شین اسپلینت – درد جلو ساق پا در ورزشکاران

شاید شما هم از جمله ورزشکارانی باشید که در ناحیه ساق پا دردی را احساس می‌کنید و برایتان جای سوال داشته باشد که علت این درد چیست؟ گرچه اغلب درد‌هایی که در ناحیه ساق به وجود می‌آیند به دنبال ضربه ایجاد می‌شوند، ولی درد ساق علل دیگری هم دارد که ارتباطی به ضربه ندارد، مانند شین اسپلینت

منشأ درد‌های ساق ممکن است در استخوان، مفصل، عضله یا تاندون باشد و یا ممکن است علت درد در لیگامان ها، عروق، اعصاب یا حتی پوست باشد. شایع‌ترین عللی که میتوانند موجب درد ساق شوند عبارتند از: شکستگی، شین اسپلینت (Shine splint)، استرین و اسپاسم (Strain)، کرامپ عضلانی، خونریزی، مشکلات عروق محیطی، سیاتیک، لخته شدن خون در ساق.

آناتومی ساق پا

ساق از کنار هم قرار گرفتن دو استخوان به نام‌های درشت نی یا تیبیا و نازک نی یا فیبولا درست شده است. استخوان شین Shin bone همان استخوان درشت نی یا تیبیا است. به دو استخوان ساق عضلات زیادی می‌چسبند که کار آن‌ها حرکت دادن مچ پا و انگشتان پا است. دو عضله مهم ساق عضلات تیبیالیس قدامی Anterior tibialis muscle و تیبیالیس خلفی Posterior tibialis muscle است. عضله تیبیالیس قدامی به جلوی استخوان تیبیا می‌چسبد و تاندون آن به سمت پایین حرکت کرده و با چسبیدن به پشت پا موجب میشود تا کف پا به سمت بالا و پشت حرکت کند. عضله تیبیالیس خلفی به به پشت استخوان تیبیا می‌چسبد و تاندون آن به چسبیدن به زیر کف پا موجب می‌شود تا کف پا به سمت پایین و داخل خم شود.

شین اسپلینت چیست

از میان عللی که موجب درد در ناحیه ساق پا می‌شوند، می‌خواهیم موردی را بررسی کنیم که در ورزشکاران رخ می‌دهد. درد ساق می‌تواند در ورزشکاران در جلوی ساق و روی استخوان درشت نی باشد یا روی عضلات ساق حس گردد. که شین اسپلینت (Shine splint) نامیده می‌شود.

درد ساق در ورزش عمدتاً  به دنبال استفاده بیش از حد از اندام تحتانی رخ می دهد. درد می تواند ناشی از التهاب عضله یا سایر بافت های ساق یا ناشی از شکستگی های فشاری در ساق باشد. این آسیب عمدتاً در دوندگان که شدت و مسافت دویدن را افزایش داده اند یا در سطح جدیدی شروع به دویدن کرده اند رخ می دهد. علل درد ساق (Shine splint)  را می توان بطور اجمالی اینگونه بیان کرد:

علت شین اسپلینت

علت این درد کار زیاد کشیدن از ساق است. حرکات مداوم و زیاد کف و مچ پا موجب آسیب رسیدن به فیبرهای عضلات تیبیالیس در محل اتصال به استخوان می‌شود. این حرکات مکرر و مداوم موجب اعمال کشش زیاد و بیش از حد بر روی محل اتصال عضله به استخوان شده و نتیجه آن پارگی‌های میکروسکوپی در آن ناحیه و در پریوست (پریوست پرده بافتی است که بر روی استخوان کشیده شده است) و بدنبال آن ایجاد التهاب است.

این وضعیت کار زیاد کشیدن از ساق معمولا وقتی ایجاد می‌شود که طریقه انجام ورزش به نوعی تغییر می‌کند. افزایش سرعت دویدن، بیشتر کردن مسافت دویدن و یا دویدن بر روی زمین سفت یا شیب دار میتواند این تغییرات را ایجاد کند. این وضعیت در دونده ها، کسانی که زیاد می‌رقصند و کسانی که درگیر فعالیت‌های بدنی شدید نظامی هستند بیشتر دیده میشود. کفش‌های نامناسب و یا آسیب دیده می‌توانند موجب این بیماری شوند. کشیدگی محل اتصال عضلات ساق به استخوان تیبیا می‌تواند در جلو یا پشت آن باشد.

شین اسپلینت (Shine splint) قدامی یا جلویی بیشتر در کسانی ایجاد می‌شود که یک فعالیت ورزشی جدید که دویدن جزئی از آن است بخصوص ایستادن و شروع به حرکت‌های ناگهانی در آن وجود دارد را شروع کرده اند. دویدن در سرازیری، دویدن روی پنجه پا و دویدن با کفش‌هایی که کف و پاشنه قابل انعطاف خوبی ندارند میتواند موجب شین اسپلینت قدامی شود.

شین اسپلینت خلفی یا پشتی معمولا” به علت‌عدم تعادل در عضلات ساق و کف پا است. سفت و غیر قابل انعطاف بودن عضلات پشت ساق و یا وجود کف پای صاف می‌تواند عامل بوجود آورنده این بیماری باشد. در کف پای صاف با هر بار گذاشتن کف پا بر زمین عضله تیبیالیس خلفی تحت کشش قرار می‌گیرد و این کشش موجب میشود فیبرهای این عضله در محل اتصال به استخوان درشت نی تحت کشش قرار گرفته و موجب بروز علائم این بیماری شود.

