بیماری خود ایمنی چیست؟ انواع بیماری های خودایمنی، علائم و درمان آن‌ها

بیماری خود ایمنی جزء مشکل سازترین و درمان ناپذیرترین بیماری‌‌هایی هستند که به سیستم ایمنی بدن مربوط می‌‌شوند. این بیماری­‌ها زمانی ایجاد می‌­شوند که سیستم ایمنی به سلول­‌های سالم در بدن حمله می‌­کند. سیستم ایمنی، شبکه‌ای است متشکل از بافت­‌ها، اندام­‌ها و سلول­‌ها، که نقش آن دفاع از بدن در مقابل م‌هاجمان، عفونت­‌ها و بیماری­‌ها است.

بیماری­‌های خود ایمنی در اثر اشتباه سیستم ایمنی ایجاد می‌­شوند؛ در واقع سیستم ایمنی بدن، به طور تصادفی سلول­‌های سالم را به عنوان یک مهاجم و عامل خارجی تشخیص داده و به آن حمله می‌­کند. تحقیقات نشان می‌­دهند که بیماری­‌های خود ایمنی دارای اجزاء و عناصر ژنتیکی، نژادی و جنسیتی هستند. بیماری­‌های خودایمنی به سختی قابل تشخیص اند و اغلب نشانه­‌های مشترکی دارند.  در این مقاله، به بعضی از شایع­‌ترین بیماری­‌های خود ایمنی و نحوه درمان آن­‌ها می‌­پردازیم. برای کسب اطلاعات بیشتر، با ما همراه باشید.

علت بیماری خود ایمنی

‌گلبو­‌های قرمز در سیستم ایمنی، به محافظت از بدن در مقابل مواد مضر مانند باکتری­‌ها، ویروس­‌ها، سموم، سلول­‌های سرطانی و عوامل خارجی، کمک می‌­کنند. این مواد، حاوی آنتی ژن هستند. ( آنتی ژن­‌ها به بدن حمله کرده و باعث عفونت می‌ شوند) سیستم ایمنی بدن برعلیه این آنتی ژن­‌ها، آنتی بادی تولید می‌­کند و آن را قادر به تخریب این مواد مضر می‌­کند.

اگر دچار اختلال خود ایمنی هستید، سیستم ایمنی شما نمی‌­تواند تفاوت بین بافت­‌های سالم و آنتی ژن­‌ها را تشخیص دهد؛ در نتیجه بافت ‌های طبیعی و سالم را تخریب می‌­کند.

علت دقیق بروز اختلال خود ایمنی در بدن نامشخص است. یک فرضیه این است که بعضی از می‌کروارگانیزم­‌ها ( مانند باکتری­‌ها و ویروس­‌ها) و دارو‌ها، باعث ایجاد تغییراتی می‌­شوند و سیستم ایمنی بدن را دچار اشتباه می‌­کنند. این مسئله ممکن است بیشتر در افرادی اتفاق بیوفتد که ژن مستعد اختلالات خودایمنی دارند.

عوارض بیماری خود ایمنی چیست؟

اختلالات خود ایمنی ممکن است روی یک یا چند عضو و بافت بدن اثر بگذارند. بیماری­‌های خودایمنی روی بخش­‌هایی از بدن اثر می‌­گذارند که عبارتند از :

علائم بیماری­‌های خود ایمنی

علائم اولیه بسیاری از بیماری­‌های خودایمنی یکسان هستند؛ مانند:

هر بیماری، علائم منحصر به فردی دارد. برای مثال، دیابت نوع ۱ منجر به تشنگی شدید، کاهش وزن و خستگی می‌­شود. بیماری التهابی روده (IBD) باعث دل درد، نفخ و اسهال می‌­شود.

علائم بیماری­‌های خودایمنی مانند پسوریازیس و روماتیسم مفصلی (RA) برای مدتی بروز کرده و سپس برطرف می‌­شوند. به دور‌های که علائم بروز می‌­کنند دوره عود و به دور‌های که علائم برطرف می‌­شوند، دوره بهبود می‌­گویند.

