عوارض قرص های چربی سوز چیست و چرا خطرناک است؟

مواد اصلی و موثر قرص های چربی سوز اغلب شامل کافئین و افدرین است. مصرف این قرص ها گاهی دارای عوراض جانبی و حتی خطر مرگ است. لذا از مصرف بی رویه و خودسرانه آن ها باید جدا” خودداری کرد. در این مطلب نظرات کارشناسان را در خصوص عوارض قرص های چربی سوز بر بدن دنبال می کنیم.

دکتر پروانه رحیمی، استاد فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی ایران، درباره این قرص‌ها می‌گوید: این گروه داروها به صورت‌های مختلفی در بدن اثر می‌کنند و همه‌شان مضر نیستند. به عنوان مثال، داروهایی هستند که موجب تجزیه نشدن چربی‌ها در روده شده و منجر به اسهال چرب می‌شوند. البته این داروها در طولانی مدت باعث دفع ویتامین‌های محلول در چربی شده و فرد را با سوء‌تغذیه روبه‌رو می‌کنند.

گروه دیگری از داروهای چربی‌سوز هم هستند که مهار‌کننده جذب چربی هستند و باعث می‌شوند چربی وارد چرخه سوخت بدن نشود. اما به ‌طور کلی داروهای چربی‌سوزی که سوخت‌ و‌ ساز بدن را بالا می‌برند چند مشکل ایجاد می‌کنند و بی‌احتیاطی و ناآگاهانه مصرف کردن آن ها می‌تواند موجب مرگ شود؛ مثلا” داروهایی که روی غده تیروئید اثر کرده سوخت و ساز را از آن طریق بالا می‌برند، در افرادی که مشکلات قلبی عروقی دارند، ممکن است موجب مرگ شوند.

از سوی دیگر، این داروها باعث از بین رفتن چربی‌های سلولی شده و به بدن آسیب می‌رسانند. همچنین بالا رفتن سوخت و ساز روی دستگاه گوارش نیز اثرگذار بوده و باعث ناراحتی‌های گوارشی می‌شود. پزشکی که برای افراد چاق( BMI بالاتر از 30) این داروها را به تنهایی یا به صورت ترکیبی تجویز می‌کند، باید عملکرد داروها را توضیح دهد تا بیمار با آگاهی، مصرف چربی‌سوزها را انتخاب کند.

دکتر محمود بیگلر، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره این قرص‌ها می‌گوید: در شرایط کنونی این قرص‌ها خارج از چرخه نظارت وزارت بهداشت و درمان در بازار توزیع می‌شوند. بیشتر این قرص‌ها از کشورهای هند و پاکستان وارد ایران می‌شوند و هیچ اطمینانی به سلامت آن ها نیست و تضمینی هم برای لاغری افراد وجود ندارد.قرص‌های چربی‌سوز توزیع شده در بازار استاندارد نیستند. این قرص‌ها فقط افراد چاق را به سمت خود جذب کرده و منابع چربی را در بدن آنان آزاد می‌کنند.

1-بلاک کردن چربی‌ها توسط قرص های چربی سوز

بلاک کردن یا جذب نشدن چربی توسط بدن روشی است که در برخی از این قرص‌های چربی سوز به کار برده شده است. این نوع از قرص‌ها باعث می‌شود وقتی شما غذایتان را میل می کنید، چربی در روده‌ جذب نشده و تجزیه شود.

به دو دلیل این عمل چربی سوزها برای بدن شما بسیار مضر است:

۱) برخی از ویتامین‌های اصلی مورد نیاز بدن مانند A، D، E و K محلول در چربی هستند پس قرص‌های چربی سوز مانع از جذب این ویتامین‌های حیاتی در بدن می‌شوند و باعث می شود در طولانی مدت فرد دچار سوء تغذیه و دیگر عوارض مصرف ناکافی ویتامین های اصلی شود. دلیل اصلی مصرف نکردن قرص‌های چربی سوز برای زنان افزایش خون‌ریزی ماهیانه به علت اختلال در انعقاد خون در اثر جذب ناکافی ویتامین K است. همچنین افزایش ابتلا به سرماخوردگی و سایر بیماری‌ها با کمبود ویتامین E که نقش آنتی اکسیدانی دارد، بیشتر می شود.

