سلول‌ها در پاسخ به تغییرات محیط اطراف‌شان می‌توانند خود را تغییر دهند. آتروفی یکی از این پاسخ‌ها است. در یک تعریف می‌توان گفت: كوچک شدن اندازه سلول به دليل كاهش مواد سلولی را آتروفی می‌گويند. آتروفی عضلانی به معنی لاغر و ضعیف شدن عضله است. آتروفی عضلانی می‌تواند به دنبال کاهش جریان خون به عضله و یا فلج شدن اعصاب حرکتی عضله و یا استفاده نکردن طولانی‌مدت از عضله ایجاد شود. هنگامی که تعداد معینی از سلول های یک عضو گرفتار شوند، کل عضو یا بافت کوچک می شود و آتروفی رخ می‌دهد.

در حالی که نام پزشکی این عارضه آتروفی عضلانی است، اما بسیاری از ما آن را به عنوان تحلیل عضلانی یا از بین رفتن بافت‌های عضلانی می‌شناسیم. به‌طور کلی دو نوع آتروفی عضلانی وجود دارد که یکی از آن‌ها شدیدتر از دیگری است. اولین نوع “آتروفی ناشی از عدم بکارگیری عضلات” نام گرفته است، نوع دیگر به عنوان “آتروفی نوروژنیک” (آتروفی عضلانی که ریشه‌ی عصبی دارد) نامیده می‌شود با وجود اینکه بسیاری از علائم آن‌ها یکسان می‌باشند، علل ایجاد آن‌ها باهم متفاوت هستند و درمان آن‌ها به طبع متفاوت خواهد بود.

علل آتروفی عضلانی

آتروفی ناشی از کاهش ساخت و افزایش تخریب پروتئین در سلول است. ساخت پروتئین به علت کاهش فعالیت متابولیک کاهش می‌یابد. آتروفی مي‌تواند علت‌های متعددی داشته باشد. به عنوان مثال در دوران يائسگی به علت از دست دادن تحريك هورمونی آتروفی رخ می‌دهد و يا بعد از زايمان اندازه رحم كوچک می‌شود كه هم به دليل آتروفی و هم  آپوپتوز (مرگ برنامه ريزي شده سلول) است و اين فرايندها طبيعی هستند.

در بیشتر افراد، آتروفی عضلانی به دلیل استفاده ناکافی از عضلات رخ می دهد. افرادی که شغل های نشسته دارند، افرادی که بیمارند و کمتر حرکت می‌کنند، می‌توانند باعث کاهش اندازه عضله و ضعف آن شوند. این نوع آتروفی با ورزش و تغذیه مناسب برطرف می شود. افرادی که بستری هستند، بیشترین آتروفی عضلانی خواهند داشت. فضانوردانی که دور از جاذبه زمین هستند، بعد از چند روز بی وزنی، انقباض عضلانی را از دست خواهند داد.

آتروفی مي‌تواند علت پاتولوژيک (آسيب شناختي، غيرطبيعي) هم داشته باشد. به عنوان مثال از كاهش خونرسانی، تغذيه ناكافی، قطع عصب يك عضله و … می توان نام برد. يكی از مثال‌های آن زمانی است كه عضله كار نكند. به عنوان مثال زمان گچ گرفتن كه به علت كاهش بار كار سلول آتروفی رخ مي‌دهد

دلایل رایج ایجاد آتروفی ناشی از عدم بکارگیری عضله

آتروفی چيست؟

در اکثر مواقع علت وقوع آتروفی عضلانی در نتیجه‌ی عدم استفاده از آن است. شاید تصور کنید که آتروفی عضلانی بیشتر در میان افرادی است که دائما در رختخواب هستند و یا قادر به انجام حرکت بخصوصی مثلا در برخی تمرینات نباشند، اما در اکثریت موارد آن دسته افرادی دچار آتروفی عضلانی می‌شوند که شیوه‌ی ‌زندگی بی تحرکی را برای خود بر می‌گزینند.خبر خوب این است که با تمرین مداوم از نوع بیشتر مقاومتی،این نوع آتروفی می‌تواند معکوس شود. خبر بد این است، بسیاری از ما نمی‌خواهیم شیوه‌ی زندگی مان را تغییر دهیم تا بتوانیم تمرینات لازم را انجام دهیم.

