رشد و تکامل جسمانی

فرایند رشد و تکامل جسمانی از لحظه تشکیل نطفه آغاز می‌شود. رشد اولیه تحت کنترل ژن‌ها اتفاق می‌افتد. ژن‌ها هم جنبه‌های هنجار رشد و هم جنبه‌های ناهنجار آن را تعیین می‌کنند.عوامل محیطی به طور مثبت و منفی روی نمو و بالیدگی اندام‌های تاثیر می‌گذارند بعد از عمل لقاح و آمیزش گامت‌های نر و ماده یک سلول با 46 کروموزوم بوجود می‌آید که این سلول منشاء پیدایش ارگانیسم انسان می‌شود. این سلول که زایگوت نامیده می‌شود بعد از 30 ساعت به مرحله دو سلولی و در 40 تا 50 ساعت به مرحله چهار سلولی می‌رسد. روز سوم و چهارم به مرحله 12 تا 16 سلولی می‌رسد که به آن مرولا می‌گویند.

توده داخلی مرولا، آمبریو بلاست و توده خارجی مرولا، ترفوبلاست نام دارد.در پایان هفته اول با نفوذ این سلول در سلول‌های اپی تلیال رحم رشد و نمو خود را ادامه می‌دهد.در ادامه سلول‌های آمبریوبلاست سه لایه بنیادین جنین را که شامل اکتودرم (لایه خارجی). مزودرم (لایه میانی) و آندودرم (لایه داخلی) است را بوجود می‌آورد.

از لایه اکتودرم  دستگاه عصبی مرکزی و محیطی، چشم و گوش و غده هیپوفیز،از لایه مزودرم  غضروف، استخوان، قلب و عروق، کلیه، کبد، غدد جنسی و عضلات و از لایه آندودرم  امعا و احشا، مثانه، لوزه‌ها، مجاری عروق بوجود می‌آید.

مهمترین وقایع رشد و نمو جنینی

مراقبت‌های بارداری

علاوه بر اکسیژن و مواد مغذی که برای حیات و نمو جنینی ضروری است، عفونت‌های ویروسی، داروها، میزان نامناسب مواد مغذی و هورمون‌ها می‌توانند از طریق جفت انتقال می‌یابند.جنین در مرحله اولیه رشد (شانزده هفته اول) آسیب‌پذیری ویژه‌ای دارد. که لزوم مراقبت‌های بهداشتی در این دوره توجه جدی لازم دارد.

برخی عوامل ناهنجاری و اثرات احتمالی آن‌ها بر روی جنین

کمبود ویتامین A و E:اثر عمومی بر کلیه جوانب رشد و نمو و کاهش وزن

کمبود اسید های چرب و قند:نواقص قلبی و عقب ماندگی ذهنی

اعتیاد به مرفین و هروئین:نوزاد معتاد

آنتی بیوتیک: اختلالات حسی و ناشنوایی

تتراسیکلین:اختلال در نمو

مواد الکلی:کاهش وزن نوزاد،توقف نمو،عقب ماندگی ذهنی،تغییر شکل جسمی

تالی دومید:نانجاری اندام ها

ال سی دی LCD:صدمات کروموزومی

سیگار و نیکوتین:عقب ماندگی نمو، کاهش وزن،سقط خود به خودی،  تولد زودرس

سرخچه:نواقص قلبی، از دست دادن بینایی و شنوایی،عقب ماندگی ذهنی

برخی عوامل دیگر وجود دارند که از طریق دستگاه تغذیه‌ای بر جنین اثر نمی‌گذارند که عبارتند از:

1- فشارهای درونی و بیرونی روی جنین

2- درجه حرارت محیط درونی

3- استفاده از اشعه ایکس یا گاما

4- کمبود اکسیژن برای جنین

5- بالا بودن سن مادر

6- صدمه یا ضربه در لحظه تولد

7- زودرسی یا تولد زودتر از موعد مقرر

الگوی نموی بعد از تولد همان استمرار زندگی قبل از تولد است که قابل پیش‌بینی است اما خطی نیست. بعد از تولد منحنی‌های قد و وزن نمو سریعی دارند و بعد  نمو،یکنواخت دوره‌ای و تدریجی ادامه می‌یابند. در دوره نواجوانی مجددا نمو سریع شده و در نهایت افت می‌کند. بنابراین منحنی نمو به صورت (اسs) شکل است. سریعترین دروه‌های توسعه نمو، دوره‌ی نوباوه‌ گی و اوایل دوره‌ی نوجوانی است.

تفاوت‌های جنسی در رشد و نمو وجود دارد که در سراسر کودکی این تفاوت‌ها ناچیز اما در دوره‌ی نواجوانی تفاوت‌ها آشکار می‌شود.در سراسر کودکی دختران غالبا سریعتر از پسران رشد می‌کنند.

تغییرات تناسب بدن بعد از تولد

در تولد سر به اندازه یک چهارم قد است اما در بزرگسالی این اندازه به یک هشتم  قد می‌رسد. پاها در لحظه تولد در حدود سه هشتم  قد است. در حالی که در بزرگسالی تقریبا به نصف بدن می‌رسد.شاخه‌ای از علم که برای اندازه‌گیری اندام‌های بدن و نمو بدن انسان به کار می‌رود. علم اندازه‌گیری یا تن سنجی نام دارد.

دو مقیاس اساسی جهت ارزیابی تغییرات رشدی وجود دارد:

الف) مقیاس‌های نموی

ب) مقیاس‌های بالندگی

مقیاس‌های نموی شامل :

1- قد

2- وزن

3- محیط اعضا

4- پهنا و طول

1- سن استخوانی

2- ظهور دندان‌ها

3- ظهور ویژگی‌های جنسی ثانویه

تهیه و تدوین: elmevarzesh.com

منبع: رشد و تکامل حرکتی دکتر حسن خلجی