۲) به دلیل جذب نشدن چربی توسط روده دفع آن افزایش پیدا می کند که ممکن است منجر به درد در ناحیه شکم و اسهال چرب شود و در طولانی مدت مشکلات روده و معده ای جبران ناپذیری برای فرد به وجود آورد.

2-توقف اشتها

از دیگر پیامدهای رایج استفاده از قرص‌های چربی سوز توقف اشتها است. این عمل قرص‌های چربی سوز با دستکاری در سطح هورمون‌های کنترل کننده اشتها در مغز انجام می‌شود و باعث احساس سیری می شوند. این قرص ها شبیه به آمفتامین‌ها عمل کرده و در نتیجه باعث می‌‌شوند که سیگنال های گشنگی به مغز ارسال نشود. عوارض جانبی توقف اشتها در قرص‌های چربی سوز در بین افراد متفاوت است.

به علت تاثیر قرص های چربی بر روی هورمون اپی نفرین و سروتونین مشکلاتی مانند: پرخاشگری، افسردگی، گیجی، اضصراب، افزایش ضربان قلب، بی‌خوابی، افزایش فشار خون و تعریق زیاد می شود و اگر در طولانی مدت مصرف شود ممکن است فرد دچار حمله قلبی، مشکلات عصبی و فراموشی شود.

3- قرص های چربی سوز و  افزایش متابولیسم

حتماً خوب می دانید که افزایش سوخت و ساز بدن راهی برای کاهش وزن است. برخی قرص های چربی سوز دارای مقدار قابل توجهی کافئین و افدرین هستند. این دو ماده باعث افزایش دمای مرکزی بدن شده و متابولیسم را افزایش می‌دهند. اما مشکل قرص های چربی سوز این است که دوز کافئین و افدرین استفاده شده در آنها بسیار بیشتر از مقدار توصیه شده است. همانطور که در بحث کافئین گفته شد این ماده می‌تواند چربی سوز طبیعی باشد اما اگر مقدار مصرفی کافئین افزایش یابد می‌تواند منجر به پرخاشگری، سردرد خفیف، افزایش ضربان قلب و اضطراب شود و در طولانی مدت برای سلامتی افرد بسیار مضر باشد.

دکتر علی کشاورز، متخصص تغذیه و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز درباره این قرص‌ها می‌گوید: قرص‌های چربی‌سوز معمولا ” چربی بدن را دفع می‌کنند. ترکیب اصلی در قرص‌هایی که اخیرا” وارد بازار شده است اورلیستات است. این قرص‌ها همراه با غذا، درصد زیادی از چربی غذا را دفع می‌کند. از آنجا که این دارو معمولا” جذب بدن نمی‌شود، جزو دسته داروهایی است که عوارض جانبی کمی دارد. چون متابولیسم آن روی اندام‌های بدن بیشتر می‌شود، اما وقتی جذب نمی‌شود، عوارض جانبی آن کمتر است. قرص‌های آنتی‌لیپاز در واقع جذب چربی را مختل ‌می‌کنند و در نتیجه جذب ویتامین‌های محلول در چربی را نیز مختل می‌نمایند.

ونوستات (اورلیستات) یک مهار‌کننده برگشت‌پذیر آنزیم لیپاز است که با برقراری پیوند با این آنزیم، آن را غیرفعال می‌کند. بنابراین از هیدرولیز چربی تری‌گلیسرید به شکل قابل جذب (اسید چرب و مونوگلیسرید) جلوگیری می‌کند. این دارو از طریق خوراکی به مقدار ناچیزی جذب می‌شود و به همراه یک رژیم غذایی کنترل‌شده و کم‌کالری جهت کاهش وزن و نگهداری این وضعیت و نیز کاهش خطر برگشت چاقی به کار می‌رود.