متأسفانه تاکنون توجهی به این موضوع که قلب هم یک عضله است، نداشته‌ایم. بله، قلب یک ارگان است، اما یک عضله نیز هست که باید درگیر تمریناتی شود که به حفظ سلامتی آن کمک کند.افرادی که بیشتر اوقات در رختخواب خود به‌سر می‌برند، مستعد ابتلا به آتروفی عضلانی هستند.

اما متأسفانه خیلی از آن‌ها نمی‌توانند چندان چاره‌ای برای رفع این معضل پیدا کنند مگر اینکه با یک متخصص فیزیوتراپی که بتواند زمان زیادی را برای انجام تمرینات درمانی بر روی عضلات‌شان اختصاص دهد، به تمرین بپردازند.ربا وجود اینکه این امکان وجود ندارد که بگوییم این عمل آتروفی عضلانی ناشی از عدم بکارگیری عضلات بیماران درون بستر را معکوس می‌کند، اما می‌توان با این روش از پیشرفت آن جلوگیری کرد.

دلایل رایج ایجاد آتروفی نوروژنیک

در حالی که احتمال وقوع آتروفی عضلانی نوروژنیک نسبت به آتروفی غیر فعال بسیار کمتر است، درمان آن نیز به طبع بسیار سخت‌تر است. آتروفی نوروژنیک در نتیجه‌ی آسیب‌های سیستم اعصابی که ماهیچه‌ها را عصب‌دهی می کنند، رخ می‌دهد. بیماری‌هایی نظیر پلیموئید، سندرم گلین-باره (اختلال نادری است که در اثر حمله سیستم ایمنی بدن به اعصاب محیطی ایجاد می شود.) دیستروفی میوتونی و دیستروفی عضلانی،علل شایع در ایجاد آتروفی عضلانی-عصبی هستند.

با این حال، برخی صدمات وارده به دستگاه‌ عصبی نیز ممکن است سبب فشار بر اعصابی که عضلات را عصب‌دهی می‌کنند شوند و آسیب‌هایی را ایجاد کند. این امکان وجود دارد که برخی از این صدمات برگشت پذیر باشند، اما گاهی اوقات، اگر فشار وارده ناشی از یک بیماری مانند مالتیپل اسکلروزیس، سکته مغزی و یا دیگر بیماری‌های مربوط به سیستم عصبی باشد، آسیب (آتروفی) غیر قابل برگشت و حتی ممکن است پیشرونده باشد.

گاهی اوقات امکان دارد پیام‌رسانی عصبی در مغز یا نخاع یا حتی در یک عصب محیطی قطع شود. یک مثال خوبی از این اتفاق فشردگی دیسک است. این امر مسبب  فشرده سازی نخاع ‌می‌شود، سپس عصب را تحت تاثیر قرار می‌دهد و می‌تواند منجر به آتروفی عضلانی-عصبی شود. شاید یکی از شناخته شده ترین علل ایجاد آتروفی عضلانی نوروژنیک، سندرم تونل کارپال باشد.(بدام افتادن عصب که در نتیجه فشردگی عصب میانی در ناحیه تونل کارپال ایجاد می‌شود.)

در کل می توان برای آتروفی به این علل اشاره کرد

  • کاهش بارکاری سلول ( مانند بی حرکت کردن یک اندام برای بهبود شکستگی)
  • از دست دادن عصب دهی
  • کاهش خونرسانی
  • تغذیه ناکافی
  • از دست دادن تحریک اندوکرین و فرآیند پیری ( آتروفی ناشی از پیری)

اگر چه بعضی از این محرک ها، فیزیولوژیک ( برای مثال از دست دادن تحریک هورمونی در دوران یائسگی) و بعضی پاتولوژیک ( مانند از دست دادن عصب ) هستند، ولی تغییرات بنیادی سلول ها مشابه است. این پدیده در واقع، عقب نشینی سلول به یک حجم کوچک تر است که در آن اندازه، هنوز بتواند امکان ادامه حیات داشته باشد. در این وضعیت یک تعادل جدید بین اندازه سلول و کاهش تغذیه، خونرسانی یا تحریک تروفیک برقرار می‌شود.