---

حتما بخوانید: علت لرز کردن بدن چیست و چرا می‌لرزیم؟

---

انواع بیماری خود ایمنی

بیماری سلیاک

سلیاک، ناشی از عدم تحمل و حساسیت به گلوتن است. سلیاک، یک بیماری خود ایمنی است که در آن پوشش روده کوچک، بعد از خوردن غذا‌هایی که حاوی گلوتن ( یک نوع پروتئین) هستند، ملتهب می‌­شود. گلوتن در گندم، چاودار، جو و مواد غذایی دیگر وجود دارد. علائم این بیماری التهاب و درد شکم، سوزش قفسه سینه، احساس خستگی، کاهش وزن، اسهال و استفراغ است.

روماتیسم مفصلی (RA)

این بیماری، یکی از شایع­‌ترین بیماری­‌های مزمن و بلند مدت خود ایمنی است که باعث می‌­شود سیستم ایمنی بدن به بافت­‌ها حمله کند و عمدتا روی مفاصل دست­‌ها و پا‌ها اثر می‌­گذارد. علائم این بیماری، الت‌هاب و گرفتگی درناک مفاصل، مخصوصا مفاصل دست­‌ها و پا‌ها است.

پسوریازیس

یک اختلال خود ایمنی است که به نظر می‌­رسد به دلیل استرس، عفونت­‌ها و عوامل محیطی ایجاد می‌­شود. پسوریازیس منجر به خشکی، پوسته پوسته شدن و خارش بخش­‌هایی از پوست، به همراه درد مفاصل می‌­شود.

بیماری التهابی روده (IBD)

این بیماری، منجر به التهاب بلند مدت روده و پوشش دستگاه گوارش می‌­شود. از علائم آن می‌­توان به درد شکم، نفخ، اسهال خونی، حالت تهوع و یبوست اشاره کرد.

2 نوع بیماری التهابی روده وجود دارد: بیماری کرون که یک التهاب مزمن است و هر قسمتی از دستگاه گوارش، از د‌هان تا مقعد را درگیر می‌­کند؛ و کولیت اولسراتیو، که التهاب بلند مدت روده بزرگ است.

---

حتما بخوانید: بهترین مواد غذایی تقویت سیستم ایمنی بدن و پیشگیری از ویروس کرونا

---

بیماری آدیسون

این بیماری زمانی رخ می‌­دهد که غدد فوق کلیه، به اندازه کافی هورمون کورتیزول و آلدوسترون تولید نمی‌­کنند. این بیماری منجر به افت فشار خون، خستگی، سرگیجه هنگام ایستادن، افت قند خون، کم آبی، از دست دادن اشتها، حالت تهوع و تیره شدن پوست می‌­شود.

دیابت نوع ۱

به دیابت نوع ۱، دیابت شیرین وابسته به انسولین نیز می‌­گویند. این بیماری خود ایمنی زمانی اتفاق می‌­افتد که پانکراس، انسولین را به اندازه کافی و یا به طور کل تولید نمی‌­کند و در نتیجه باعث قند خون کنترل نشده می‌­شود. علائم دیابت نوع 1 شامل تکرر ادرار، افزایش تشنگی، کاهش انرژی، تاری دید، گرسنگی، و حالت تهوع می‌­شود.

پیسی

بیماری که باعث از بین رفتن رنگدانه‌های پوست و یا تغییر رنگ بخش وسیعی از پوست می‌­شود. بی رنگی پوست، در افرادی که پوست تیره­‌تری دارند، مشخص و برجسته تر است.

هاشیموتو

بیماری که باعث التهاب غده تیروئید می‌­شود و در طول زمان منجر به تولید ناکافی هورمون تیروئید می‌­شود. علائم این بیماری عبارتند از: اضافه وزن، خستگی، افسردگی، گرفتگی مفاصل، و افزایش حساسیت به سرما.

گریوز

بیماری گریوز نیز بر تیروئید اثر می‌­گذارد، اما بر خلاف ‌هاشیموتو، باعث تولید بیش از حد تیروئید می‌­شود. از علائم آن می‌­توان به کاهش وزن، اضطراب، لرزش دستان، افزایش فشار خون و تعریق اشاره کرد.

لوپوس اریتماتوز سیستماتیک

این بیماری باعث التهاب پوست و مفاصل شده و در موارد حاد، منجر به التهاب اندام­‌های داخلی می‌­شود. از جمله علائم آن می‌­توان درد عضلات و مفاصل، بثورات پوستی، خستگی و تب را نام برد.

