مچ پا به دلیل عملکرد بالا و همچنین تحمل وزن بدن در فعالیت‌های ورزشی بسیار آسیب پذیر است به نوعی که آسیب‌های مچ پا جزو شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی محسوب می‌گردد. ۸۵% از صدمات مچ پا را پیچ خوردگی مچ پا تشکیل می‌دهد و آسیب رباط‌های مچ پا شایع‌ترین آسیب در میان ورزش‌ها است. هر گونه پیچیدگی که دامنه حرکتی مچ پا را افزایش داده و آسیب بافت‌های نگهدارنده و خون ریزی، تورم و حساسیت آن‌ها منجر شود، باید به عنوان آسیب رباطی مورد توجه قرار گیرد.

85% این پیچ خوردگی ها را نوعی پیچ خوردگی که در آن پا (کف پا) به سمت داخل بوده و کناره خارجی پا مماس بر زمین است را تشکیل می‌دهد که آسیب وارده به سمت خارج مچ پا وارد می‌شود. اسپرین مچ پا یا پیچ‌خوردگی مچ پا ممکن است سبب وارد آمدن صدمه به بافت‌های داخلی و یا خارجی مفصل مچ پا شود. همانطور که گفته شد، این شایع‌ترین آسیب و صدمه ورزشی محسوب می‌گردد که احتمال بروز آن در دوره ورزشی یک فرد بین 45-25% است که موجب کشیدگی لیگامنت‌های مچ پا شده و در نتیجه پارگی آن در بعضی موارد دور از انتظار نیست. این آسیب به ویژه در ورزش‌های فوتبال، والیبال و بسکتبال شایع است.

علت پیچ خوردگی مچ پا چیست؟

پیچ خوردگی یا همان رگ به رگ شدن مچ پا زمانی اتفاق میفتد که یک عامل باعث افزایش دامنه حرکتی مچ پا به داخل و یا خارج شود. اما چه چیزهایی باعث این حادثه می‌شوند یا چه علل فیزیکی می‌تواند باعث ضعف در مچ پا و افزایش ریسک آسیب شود؟

  1. افتادن و یا فرود آمدن روی پا بعد از پرش
  2. ورزش در سطوح ناهموار با افزایش ناپیداری در مچ
  3. وجود آسیب‌های قبلی که خفیف بوده و نادیده گرفته شده است
  4. ضعف در عضلات حمایت کننده مچ پا و عدم پایداری در آن
  5. انعطاف پذیری محدود در ناحیه مچ پا
  6. پوشیدن کفش نامناسب؛ مانند کفش پاشنه بلند، کفش‌های غیر استاندار و یا کفش‌هایی که از مچ پا حمایت نمی‌کنند.

انواع پیچ خوردگی مچ پا

پیچ خوردگی مچ پا

اصولا در پیچ خوردگی و یا در رفتگی مچ پا، رباط‌های خارجی و داخلی دچار آسیب و یا پارگی می‌شوند که گاهی این آسیب شدید بوده و باعث جدا شدن تکه‌ای از استخوان محل چسبندگی رباط جدا می‌شود.

  • 1- پیچ خوردگی خارجی : در حرکت چرخشی پا به سمت خارج به طوری که کف پا به سمت داخل قرار گیرد رخ می‌دهد و در آن قسمت خارجی مچ پا صدمه می‌بیند.
  • 2- پیچ خوردگی داخلی : در حرکت چرخشی پا به سمت داخل به طوری که کف پا به سمت خارج قرارگیرد رخ می‌دهد و در آن قسمت داخل مچ پا صدمه می‌بیند.
  • 3- پیچ خوردگی بالای مچ پا : که منظور پارگی رباط بین درشت نی و نازک نی در انتهای تحتانی آن‌ها است که اغلب با درد جلوی مچ پا تظاهر پیدا می‌کند.

