آناتومی عضله دلتوئید و عضلات شانه

عضلات شانه، مجموعه‌ای پیچیده و حیاتی از عضلات هستند که نقش کلیدی در حرکت، ثبات و عملکرد مفصل شانه ایفا می‌کنند. مفصل شانه (glenohumeral joint)، به دلیل ساختار کروی خود، یکی از متحرک‌ترین مفاصل بدن انسان است و دامنه حرکتی گسترده‌ای را فراهم می‌کند. این قابلیت حرکتی بالا به لطف همکاری عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها و استخوان‌های اطراف شانه، از جمله استخوان بازو (هومروس)، کتف (اسکاپولا) و ترقوه (کلاویکول) امکان‌پذیر است.

عضلات شانه به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: عضلات اصلی مانند دلتوئید و عضلات روتاتور کاف (شامل سوپرااسپیناتوس، اینفرااسپیناتوس، ترس مینور و ساب‌اسکاپولاریس) که ثبات و حرکت مفصل را تضمین می‌کنند، و عضلات کمکی که به حرکات کتف و هماهنگی با سایر بخش‌های بدن کمک می‌کنند. شناخت دقیق آناتومی عضلات شانه نه‌تنها برای متخصصان پزشکی و ورزشی، بلکه برای درک بهتر پیشگیری از آسیب‌ها و بهبود عملکرد حرکتی ضروری است.

عضلات شانه را می توان به دو گروه خلفی و قدامی تقسیم نمود: عضلات خلفی شامل، عضله دلتوئید، عضله فوق خاری، عضله تحت خاری، عضله گرد کوچک و عضله گرد بزرگ هستند. عضلات قدامی شانه نیز شامل، عضلات تحت کتفی و غرابی- بازوئی می باشند.

آناتومی عضله دلتوئید

عضله دلتوئید روی مفصل شانه طوری قرار گرفته است که قسمت فوقانی استخوان بازو به وسیله آن پوشیده می‌شود. دلتوئید عضله‌ای پهن و مثلثی شکل است که از سطح ۱/۲ خارجی استخوان ترقوه و لبه خارجی و سطح فوقانی زائده اخرمی و لبه تحتانی خار استخوان کتف شروع شده و تمامی تارها به سطح خارجی تنه استخوان بازو در بخش میانی متصل می‌شود.

• سر قدامی دلتوئید (Anterior Head): در قسمت جلویی شانه قرار دارد.
• سر میانی یا جانبی (Lateral/Middle Head): در بخش میانی و خارجی شانه واقع شده است.
• سر خلفی دلتوئید (Posterior Head): در قسمت پشتی شانه قرار دارد.

با توجه به وسعت محل چسبندگی عضله دلتوئید در انتهای فوقانی، این عضله در خیلی از اعمال مختلف استخوان بازو شرکت می‌کند. تارهائی که از روی استخوان ترقوه شروع می‌شوند بخش قدامی عضله را به وجود می‌آورند، تارهای شروع شده از رویی زائده اخرمی، بخش میانی عضله را می‌سازند و تارهای شروع شده از روی خار استخوان کتف بخش خلفی عضله را به وجود می‌آورند.

عملکرد عضله دلتوئید

عضله دلتوئید به دلیل تقسیم‌بندی به سه سر، حرکات متنوعی را در مفصل شانه ایجاد می‌کند:

سر قدامی:
1.فلکشن (Flexion): بالا بردن بازو به سمت جلو (مانند بلند کردن دست به سمت جلو).
2.چرخش داخلی (Internal Rotation): چرخاندن بازو به سمت داخل.
3.ابداکشن جزئی (Abduction): کمک به بالا بردن بازو به سمت طرفین در زوایای اولیه.

سر میانی:
1.ابداکشن (Abduction): حرکت اصلی بالا بردن بازو به سمت طرفین (تا زاویه حدود 90 درجه). این بخش قوی‌ترین قسمت دلتوئید برای ابدوکشن است.

سر خلفی:
1.اکستنشن (Extension): حرکت بازو به سمت عقب.
2.چرخش خارجی (External Rotation): چرخاندن بازو به سمت خارج.
3.همکاری هر سه سر در ایجاد ثبات مفصل شانه و حرکات ترکیبی

عضله فوق خاری

این عضله از ۲/۳ میانی حفره فوق خاری استخوان کتف شروع شده و پس از گذشتن از زیر زائده اخرمی به بالاترین بخش برجستگی بزرگ بازو متصل می‌گردد. تاندون این عضله ضمن گذشتن از بالای مفصل شانه به کپسول مفصلی نیز چسبندگی پیدا می‌کند.

عضله تحت خاری

عضله‌ای مثلثی شکل است که از حفره تحت خاری استخوان کتف شروع می‌شود. حدود ۲/۳ بخش میانی حفره تحت خاری محل چسبندگی این عضله روی کتف است. تارها به طرف خارج کشیده شده و پس از گذشتن از سطح خلفی مفصل شانه به قسمت خلفی – فوقانی برجستگی استخوان بازو متصل می‌شوند.

عضله گرد کوچک

عضله‌ای باریک است که از لبه خارجی استخوان کتف شروع شده، به طرف خارج و بالا سیر کرده و پس از گذشتن از سطح خلفی تحتانی کپسول مفصلی شانه روی سطح خلفی برجستگی بزرگ استخوان بازو، زیر محل چسبندگی عضله تحت خاری به این استخوان متصل می‌شود.

عضله گرد بزرگ

عضله‌ای پهن و ضخیم است که از زاویه تحتانی  استخوان کتف در سطح خلفی شروع شده و پس از سیر به طرف خارج و بالا به وسیله ک تاندون پهن به طول ۵ سانتیمتر به بخش قدامی استخوان بازو زیر برجستگی کوچک (موازی با تاندون عضله پشتی بزرگ) متصل می‌گردد.

عضله تحت کتفی

عضله‌ای بزرگ و مثلثی شکل است که از سطح وسیعی از حفره تحت کتفی (سطح قدامی کتف) شروع می‌شود. تارها جمع شده و تشکیل یک تاندون را می‌دهند. تاندون عضله به طرف خارج کشیده می‌شود و پس از گذشتن از سطح قدامی مفصل شانه روی برجستگی کوچک استخوان بازو متصل می‌گردد. تاندون عضله تحت کتفی بسیار پهن می‌باشد.

عضله غرابی -بازوئی

از روی دنده غرابی استخوان کتف شروع شده و به موازات سرکوتاه عضله دو سر بازو پایین آمده و وی سطح داخلی استخوان بازو در میانه آن چسبندگی پیدا می‌کند.