شکستگی فشاری بصورت شکستگی‌های ریز و مویی در استخوان‌های درشت نی و نازک نی تعریف می‌شود که ناشی از اعمال نیروهای مکرر و مداوم روی ساق در هنگام برخورد پا به زمین مثل دویدن‌های طولانی است. این درد معمولاً در پایین ساق حس می‌شود.

سندرم استرس داخلی: این سندرم هنگامی رخ می‌دهد که ماهیچه‌های قسمت داخلی ساق در محل اتصال به درشت نی دچار التهاب شوند.

سندرم کمپارتمان: فضای کمپاتمان فضایی است که حاوی عضلات، اعصاب و عروق خاص می‌باشد و توسط بافت همبندی از گروه عضلانی مجاور جدا می‌شود. در درد ساق، فضایی کمپارتمان مهمی داریم که عبارتند از: فضای کمپارتمان قدامی و خارجی، عضلات فضایی کمپارتمان قدامی سبب می‌شوند که انگشتان پا و پا را بتوانیم به سمت بالا بیاوریم و عضلات فضای کمپارتمان خارجی سبب می‌شوند بتوانیم کف پا را به سمت خارج بتوانیم حرکت دهیم.

استفاده بیش از حد از این فضا‌ها و عضلات آن‌ها سبب درد عضلانی و به تبع آن درد ساق می‌شود. (عضلات ساق در چهار دسته قرار دارند و دور هر دسته پرده بافتی محکمی بنام فاشیا Fascia قرار دارد. هر دسته را یک کمپارتمان می‌نامند.)

علائم شکستگی فشاری

در شکستگی فشاری درد مستقیماً روی استخوان درشت نی در جلوی قسمت تحتانی ساق حس می شود. درد ممکن است در صبح ها و بعد از برخاستن از خواب بیشتر شود. امکان دارد در لمس قسمت قدامی ساق در ناحیه تحتانی حساسیت وجود داشته باشد(در شکستگی استرسی درشت نی)

شکستگی فشاری نازک نی سبب درد در قسمت خارجی انتهای تحتانی ساق می شود.در سندرم استرس داخلی درد در ۳/۱ میانی ساق در سمت داخل استخوان درشت نی و روی عضلات وجود دارد در لمس عضلات داخل ساق حساسیت و درد تشدید گردد.

در سندرم کمپارتمان به علت التهاب عضله، عروق و اعصاب در داخل فضای کمپارتمان تحت فشار قرار می گیرند و امکان دارد در پا بی حسی و گزگز و یا سرد شدن پا رخ دهد. در این سندرم درد در قسمت خارجی ساق در ناحیه میانی و فوقانی ساق رخ می دهد.

 تشخیص

پزشک با معاینه محل درد شما و بررسی علائم شما و مثل گزگز یا سردی احتمالی پا به تشخیص نزدیک می گردد. امکان دارد پزشک از شما بخواهد راه بروید و نحوه راه رفتن شما را بررسی کند و دلیل احتمال درد ساق را حدس بزند. گاهی نیاز به انجام رادیوگرافی یا اسکن استخوانی ساق وجود دارد تا احتمال شکستگی های استرسی بررسی گردد.

جهت رد سندرم کمپارتمان نیاز به اندازه گیری فشار فضای کمپارتمان می باشد برای این امر یک سوزن که به وسیله اندازه گیری فشار اتصال دارد وارد فضای کمپارتمان شده و فشار داخل فضا اندازه گیری می شود

درمان شین اسپلینت

کاهش فعالیت های بدنی که موجب تشدید درد می شوند.

لازم است در فاز بهبودی برخی از فعالیت‌ها را تغییر دهید یا آرام‌تر انجام دهید تا آسیب قبلی را تشدید نکنید. مثلاً می‌توانید به جای دویدن به شنا و دوچرخه سواری بپردازید. با بهبودی کامل می‌توانید به دویدن بپردازید اما با کفش مناسب و در سطوح نرم.

بازگشت به فعالیت نرمال

هر شخصی با سرعت متفاوتی بهبودی می‌یابد بطور کلی هر چه شروع درمان دیرتر انجام شود بهبودی هم دیرتر خواهد بود. بازگشت یا سلامتی کامل به فعالیت وقتی است که این ‌ها را به ترتیب از بالا به پایین کسب کنید. بازگشت دامنه حرکت کامل در مفاصل مچ و زانو نسبت به سمت سالم. کسب قدرت عضلانی برابر در سمت آسیب دیده در مقایسه با سمت سالم. توانایی راه رفتن در خط مستقیم بدون درد یا لنگیدن.

پیشگیری از شین اسپلینت

استفاده از کفش مناسب که قوس داخلی کف پا را حمایت کند. در سطوح نرم بروید و از دویدن طولانی در سطوح سخت مثل آسفالت بپرهیزید. به آرامی بدن را گرم کنید و در این روند از حرکات کششی استفاده کنید. اعمال کشش روی عضلات جلو و پشت ساق در جلوگیری از درد ساق نقش موثری دارند. هرگز در حضور درد ساق به دویدن ادامه ندهید این امر به تشدید علائم و بهبودی دیررس می‌انجامد. بعد از بهبودی به آرامی و به تدریج بر حجم ورزش روزانه خود بیافزایید و دوباره فشار زیاد به ساق‌ها وارد نکنید.

منابع:

دکتردانیال شریفی رضوی/ متخصص آسیب ورزشی

دکتر مهرداد منصوری/ متخصص جراحی استخوان و مفاصل