درجه بندی آسیب پیچ خوردگی مچ پا بر اساس معاینه بالینی

  • درجه 1 : پیچ خوردگی خفیفی است که با درد و تورم کمی همراه است اما عدم ناپایداری مفصل که با کشیدگی خفیف رباط قاپی_نازک نی قدامی همراه است.
  • درجه 2 : مچ دردناک و در بررسی مفصل ناپایداری در معاینه مفصل دیده می شود که همراهی با پارگی کامل رباط قاپی_نازک نی قدامی و پارگی ناکامل رباط پاشنه ای _ نازک نی دارد؛ در واقع بخشی از رباط‌ها دچار پارگی خفیف می‌شود و با درد و تورم و التهاب همراه است به نحوی که وزن انداختن بر روی مچ پای آسیب دیده به سختی ممکن است.
  • درجه 3: مچ دردناک همراه با ناپایداری مفصل مچ در معاینه. این حالت پیچ خوردگی شدید که در آن رباط‌های دربرگیرنده مچ پا به طور کامل پاره می‌شود.

پیچ خوردگی مچ پا

علائم پیچ خوردگی مچ پا

  • درد، خصوصا هنگام تحمل فشار یا حرکت مچ
  • احساس درد هنگام لمس مچ پا
  • تورم و حساسیت در ناحیه آسیب دیده
  • کبودی در برخی موارد
  • محدودیت حرکت
  • بی ثباتی مچ پا

تشخیص‌های افتراقی

  •  ناپایداری زانو
  • شکستگی تالوس
  • تومورهای مچ پا
  • آسیب های استخوان پاشنه

اقدامات بعد از پیچ خوردگی مچ پا

پیچ خوردگی مچ پا

مسائل عمده مرحله حاد درمان را می‌توان با کلمه اختصاری PRICE به خاطر سپرد. بدین ترتیب:

  • پشتیبانی (protection )
  • استراحت (rest)
  • یخ  (lce)
  • فشار (compression)
  • بالا نگه داشتن عضو آسیب دیده (elevation)

ورزشکار به محض آسیب در ناحیه مچ پا باید فعالیت ورزشی را متوقف کند و هر چه سریع‌تر کمپرس سرد و بانداژ فشاری همراه با بالا آوردن عضو را اجرا کند تا به نزدیک ترین مرکز پزشکی مراجعه شود و پزشک با بررسی وضعیت، میزان شدت آسیب و روش و طول درمان را تعیین کند. موارد بالا به ترتیب در زیر توضیح داده شده است.

PRICE برای درمان خانگی و اقدام سریع رگ به رگ شدن مچ پا

پشتیبانی

برای راحتی فرد آسیب دیده، باید دامنه حرکت مچ پا را محدود کرد تا از ایجاد آسیب‌های بیشتر رباط‌های آسیب دیده جلوگیری شود. برای رسیدن به این هدف می‌توان از باند کشی، فشاری، نوار چسپان یا بست‌های نیمه سفت یا نرم استفاده کرد. برای پشتیبانی از عضو آسیب دیده در مرحله‌های حاد، توانبخشی و مراحل اولیه بازگشت به فعالیت اجرا می‌شوند. چنانچه ورزشکار شدیداً دچار ناراحتی است می‌توان از عصا هم در مراحل اولیه استفاده کرد. بهتر است از به کارگیری قالب‌های گچی دوری جست، تا مبادا در طولانی مدت عضلات شدیداً لاغر شوند و در مچ پا خشکی به وجود آید.

استراحت

به محض کاهش علایم، استراحت نسبی و اجرای تمرین‌های غیر رشته‌ای برای حفظ آمادگی جسمانی عمومی ورزشکار مفید است. فعالیت‌های مثل دوچرخه سواری، شنا یا دویدن در آب همچنین تمرین‌های قدرتی تعدیل شده در این زمینه مفیدند. هنگام اجرای این فعالیت‌ها مچ پا باید حمایت شود.

یخ (کمپرس سرد)

به کارگیری مستقیم یخ یا مواد سرد کننده را می‌توان در 5 روز نخست پس از آسیب دیدگی ( برای کنترل تورم و درد ) استفاده کرد.

بانداژ (فشار)

پیچ خوردگی مچ پا

به همراه راهبردهای حمایتی، مانند مواردی که در بالا ذکر شد، برای کنترل تورم مچ پا می‌توان از اعمال فشار نیز استفاده کرد، مانند بانداژ.

بالا نگه داشتن عضو

برای تسریع روند کاهش تورم، مچ پا را می‌توان در وضعیتی قرار داد که از سطح قلب بالاتر باشد.

