گاستروفیزیک، علمی جدید در تغذیه است که رمز و راز یک وعده غذای کامل و درست را موشکافی می‌کند و تقریباً کاری با پخت و پز و خواص خوراکی‌ها ندارد. بلکه علم ِ «چیزهای دیگر» ی است؛ ترکیبی از خوراک شناسی (gastronomy) و سایکو فیزیک برای کند و کاوهای جورواجور، از پیرامون گرفته تا عناصری که روی برداشت و دریافت ما از طعم اثر گذاشته و انتخاب‌های مربوط به آشپزی ِ ما را سمت و سو می‌دهند و بین یک وعده غذای به یاد ماندنی و یک وعده‌ی معمولی تفاوت‌های بزرگی ایجاد می‌کنند.

اینکه بعد از خوردن اسموتی ِ صبحانه‌تان تا چه اندازه احساس سیری می‌کنید یا اسنک ِ ساعت ۴ بعدازظهرتان چقدر سیر و راضی‌تان می‌کند، به عواملی فراتر از چیزی که در ذهن‌تان و در دهان‌تان است مربوط می‌شود. تجربه‌ی خوردن و آشامیدن، تحت تاثیر عوامل شگفت انگیز بسیار زیادی است.

از وزن قاشق و چنگال‌تان گرفته و موسیقی که به آن گوش می‌دهید گرفته تا سایز و مدل و رنگ بشقاب‌تان. این نظر ِ دکتر چارلز اسپنس، استاد روانشناسی آکسفورد است که در زمینه‌ی گاستروفیزیک مطالعه و فعالیت می‌کند. اسپنس در کتاب جدیدش به نام «گاستروفیزیک؛ علم جدید تغذیه»، حقایق عجیبی را در مورد اینکه چطور پیرامون‌ ما، عادات غذایی‌مان را شکل می‌دهند بیان می‌کند و راه‌حل‌ها و نکاتی را ارا‌ئه می‌دهد که پشتوانه‌ی علمی داشته و به ما یاد می‌دهد چطور می‌توانیم انتخاب‌های سالم‌تری داشته و کمتر بخوریم.

برای درست کردن دسرهای خانگی‌تان از شکر کمتری استفاده کرده و آن را در ظرف سفید سرو کنید

انتخاب هوشمندانه‌ی رنگ ظروف می‌تواند هر کدام از ما را به سمت کاهش رفتارهای ناسالم غذایی سوق بدهد. تحقیقات نشان داده ظروف سفید، مزه‌ی شیرین ِ چیزی که می‌خوریم را بزرگ‌نمایی می‌کند. در مطالعه‌ای، وقتی دسر توت فرنگی در بشقابی سفید رنگ سرو شد، ۱۰ درصد شیرین‌تر از زمانی تلقی شد که در بشقابی سیاه رنگ سرو شده بود. اگر به انتخاب رنگ مناسب ظروف‌تان توجه داشته باشید، حتماً می‌توانید قند اضافی غذای‌تان را حذف کنید.

به اسنک خاصی معتاد شده‌اید؟! آن را در ظرف قرمز بخورید

اگر تلاش می‌کنید مصرف اسنک‌های تُرد و شورتان را کم کنید، قرمز رنگ ایده‌آلی برای ظرف شماست. قرمز، در هر صورت رنگ ِ توقف است و بشقاب قرمز می‌تواند هشداری مشابه به شما بدهد. یکی از مطالعاتی که دکتر اسپنس انجام داد معلوم کرد افراد وقتی که چوب شورشان را در ظرف قرمز خورده بودند، نصف چوب شوری را خوردند که در ظرف سفید خورده بودند.

کاسه را در دستان‌تان بگیرید

یکی از چالش‌هایی که (شاید بزرگترین چالش!) برای کمتر خوردن وجود دارد این است که با کالری ِ کمتر، سیر نمی‌شویم یا احساس سیری نمی‌کنیم. اما حس‌های ما می‌توانند به ما کمک کنند با مغزمان ارتباط بیشتری ایجاد کرده و این پیام صادر شود که: به اندازه‌ی کافی خورده‌ایم!