---

حتما بخوانید: داروهای طبیعی برای درمان انواع بیماری و مشکلات جسمی

---

چه عواملی احتمال ابتلا به بیماری خود ایمنی را افزایش می‌­دهند؟

ممکن است هر کسی به بیماری­‌های خودایمنی مبتلا شود، اما عواملی وجود دارد که خطر ابتلا به این بیماری‌ها را افزایش می‌­دهد. این عوامل عبارتند از:

ژنتیک: تحقیقات نشان می‌­دهند که سابقه خانوادگی بیماری­‌های خود ایمنی، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌­دهد.

جنسیت: زنان بیشتر از مردان، در معرض ابتلا به بیماری ‌های خود ایمنی هستند. محققان علت این موضوع را نمی‌­دانند، اما عوامل هورمونی و این حقیقت که زنان سیستم ایمنی قوی­تری دارند، می‌ تواند دلیل این رخداد باشد.

سن: بیماری خود ایمنی اغلب در جوانان و میانسالان رخ می‌دهد.

نژاد: بومیان آمریکا، لاتین تبار‌ها، و آفریقایی-آمریکایی­‌ها، نسبت به سفید پوستان، بیشتر درمعرض خطر ابتلا به بیماری­‌های خود ایمنی هستند.

عفونت: اگر فردی از لحاظ ژنتیکی، مستعد عفونت ‌های ویروسی و باکتریایی است، احتمال ابتلای او به بیماری­‌های خود ایمنی در آینده بیشتر است. هر چند دلیل این موضوع نامشخص است، اما تحقیقات همچنان در حال بررسی نقش عفونت­‌ها بر سیستم ایمنی بدن هستند.

تشخیص اختلالات خود ایمنی

تشخیص اختلالات خود ایمنی دشوار است؛ مخصوصا در مراحل اولیه و در شرایطی که اندام و سیستم­‌های متعددی از بدن درگیر شد‌ه‌اند. باتوجه به نوع اختلال، روش­‌های تشخیص عبارتند از:

درمان بیماری خود ایمنی چگونه است؟

معمولا بیماری­‌های خودایمنی قابل درمان نیستند؛ اما در بسیاری از موارد می‌­توان شرایط را کنترل کرد. دارو‌ها عبارتند از:

چگونه از بیماری خود ایمنی جلوگیری کنیم؟

برخی روش‌های افزایش سلامت سیستم ایمنی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

کنترل استرس

استرس مزمن یکی از عوامل ایجاد بیماری خود ایمنی و یا تشدید آن است. سعی کنید با تکنیک‌های آرام سازی مانند مدیتیشن، یوگا و … استرس‌تان را کنترل کنید.

مصرف چای سبز و زردچوبه را افزایش و مصرف نمک را کاهش دهید

چای سبز و زردچوبه واکنش‌های مخرب خود ایمنی بدن را خصوصا در مغز سرکوب می‌کند، از طرف دیگر، نمک می‌تواند واکنش خود ایمنی را افزایش دهد.

گلوتاتیون بیشتر مصرف کنید

گلوتاتیون (GSH) یک پپتید متشکل از سه اسید آمینه اساسی است که نقش مهمی در بدن ایفا می کند، مانند نقش مهمی در عملکرد سیستم ایمنی ایفا می‌کند، بهبود عملکرد سلول T که برای سیستم ایمنی قوی حیاتی است، محافظت از بدن در برابر سموم محیطی و جلوگیری از پیشرفت سرطان.

مصرف سبزیجات سولفوردار مانند پیاز، کلم پیچ و بروکی به متیل دار شدن DNA کمک می‌کند. متیلاسیون یک مسیر بیوشیمیایی است که به طور طبیعی، گلوتاتیون تولید می‌کند

بدن‌تان را سم‌زدایی کنید

وجود بیماری خود ایمنی باعث اشکال در سم زدایی بدن می‌شود، بنابراین چه کسانی که بیماری خود ایمنی دارند و یا می‌خواهند از آن پیشگیری کنند، باید سم زدایی بدن را جدی بگیرند. مصرف سبزیجات برگ سبز مانند کلم برگ و اسفناج و اجتناب از مصرف قند و غذا‌های فرآوری شده به پاکسازی بدن کمک می‌کند.

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com

منابع:  medlineplus – medicalnewstoday – healthline – betterhealth.vic.gov

---