آسیب های مینیسک زانو + درمان آن

هر زانو دو مینیسک دارد. یک مینیسک خارجی و یک مینیسک داخلی. مینیسک‌ها از جنس بافت فیبروکارتیلاژ بسیار محکم و مرتجع می‌باشند. مینیسک مانند بالشتکی در بین دو استخوان اصلی تشکیل دهنده مفصل زانو، یعنی بین استخوان ران و ساق قرار گرفته وظیفه اصلی آن‌ها جذب شوک‌های ضربه ایست که به زانو وارد می‌شود. در موقع دویدن هر بار که کف پای ما به زمین میرسد، استخوان ساق و ران در محل مفصل زانو بشدت به یکدیگر کوبیده می‌شوند و مینیسک با قرار گرفتن بین این دو استخوان شدت این ضربه را کاهش می‌دهد.

حرکت چرخشی درشت نی  در زیر مینیسک صورت می‌گیرد، حال آنکه حرکات خم شدن و باز شدن زانو در بالای مینیسک صورت می‌گیرد. در مقایسه با مینیسک خارجی، مینیسک داخلی به وسیله هیچ عضله‌ای کنترل نمی‌شود و در نتیجه هنگام چرخش درشت نی در معرض کشیده شدن و یا تغییر شکل یافتن قرار می‌گیرد. به همین دلیل هنگام پیچیدگی‌های ناگهانی و غیر طبیعیی مینیسک داخلی فوق العاده آسیب‌پذیر می‌باشد.

پارگی مینیسک زانو

پارگی و یا درفتگی کامل مینیسک ممکن است در اثر ضربه مستقیم و یا پیچیدگی شدید صورت گیرد. در ورزشکاران صدمه مینیسک داخلی ۹۰ درصد بیشتر از مینیسک خارجی می‌باشد. دلیل آن ارتباط مستقیم لیگامنت دو طرفی درشت نی با مینیسک داخلی می‌باشد. یک ضربه شدید که بر جانب خارجی زانو وارد آید باعث نزدیک شدن زانو به صفحه عمودی بدن می‌شود  و در نتیجه ممکن است پارگی یا  کشیدگی لیگامنت دو طرفی درشت نی اتفاق افتد.

پارگی یا کشیدگی لیگامنت دو طرفی داخلی به نوبه خود  باعث به حرکت در آوردن مینیسک داخلی می‌شود. اسپرین کم شدت ولی مکرر زانو باعث کاهش قدرت و ثبات زانو شده و در نتیجه مینیسک‌ها صدمه‌پذیر‌تر خواهند بود. (اسپرین: صدمات وارده بر رباط)

نیروی چرخشی زانو هنگامی که وزن بدن را حمل می‌کند به آسانی به مینیسک‌ها آسیب می‌رساند. چرخش سریع ران در حالی که پاها ساکن هستند می‌تواند باعث پارگی یک قسمت و یا کل مینیسک شود (برای مثال هنگام دریبل بسکتبال مقابل حریف یا چرخش برای زدن توپ تنیس). اگر پارگی جزئی باشد مینیسک از جلو و عقب به زانو متصل می‌ماند و اگر پارگی وسیع باشد احتمالاً مینیسک بوسیله رشته‌ای از غضروف آویزان می‌شود. وخامت پارگی به محل و وسعت آن بستگی دارد.

پارگی مینیسک‌ها اکثرا «در قسمت خلفی یا پشتی مینیسک ایجاد شده و سپس می‌تواند به قسمت‌های دیگر آن هم گسترش یابد. پارگی مینیسک ممکن است طولی باشد که معمولا» از قسمت‌های خلفی مینیسک شروع شده و می‌تواند به قسمت‌های قدامی یا جلویی مینیسک گسترش یابد. این مینیسک که حالا بر اثر پارگی به دو قسمت داخلی و خارجی تقسیم شده می‌تواند تحت فشار کندیل استخوان ران قرار گرفته و دو قسمت داخلی و خارجی آن از هم باز شود. به این وضعیت باز شده مینیسک پارگی دسته سطلی یا پارگی پاکتی می‌گویند. ایجاد این وضعیت موجب قفل شدن زانو می‌شود. (انتهای پایینی استخوان ران بصورت یک برجستگی بزرگ درآمده که این برجستگی خود بصورت دو نیمکره کنار هم است. به هر کدام از این نیمکره‌ها یک کندیل می‌گویند)

