلول دارد، که این فیبر سلامت سیستم گوارش را افزایش می‌دهد. ضمنا کلم پتاسیم، فسفر و سدیم کمی دارد.

یک فنجان (۷۰ گرم) کلم خردشده

سینه­ مرغ بدون پوست

اگرچه محدود کردن مصرف پروتئین در بیماران کلیوی ضروری است، اما تامین به اندازه‌ی پروتئین باکیفیت برای حفظ سلامتی بدن حیاتی است. سینه‌مرغ بدون پوست حاوی فسفر، پتاسیم و سدیم کمتری نسبت به سینه­ی مرغ با پوست است.

هنگام خرید مرغ، همیشه مرغ تازه تهیه کنید و از خرید مرغ ­های آماده (به طورمثال مرغ کبابی) اجتناب کنید، زیرا آنها حاوی مقدار زیادی سدیم و فسفر هستند.

۸۴ گرم مرغ بدون پوست حاوی

فلفل دلمه‌ای

فلفل دلمه‌ای حاوی مقدار زیادی مواد مغذی است، اما برخلاف سایر سبزیجات مقدار کمی پتاسیم دارد. این فلفل‌های رنگی غنی از آنتی‌اکسیدان ویتامین C هستند. در واقع یک عدد فلفل دلمه‌ای قرمز (۷۴ گرم) حاوی ۱۰۵ درصد از نیاز روزانه­ شما به ویتامین C است.

فلفل دلمه‌ای سرشار از ویتامین A نیز است که یک ماده مغذی مهم برای عملکرد سیستم ایمنی است و معمولا در بدن بیماران کلیوی افت می‌کند.

یک عدد فلفل دلمه‌ای کوچک (۷۴ گرم) حاوی

پیاز

پیاز یک طعم‌دهنده‌ی بسیار عالی و فاقد سدیم برای بیماران کلیوی است. کاهش مصرف نمک برای بسیاری از بیماران سخت است. بنابراین پیاز می‌تواند جایگزین خوبی برای نمک باشد و طعم خوشایندی به غذا دهد.

پیاز سرخ‌شده با سیر و روغن زیتون، بدون اینکه سلامت کلیه‌ها را به خطر بیاندازد، طعم خوبی به غذای شما می‌دهد. علاوه‌براین، پیاز حاوی مقدار زیادی منگنز، ویتامین Cو ویتامین‌های B  و فیبر پربیوتیک است که از طریق تغذیه‌ باکتری‌های مفید روده، به سلامت سیستم گوارشی کمک می‌کند.

یک عدد پیاز کوچک (۷۰گرم) حاوی

گیاه شابانک

بسیاری از سبزیجات سالم نظیر اسفناج و کلم، پتاسیم زیادی دارند و مصرف آنها برای بیماران کلیوی مضر است. با این‌حال گیاه شابانک گیاهی مغذی است که پتاسیم کمی دارد، به همین علت گزینه­ی خوبی برای سالاد و غذای فرعی بیماران کلیوی است.

گیاه شابانک منبع خوبی از ویتامین K، منگنز و کلسیم است، که همگی در سلامت استخوان‌ها اهمیت دارند. این سبزی مغذی، حاوی نیترات است که ثابت شده می‌تواند فشار خون را کاهش دهد، بنابراین برای بیماران کلیوی مناسب است.

یک فنجان (۲۰ گرم) آروگولای خام حاوی

آجیل ماکادمیا

بیشتر آجیل‌ها فسفر زیادی دارند و به افراد مبتلا به  بیماری‌کلیوی توصیه نمی‌شود آجیل مصرف کنند. با این‌حال آجیل ماکادمیا یک خوراکی خوشمزه برای بیماران کلیوی است‌، زیرا نسبت به آجیل‌هایی همچون بادام‌زمینی و بادام فسفر بسیار کمتری دارند. همچنین سرشار از چربی های سالم، ویتامین‌هایB، منیزیم، مس، آهن و منگنز است.