در واقع جذب ویتامین E و D و A و k در مصرف‌کنندگان این قرص‌ها صورت نمی‌گیرد. حال اگر قرار باشد فردی در کوتاه مدت از این قرص‌ها استفاده کند، دچار مشکل نخواهد شد، اما اگر در درازمدت مورد استفاده قرار گیرد، عوارض جانبی رخ خواهد داد. این داروها موجب کمبود ویتامین‌های محلول در چربی، افزایش خون‌ریزی ماهیانه در خانم‌ها در اثر اختلال در انعقاد خون به علت کمبود ویتامین k می‌شود. از سوی دیگر، کمبود هر یک از ویتامین‌های محلول در چربی مانند ویتامین E نیز عوارض خاص خود را دارد؛ به طور مثال، باعث جذب کمتر مواد مغذی آنتی‌اکسیدان در بدن می‌شود.

در غذاهای سرخ شده، کتلت، کوکو و فست‌فودها چربی زیادی وجود دارد. گاهی می‌توان پس از صرف غذای چرب از این قرص‌ها، مصرف کرد و صرفا” مصرف محدود این قرص‌ها توصیه می‌شود، نه مصرف مداوم و همیشگی آن ها. مصرف خودسرانه هر نوع دارویی از جمله این قرص‌ها به هیچ عنوان صحیح نیست.

این قرص ها چگونه اثر می کنند؟

قرص‌های چربی‌سوز اغلب دارای کافئین و افدرین هستند و بر اساس این دو ماده باعث افزایش مصرف کالری می‌شوند. افدرین باعث انبساط ریه‌ها می‌شود؛ ضربان قلب و فشار خون را افزایش می‌دهد؛ باعث کاهش اشتها می‌شود و مانند یک دیورتیک عمل می‌کند، یعنی باعث افزایش دفع ادرار می‌شود. البته اگر شما آسپیرین یا یک نوع داروی قلبی یا داروی ضدآسم (غیر از افدرین) را مصرف می‌کنید یا این که نسبت به کافئین حساسیت دارید، نباید از قرص‌های چربی‌سوز استفاده کنید، زیرا باعث نامنظم شدن ضربان قلب، مشکل شدن تنفس و بروز حملات دردناک می‌شوند.

کافئین نیز مثل افدرین باعث افزایش تولید گرما در بدن می‌شود و تحقیقات نشان داده است اضافه کردن آسپیرین به مواد حاوی کافیئن و افدرین، تولید این گرما را بیشتر می‌کند. هنگامی که دمای قسمت مرکزی بدن افزایش یابد، شما به طور خودکار انرژی بیشتری می‌سوزانید.

داروهای چربی‌سوز به علت کاهش سریع وزن، خیلی استفاده می‌شوند، اما بعضی افراد به این داروها خوب پاسخ نمی‌دهند. برای همین توصیه می‌شود در مصرف این‌ داروها احتیاط کنید و از مصرف بی رویه و خودسرانه آن ها اجتناب کنید و فقط تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه این داروها را مصرف کنید.

عوارض قرص های چربی سوز چیست؟

برخی از قرص های چربی سوز حاوی «افدرا» هستند. این ماده یک محرک قوی برای سیستم عصبی انسان و در واقع به از دست دادن آب بدن کمک می‌کند و نه چربی بدن! بنابراین نتایج اثر گذاری آن طولانی مدت نخواهد بود، همچنین کمبود آب بدن که از عوارض جانبی این ماده است، موجب خشکی دهان، بی خوابی، یبوست و افزایش فشار خون شود.

عوارض قرص های چربی سوز بر کبد

بعضی از قرص‌هایی چربی سوزی اجازه جذب و یا هضم چربی غذاها را نمی‌دهند. چربی هضم نشده هم در نتیجه با ایجاد بوی بد مدفوع از بدن دفع می‌شود. اما لازم است بدانید همزمان با دفع چربی‌های هضم نشده، بدن کمبود تغذیه هم پیدا خواهد کرد. در پی استفاده از داروهای لاغری، مواردی پیرامون بیماری‌های کبدی نیز گزارش شده است.