علائم و نشانه‌های آتروفی عضلانی

آتروفی چيست؟

واضح است که تحلیل عضلانی ناشی از عدم بکارگیری، به علت قرار دادن عضله تحت شرایطی که آن را سست و ضعیف می‌کند. علائم و نشانه‌ها به راحتی می‌توانند بر روی تمام اشخاص پدیدار شوند. ماهیچه‌هایی که تحت تمرین قرار نمی‌گیرند، ضعیف می‌شوند و در نهایت تحلیل می‌روند. تشخیص علائم آتروفی عضلانی نوروژنیک در افراد مختلف کمی مشکل‌تر تشخیص داده می‌شود.

در واژه‌نامه‌ی پزشکی اولین و شایع‌ترین علائم آتروفی عضلانی در عضلات تثبیت‌کننده (عضلات وضعی، عضلاتی که در راست ایستادن یا صاف کردن کمر، گردن به ما کمک می‌کنند)‌ که در تمام بدن وجود دارند عنوان شده‌اند. عضلات وضعی همچنین  عضلات ضد جاذبه نامیده می‌شوند.

در نتیجه، یکی از اولین نشانه‌های آتروفی عضلانی نوروژنیک، خمیده دیده شدن بدن در وضعیت ایستاده است. سایر علائم نیز شامل درد در پشت، مشکلات پیاده‌روی، انقباضات تاندون آشیل، انقباضات در ناحیه‌ی همسترینگ، محدودیت در حرکات گردن،حرکت دشوار ستون فقرات و حتی نارسایی قلبی باشد.

باز هم این نکته را متذکر می‌شویم، قلب یک عضله است و صدرصد در خطر آتروفی قراردارد، که آن هم می‌تواند یکی از علائم آتروفی باشد که در نتیجه‌ی عدم انجام تمرینات استقامتی به وقوع بپیوندد. برخی از این علائم می‌تواند حتی توسط افراد عادی و معمولی شناسایی شود، اما علائمی مانند افزایش سطح کراتین کیناز به آزمایش‌های پزشکی برای تشخیص آتروفی عضلانی توسط متخصصان نیاز دارند.

علائم عصبی و عضلانی همراه با آتروفی عضلانی

  • مشکلات تعادل
  • اختلال در راه رفتن و افتادن
  • ضعف صورت
  • مشکل تدریجی در راه رفتن و صحبت کردن
  • از دست دادن حافظه و ضعف اندام
  • اختلال تعادل بدن
  • از دست دادن هماهنگی بین عضلات
  • بی حسی و یا سوزن سوزن شدن دست ها و یا پاها
  • عدم تحرک پیشرونده
  • ضعف پیشرونده و بی حسی در پاها

درمان آتروفی عضلانی

بسته به نوع آتروفی عضلانی تشخیص داده شده، ممکن است روش‌های درمان تا حدود زیادی متفاوت باشند. استئوآرتریت (از بین رفتن غضروف بین دو استخوان یک مفصل) اغلب می‌تواند با انتخاب نوع و مقدار مناسبی از تمرینات ورزشی و انجام آن‌ها اصلاح بپذیرد. این در حالیست که برای آتروفی نروژنیک یک یا چند روش درمانی وجود دارد.

گاهی اوقات برخی از داروها تجویز می‌شوند و در بعضی موارد جراحی تنها روش درمان است. داروهایی که تجویز می‌شوند، اغلب شامل یک دوره دارو‌های ضدالتهابی مانند کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب و فشار وارده به اعصاب آسیب دیده است. در مورد شرایطی مانند فتق دیسک، امکان توصیه‌ی عمل جراحی وجود دارد.