۲۸ گرم آجیل ماکادمیا حاوی

بیماران کلیوی تربچه بخورند

تربچه‌ها، سبزیجات تردی هستند که برای اضافه شدن به رژیم غذایی بیماران کلیوی مناسب هستند؛ زیرا پتاسیم و فسفر کمی دارند اما سرشار از موادمغذی بسیار مهمی هستند. تربچه‌ غنی از ویتامین C است، که ثابت شده خطر بیماری قلبی و آب‌مروارید را کاهش می‌دهد. علاوه براین طعم فلفلی مانند تربچه، آن را تبدیل به یک ماده‌غذایی کم سدیم و خوش‌طعم می‌کند.

نصف فنجان (۵۸گرم) تربچه‌ی خردشده حاوی

شلغم

شلغم‌ها دوست کلیه‌­ها و یک جایگزین عالی برای سبزیجاتی مانند سیب‌زمینی و کدو هستند که پتاسیم بیشتری دارند. شلغم غنی از فیبر و ویتامین C و منبع خوبی از ویتامینB۶ و منگنز است.

بیماران کلیوی می‌توانند شلغم را به عنوان یک ماده غذایی فرعی  به صورت کبابی، آب‌پز یا له مصرف کنند.

نصف فنجان (۷۸گرم) شلغم پخته‌شده حاوی

آناناس

بسیاریی از میوه‌های استوایی مانند پرتقال، موز و کیوی سرشار از پتاسیم هستند. اما آناناس یک جایگزین شیرین و کم پتاسیم برای بیماران کلیوی است. علاوه براین آناناس سرشار از فیبر، منگنز، ویتامینC و ویتامینB6 ، آنزیم کمک‌کننده به کاهش التهاب، است.

یک فنجان (۱۶۵گرم) از تکه‌های آناناس حاوی

کرن‌بری

کرن‌بری برای دستگاه ادرار و کلیه‌ها مفید است. این میوه‌های کوچک و ترش حاوی موادی هستند که از چسبیدن باکتری‌ها به مجاری ‌ادراری و مثانه جلوگیری کرده و از ایجاد عفونت پیشگیری می‌کند.

این میوه برای بیماران کلیوی مفید است، زیرا خطر ابتلا به عفونت‌های مجاری ادراری در این افراد افزایش می‌یابد. کرن‌بری را می‌توان به صورت خشک، پخته‌شده، تازه یا آب‌میوه مصرف کرد. کرن‌بری سدیم، فسفر و پتاسیم کمی دارد.

یک فنجان (۱۰۰ گرم) کرن‌بری تازه حاوی

قارچ شیتاکه

قارچ شیتاکه خوش طعم است و افراد مبتلا به کلیوی که باید مصرف پروتئین را محدود کنند، می‌تواننند از آن به عنوان گوشت گیاهی استفاده کنند. قارچ شیتاکه منبع عالی از ویتامین‌هایB، مس، منگنز و سلنیوم است و مقدار مناسبی از پروتئین گیاهی و فیبر غذایی مورد نیاز بدن را تامین می‌کند.

قارچ شیتاکه پتاسیم کمتری نسبت به قارچ سفید دکمه‌ای دارد، به همین دلیل یک گزینه­ ی بسیار مناسب برای رژیم غذایی بیماران کلیوی است.

یک فنجان (۱۴۵گرم) قارچ شیتاکه پخته‌شده حاوی

نکته پایانی

در این مقاله از مجله علم ورزش غذاهای مناسب رژیم بیماران کلیوی را به شما معرفی کردیم. به خاطر داشته‌باشید که قبل از انتخاب موادغذایی با پزشک خود مشورت کنید تا مطمعن شوید رژیم غذایی­تان مناسب و سالم است. محدودیت‌های غذایی با توجه به میزان آسیب‌دیدگی کلیه‌ها و همچنین داروهایی که مصرف می‌کنید متغییر است.

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com

---