در صورتی که یک بار دچار پیچ‌خوردگی مچ پا شدید، حتما درمان خود را کامل کنید. زیرا عدم درمان مناسب می‌تواند موجب افزایش احتمال پیچ خوردگی مجدد در شما شود .پیچ خوردگی های مکرر مچ پا موجب ایجاد بیماری‌هایی همانند دردهای مزمن مچ، آرتروز مفصل مچ و بی ثباتی مفصل شود.

معاینه فیزیکی

حداکثر حساسیت در لمس در پیچ خوردگی خارجی در محل رباط نازک نی-قاپی قدامی یا رباط پاشنه ای-نازک نی دیده می‌شود. هیچ درد استخوانی یا در لمس وجود ندارد.

دارو برای پیچ خوردگی مچ پا

هدف کاهش درد و التهاب است که عمدتاً با استفاده از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و استامینوفن صورت می‌گیرد.

طول درمان پیچ خوردگی مچ پا

مدت زمان بهبودی پیچ‌خوردگی مچ پا بسته به شدت آسیب متفاوت خواهد بود. در بیشتر موارد آسیب خفیف است و با درمان‌های خانگی همانند استراحت و استفاده از یخ، درد و علائم بیمار برطرف خواهد شد. اما در صورتی که علائمی همانند تورم شدید مفصل مچ پا، ناتوانی و یا درد شدید در حین راه رفتن و وزن اندازی داشتید، حتماً به پزشک خود مراجعه کنید، درمان با توجه به میزان آسیب از 2 تا 8 هفته متغییر است.

گچ گرفتن پیچ خوردگی مچ پا

گچ گرفتن پیچ خوردگی مچ پا

زمانی که رباط‌های مچ پا دچار پارگی شوند، چه پارگی جزئی و چه موارد شدیدتر، به منظور حفظ و ثبات مفصل، کاهش تحرک به منظور درمان سریع‌تر رباط آسیب دیده، مچ پا گچ گرفته می‌شود، گچ گرفتگی از دو تا 8 هفته بسته به میزان جراحت طول می‌کشد.

جراحی

برای پیچ خوردگی‌های سطح بالا و ناپایداری مزمن مچ در نظر گرفته می‌شود و پس از آن به مدت 6 هفته پا بی حرکت با قرار رگفتن در گچ بی حرکت می‌شود.

کفش مناسب برای پیچ خوردگی مچ پا

کفش مخصوص پیج خوردگی مچ پا باید دارای ویژگی‌هایی باشد که مچ پا را حمایت کند، بنابراین این کفش باید ساق بلند باشد به طوری که مجموعه مچ پا را حمایت کند و همچنین کیفیت و بافت داخلی آن به گونه‌ای باشد که از آسیب به مچ پا جلوگیری کند.

چگونه از پیچ خوردگی مچ پا جلوگیری کنیم؟

همیشه جلوگیری از آسیب بهتر از درمان آن است. بهترین راه برای جلوگیری از پیچ خوردگی افزایش قدرت و انعطاف پذیری عضلات و تعادل فرد است، رعایت نکات زیر نیز می‌تواند در جلوگیری از این آسیب مؤثر باشد:

  • 1- همیشه قبل از انجام هر گونه ورزش و یا فعالیت بدنی گرم کنید.
  • 2- وقتی بر روی سطوح ناهموار ورزش می‌کنید و یا راه می‌روید بیشتر مراقب حفظ تعادل باشید.
  • 3- کفش مناسب بپوشید.
  • 4- وقتی احساس خستگی و یا درد داشتید استراحت کنید.
  • 5- انجام  ورزش‌های مخصوص پایداری و افزایش تعادل که به قوی شدن عضلات مچ پا و همچنین رباط‌های آن منجر می‌شود

تمرینات ورزشی و توانبخشی مچ پا

یکی از روش‌های بسیار موثر برای درمان و جلوگیری از صدمات شایع مچ پا انجام تمرینات جهت تقویت عضلات ناحیه مچ پا است. انجام تمرینات توانبخشی پیچ خوردگی مچ پا فقط برای آسیب دیدگی نیست بلکه شما می‌توانید با انجام این حرکات و همچنین حرکات کششی قبل و بعد از تمرین موجب تقویت عضلات مچ پا و پیشگیری از آسیب دیدگی شوید.

تهیه و تدوین: elmevarzesh.com – انتشار ۱۲ فروردین ۱۳۹۱ – بروز رسانی 24 تیر 1399