شاید هم بتوانیم خودمان را متقاعد کنیم که بیشتر از حدی که لازم بود خورده‌ایم. کاسه یا بشقاب غذای‌تان را از روی میز بردارید و در دستان‌تان بگیرید. دکتر اسپنس می‌گوید: ظاهراً مغز ما نمی‌تواند تفکیک کند که غذا کدام است و ظرف غذا کدام است. وزن ظرفی که در دستان ماست، به مغز ما سیگنال می‌فرستد که غذایی که قرار است بخوریم فراوان و سیر کننده است. بنابراین زودتر احساس سیری خواهیم کرد.

روی غذای‌تان تمرکز کنید

هر چه غذای‌تان را بیشتر حس کنید، در ازای مقدار کمتری از غذا، احساس رضایت و سیری خواهید کرد. یعنی تمام حواس پرت کن‌ها را از میز غذای‌تان دور کنید و خودتان را کاملاً غرق ِ غذا خوردن کنید. تلویزیون خاموش باشد تا بتوانید فقط به غذایی که می‌خورید نگاه کنید.

ظرف غذی‌تان را در دست بگیرید و آن را جلوی بینی‌تان بیاورید و عمیقاً بو بکشید. برای نوشیدن از نی استفاده نکنید چون بدون اینکه بفهمید، بیشتر خواهید نوشید. هر چه توجه‌تان به غذا و خوردن بیشتر باشد، بهتر است. مغز از این حس‌ها استفاده می‌کند تا اعلام کند: دیگر بس است!

قبل از اینکه یک خوراکی ناسالم بخورید، خودتان را در حال خوردن آن تجسم کنید

اگر در نه گفتن به چیپس و کرانچی و … ناتوانید، قبل از باز کردن بسته، خودتان را در حال خوردن یک بسته چیپس یا کرانچی یا هر چیز ِ ناسالم دیگر تجسم کنید. پژوهش‌ها نشان داده همین تصور کردن ِ ساده می‌تواند تعیین کند چقدر بخورید. محققان باور دارند مکرراً تصور کردن خودتان در حال خوردن یک غذای خاص، تدریجاً میل و هوس‌تان را برای آن کم می‌کند.

از موزیک مناسب برای طعم دادن به غذای‌تان استفاده کنید

حتی حس شنوایی‌ هم در طعم و مزه‌‌‌ی غذا نقش دارد و درست به همین دلیل است که بعضی از رستوران‌ها از چاشنی صوتی (sonic seasoning) یا تغییر طعم غذا با صدا و آوا استفاده می‌کنند. مثلاً با کمک آوای پیانو می‌توانند از شکر کمتری در شیرینی‌های دسرشان استفاده کنند.

در خانه، موزیک آرام بهتر از موزیک تند است چون ضرباهنگ‌های تند ممکن است شما را به بیشتر خوردن تشویق کنند و اگر صدا خیلی بلند باشد ممکن است شما چندان مزه‌ی غذا را احساس نکنید که باز هم باعث می‌شود چاشنی‌های ناسالم بیشتری به غذای‌تان اضافه کنید، مثلا نمک یا شکر.

برای دسرتان یک اسم ِ شیرین انتخاب کنید

به گفته‌ی دکتر اسپنس، ما ندرتا به اسم غذایی که در خانه سرو می‌کنیم می‌اندیشیم. اما واقعیتی که علم هم تائیدش کرده این است که اگر برای دسرمان اسمی انتخاب کنیم که شامل کلمه‌ی «شیرین» باشد می‌تواند واقعاً روی طعمی که حس می‌کنیم اثر بگذارد. اگر یک دسر را یک دسر ِ شیرین بنامیم، شیرین‌تر به دهان‌مان می‌آید تا اینکه آن را صرفاً «دسر» بنامیم. شاید کار احمقانه‌ای به نظر برسد اما به هر حال، علم آن را ثابت کرده است!

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com

منابع:   theguardian+  health