متخصصان بیماری‌های استخوانی بارها دستگاه عضلانی-اسکلتی را با اجرای اعمال خاصی بکار می‌گیرند تا فشار وارده به اعصاب درون ستون فقرات را کاهش دهند. احتمالا تاکنون شنیده‌اید که دوستان،اعضای خانواده و یا آشنایان‌ برای انجام برخی معالجات از جمله ماساژ درمانی به متخصص فن مراجعه می‌کنند. هدف از این “معالجات” کشیدن نواحی اطراف ستون فقرات است تا فشار وارده را به اعصاب آسیب‌دیده یا فشرده شده کاهش دهد.

متأسفانه برخی اوقات برای انجام درمان کمی دیر شده‌است و گزینه‌های درمانی محدود شده‌اند، مانند ابتلا به بیماری‌های غیر قابل درمان و یا پیشرفته. امروزه با پیشرفت‌هایی در علم پزشکی مدرن، هر روز بیشتر از پیش درمان‌هایی کشف می‌شوند که تا حد زیادی می‌تواند روند پیش‌روی آسیب را به تاخیر بیاندازد و یا بسیاری از درد و ناراحتی‌ها را از بین ببرد، اما هنوز هم مطالعات علمی و راهکارهایی برای کشف روش‌های درمانی جدید ادامه دارد.

به استثنای یک بیماری غیر قابل درمان و یا مزمن برای پیشگیری از آتروفی عضلانی، بهترین شیوه‌ی درمانی این است که بلند شوید و حرکت کنید. تمرینات را تا جایی که امکان دارد دقیق و بدرستی انجام دهید، حتی اگر در ابتدای راه قرار دارید و باید آن را به آرامی انجام دهید.

از آنجایی که سن افراد عامل اصلی بروز آتروفی عضلانی است، باید در درجه‌ی اول افراد باید به شیوه‌های مختلف اعم از پیاده‌روی روزانه، شنا و حتی پیوستن به کلاس‌های کاردیو برای افراد سالخورده به تحرک بپردازند. هدف اصلی و اساسی اینست که عضلات را بکار گیرید تا تحلیل نروند. ممکن است کمی بیشتر از حد معمول نیاز به انجام تلاش‌هایی به‌جهت سازگاری با برنامه‌های تمرینی‌تان داشته باشید،اما کسب فواید تمرینی ارزش این‌همه تلاش را دارد.

نحوه درمان با توجه به علائم و شدت بیماری، متفاوت است:

  • به طور مرتب ورزش کردن
  • ورزش‌های کششی برای کاهش فشار در عصب
  • داروهای ضد التهاب برای کاهش التهاب و درد
  • فیزیوتراپی
  • درمان اولتراسوند
  • برخی موارد، برای اصلاح انقباض، جراحی لازم می باشد

جلوگیری از آتروفی عضلانی

با ورزش کردن منظم می توان جلوی آتروفی عضلانی ناشی از عدم استفاده از عضله را گرفت. پیاده روی و شنا از بهترین ورزش‌ها برای سلامت عضلات می‌باشند. غذاهای پروتئینی را مصرف کنید. یکی از مهم ترین ترکیبات عضله، پروتئین است. غذاهای پروتئینی می‌توانند از این عارضه جلوگیری کنند و یا پیشرفت آتروفی را کند کنند. غذاهای پروتئینی شامل: آجیل، گوشت ها، تخم مرغ و لبنیات می باشد. غذاهای کم چرب مصرف کنید. کاهش وزن پیدا کنید. افزایش وزن باعث بد عملکرد  عضلات می‌شود. میوه‌ها و سبزیجات مصرف کنید. منیزیم برای درست عمل کردن عضلات مهم است. کدو تنبل، موز، چغندر، اسفناج و دیگر سبزیجات برگ سبز منبع غنی از منیزیوم می باشند.

تهیه و تدوین : elmevarzesh.com

منبع: آسیب شناسی پایه (عمومی) رابینز و healthguidance