پارگی مینیسک ممکن است عرضی یا مایل باشد. در این موارد که بیشتر در افراد مسن دیده می‌شود پارگی از لبه داخلی مینیسک شروع شده و به طرف لبه خارجی آن گسترش می‌یابد. این نوع پارگی معمولا” موجب قفل شدن زانو نمی‌شود.

علائم پارگی مینیسک چیست؟

معمولاً زمانی که افراد از ناحیه مینیسک صدمه می‌بینند احساس درد دارند بویژه زمانی که زانوی خود را صاف می‌کنند. احتمال دارد که درد خفیف باشد و شخص به فعالیت خود ادامه دهد. اگر تکه‌های جدا شده مینیسک بین استخوان‌های ران و درشت نی قرار گیرند درد شدیدی رخ می‌دهد. چنانچه رگ‌های خونی مسدود شوند ممکن است تورم اندکی بعد از آسیب ایجاد شود یا در صورتی که مفصل با مایع تولید شده به وسیله سینوویوم  در نتیجه التهاب پر شود، تورم چند ساعت بعد رخ دهد.

درصورتی که سینوویوم آسیب دیده باشد، احتمالاً ملتهب شده و برای محافظت از خود مایعی تولید می‌کند که این امر موجب تورم زانو می‌گردد. گاهی اوقات صدمه‌ای که قبلا” رخ داده و درمان نشده باشد، ماه‌ها یا سال‌ها بعد دردناک می‌شود بخصوص اگر زانو مجدداً آسیب ببیند. بعد از هر صدمه‌ای احتمالاً زانو صدایی مثل «تیک» می دهد، قفل می‌شود یا احساس ضعف می‌کند. ممکن است که علائم صدمه مینیسک نمایان نشود اما غالباً علائم بروز کرده و نیازمند درمان می‌باشد.

علائم مزمن

اگر به علائم حاد بعد از پارگی مینیسک بی‌توجهی شود معمولا” این علائم بعد از گذشت چند هفته یا از بین رفته و یا تخفیف می‌یابد. با این حال علائمی برای بیمار باقی می‌ماند. مهمترین علائم پارگی مینیسک بعد از گذشت چند هفته از آسیب عبارتند از:

• تورم زانو بر اثر افزایش مایع سینوویال زانو که در زبان عامه به آن آب آوردن زانو می‌گویند. این تورم هر وقت به زانو فشار زیادی وارد می‌شود بصورت دوره‌ای بیشتر می‌شود.
• درد در سطح مفصلی درست در جایی که مینیسک قرار دارد. این درد بسته به محل پارگی بر روی مینیسک داخلی یا خارجی است. درد با فشار بر روی محل آسیب بیشتر می‌شود.
• قفل شدن زانو که به صورت گهگاهی ایجاد شده و مانع از باز شدن زانو می‌شود. گاهی اوقات خود بیمار یاد می‌گیرد که زانویش را با انجام حرکاتی از حالت قفل شده خارج کند.
• خالی شدن زانو یا احساس ناپایداری زانو که در این حال بیمار احساس می‌کند زانویش در زیر بدنش ناپایدار بوده و در حین را رفتن به ناگهان در رفته و خالی می‌شود.
• لاغر شدن عضلات چهارسر ران
• احساس صدا دادن زانو بصورت کلیک یا تقه در حین خم و راست شدن

بعد از پارگی مینیسک بهبود نخواهد یافت زیرا فاقد رگ خونی مستقیم است. مواد غذایی مینیسک‌ها با توجه به قانون اسمز از مایع سنوویال تأمین می‌شود. بعد از پارگی مینیسک قسمت پاره شده سخت شده و در نهایت آتروفی می‌شود.