در صورتی كه این داروها بیش از اندازه مصرف شوند یا مدت مصرف بیش از چند هفته شود، عوارض زیر بروز می كند:

• افزایش ضربان قلب
• افزایش فشار خون
• تعرق زیاد
• یبوست
• كم خوابی
• تشنگی زیاد
• گیجی
• پر بودن بینی
• سردرد
• اضطراب
• خشكی دهان

حفظ وزن كاسته شده، چگونه ممكن است؟

اثر این داروها كوتاه مدت است. اگر فرد بخواهد پس از كاهش وزن، برای مدت طولانی ثابت بماند، باید در تمام مدت مصرف قرص، عادت غذایی اش را تغییر دهد و فعالیت ورزشی منظمی داشته باشد تا پس از قطع دارو با پرخوری به وزن اولیه بازنگردد.

داروهای ضد اشتها برای همه افراد توصیه نمی شوند. افراد مسن و كودكان نباید از این داروها استفاده كنند. در صورتی كه می خواهید از داروهای لاغری استفاده كنید، حتماً پزشك را از شرایط جسمی تان مطلع سازید؛ اگر باردار یا شیرده هستید، حساسیت خاصی دارید و یا تحت درمان با داروی دیگری هستید یا در صورتی كه مبتلا به دیابت، فشار خون، بیماری قلبی، صرع، بیماری كلیوی، اعتیاد، تیروئید پركار، افسردگی، سردرد میگرنی و فشار چشم هستید، حتماً پزشك را مطلع سازید.

آموزش تغذیه صحیح

در این روش، علل و عوامل چاقی بررسی و موشكافی می‌شود و ضمن این كه شرح مفصلی از انواع غذاهای موجود در سفره های معمولی و مقدار كالری هر یك در اختیار فرد قرار می‌گیرد، روش محاسبه مقدار كالری مورد نیاز شخص نیز به او آموزش داده می‌شود.

(این كه كدام غذاها و به چه میزانی باعث چاقی می‌شود و كدام غذا را میتوان به صورت آزاد استفاده كرد و…) همگی این آموزش ها طی یک جلسه آموزشی، مطالعه كتاب و پیگیری (با مراجعه دو هفته یك بار) در اختیار فرد قرار خواهد گرفت تا به وزن مطلوب خود برسد.این روشی است كه دكتر كرمانی در پیش گرفته است و توانسته است با اجرای آن، موفقیت چشمگیری در كاهش و نگهداشتن وزن افراد به دست آورد. تنها راه صحیح و پایدار برای كاهش وزن و نگهداشتن وزن جدید این است كه چاق ها بدانند روش تغذیه گذشته شان اشتباه بوده است.

باید از داروها، عمل ها، وسائل ارتعاش، گوشواره ها، كمربندها و دستگاه های برقی،سوناها، ‌لیپوساكشن و مانند آن ها دوری كنند و در فكر ایجاد راه حل و روشی مناسب در تغذیه باشند. باید در رفتارهای خوراكی، ‌سفره ها و خوراكی ها تجدید نظر كرد. باید گذاشت همان سفره هائی كه فرد را چاق كرده اند، او را لاغر كنند. برای همین باید در دانستنی های تغذیه نیز تجدید نظر كرد. باید دانست كه لاغر شدن به معنای گرسنگی كشیدن نیست، بلكه به معنای تنظیم غذاهاست. چاق ها باید بدانند كه رسیدن به اندام مناسب و سلامتی، گنج است؛ و نابرده رنج نیزگنج میسر نمی‌شود.

نکته پایانی

شما تنها در صورتی می‌توانید از این دسته داروها استفاده کنید که پزشک آن را تایید و برای دوره‌ای خاص تجویز نماید؛ آن هم در شرایطی که به وضعیت جسمی، سلامتی و هورمونی شما آگاه باشد، لطفا از مصرف خودسرانه این قرص ها خودداری کنید.

تهیه و تدوین:   elmevarzesh.com