تشخیص آسیب مینیسک چگونه است؟

پزشک با توجه به توضیحاتی که بیمار از آغاز درد و تورم در اختیار او قرار می‌دهد احتمالاً معاینات فیزیکی انجام داده و از زانو رادیوگرافی می‌گیرد. معاینه نیز ممکن است شامل این آزمایش باشد که پزشک زانو را خم کرده و سپس در حالی که آن را باز می‌کند، ساق پا را به داخل  و خارج می‌چرخاند. درد یا شنیدن صدای تیک بر پارگی مینیسک اشاره دارد. برای تأیید تشخیص صدمه احتمالاً تست «MRI» توصیه شود. همچنین ممکن است پزشک برای تشخیص و درمان پارگی مینیسک روش آرتروسکوپی را به کار ببرد.

روش درمان مینیسک آسیب دیده

اگر پارگی خفیف باشد و درد و دیگر علائم برطرف شود پزشک احتمالاً برنامه تقویت عضلات را تجویز می‌کند. انجام تمرینات ورزشی برای مشکلات مینیسکی بهترین راهکاری است که پزشک فیزیوتراپ و ورزش درمان می‌تواند تجویز کند.

درمانگر باید مطمئن باشد که بیمار تمرینات را به درستی انجام دهد، بدون این که احتمال بروز آسیب جدید یا تکرار صدمه قبلی وجود داشته باشد. در صورتی که پارگی مینیسک وسعت بیشتری دارد احتمالاً پزشک برای مشاهده میزان آسیب و ترمیم یا جراحی «آرتروسکوپیک» پارگی، جراحی باز را انجام می‌دهد. اگر بیمار نسبتاً جوان است، آسیب در ناحیه‌ای با جریان خون مناسب رخ داده و همچنین رباط‌ها سالم باشند، پزشک می‌تواند مینیسک را در جای اول خود بخیه بزند.

اکثر ورزشکاران جوان قادرند که با مراقبت از مینیسک‌های ترمیم شده خود به ورزش‌های قدرتی بازگردند در صورتی که بیمار مسن‌تر بوده یا جریان خون آن محل ضعیف است پزشک لازم است بخش کوچکی از مینیسک را برای هموار کردن سطح آن قطع کند. در برخی موارد نیز پزشک مینیسک را برداشته که در این صورت احتمال ایجاد تغییرات مخرب نظیر «استئوآرتیت» بیشتر خواهد بود . (استوئوآرتیت: نوعی التهاب مفصلی).

پژوهشگران علوم پزشکی شیوه‌ای بنام «allograft» را مورد بررسی قرار داده‌اند که در آن جراح، مینیسک را با مینیسک یک جسد جایگزین می‌کند. مینیسک پیوندی، شکننده بوده و ممکن است به آسانی چروکیده و پاره شود. پژوهشگران همچنین تلاش می‌کنند که مینیسک پاره را با مینیسک مصنوعی تعویض کنند اما این روش حتی موفقیت کمتری نسبت به شیوه «allograft» دارد.

بهبود پس از جراحی ترمیم مینیسک، چندین هفته به طول می‌انجامد و در صورت برداشتن مینیسک در انجام فعالیت‌های روزمره و شغلی محدودیت بیشتری به وجود می‌آید با این حال با قرار دادن وزنه‌ای بر روی مفصل می‌تواند بهبودی را تسریع کند بدون در نظر گرفتن شکل و نحوه جراحی معمولاً توانبخشی شامل قدم زدن، خم کردن زانوها و انجام تمریناتی است که عضلات پا در آن کشیده شده و تقویت می‌شوند بهترین نتایج در درمان صدمات مینیسک در افرادی حاصل شده که در آن‌ها تغییرات غضروفی دیده نشده و کسانی که رباط متقاطع قدامی آنان سالم مانده است. انجام تمرینات ورزشی برای مشکلات مینیسکی بهترین راهکاری است که پزشک فیزیوتراپ و ورزش درمان می‌تواند تجویز کند.

تهیه و تدوین : elmevarzesh.com

منابع:

آسیب‌شناسی ورزشی، حمید خداداد

آسیب‌های مینیسک، ترجمه: محمدعلی نودهی

پارگی مینیسک، دکتر مهرداد منصوری متخصص جراحی استخوان و مفاصل