بسیاری از غذاهای گیاهی حاوی فیتواستروژن هستند؛ ترکیباتی که به هورمورن استروژن شباهت دارند. بعضی از افراد براین باورند که غذاهای فیتواستروژن‌ دار می‌توانند به توانایی باروری مردان آسیب بزنند در حالی که برخی دیگر عقیده دارند این ترکیبات سالم و بی‌ضرر هستند. در این مطلب از مجله علم ورزش مروری علمی داریم بر این مسئله.

فیتواستروژن‌ چیست؟

فیتواستروژن‌ گروهی از ترکیبات شیمیایی طبیعی هستند که در غذاهای گیاهی فراوانی موجودند. این ترکیبات عملکردهای گوناگونی در گیاهان دارند. برخی از آنها دارای خواص آنتی‌اکسیدانی قوی بوده و برخی هم در سیستم دفاعی گیاهان در برابر عفونت‌ها و تنش‌ها نقش دارند. به این ترکیبات فیتواستروژن گفته می‌شود چون ساختار شیمیایی‌شان مشابه ساختار هورمون جنسی استروژن است و پیشوند «فیتو» نیز به معنی گیاه می‌باشد.

میزان استروژن در زنان بیشتر از مردان است. این هورمون، مسئول باروری در زنان و حفظ ویژگی‌‌های اندامی در زنان می‌باشد اما برای مردان هم نقش مهمی ایفا می‌کند. شباهت فیتواستروژن‌ها به استروژن به این معناست که آنها می‌توانند با گیرنده‌های استروژن در سلول‌ها تعامل داشته باشند. این گیرنده‌ها واسطه‌ی عملکردهای استروژن در درون بدن هستند.

با این حال، تاثیرات فیتواستروژن‌ها نسبت به تاثیرات استروژن، بسیار ضعیف‌تر است. همچنین همه‌ی فیتواستروژن‌ها فعالیت مشابه و یکسان ندارند. بعضی از آنها، اثرات استروژن را مهار می‌کنند در حالیکه برخی دیگر تاثیرات استروژن  را تقلید می‌کنند.

منابع فیتواستروژن‌

فیتواستروژن‌ در بیشتر غذاهای گیاهی به مقادیر گوناگون وجود دارند. همه‌ی آنها متعلق به گروه بزرگی از ترکیبات گیاهی به نام پلی‌فنول‌ها هستند. برخی از فیتواستروژن‌هایی که مطالعات بیشتری روی‌ آنها انجام شده شامل:

لیگنان‌ها: در بسیاری از خوراکی‌های فیبردار وجود دارند مانند دانه‌ها، غلات، حبوبات، مغزها، میوه‌ها و توت‌ها. روغن کتان سرشار از لیگنان است.

ایزافلاون‌ها: انواعی هستند که بیشترین تحقیقات روی‌شان انجام شده، در دانه‌های سویا و سایر بنشن‌ها به میزان زیادی وجود دارند و همچنین در انواع توت، غلات و مغزها موجودند.

رزوراترول‌ها: در میوه‌ها، توت‌ها، شراب قرمز، شکلات و بادام زمینی موجود است و گفته می‌شود که برخی از خواص شراب قرمز به رزوراترول‌ها مربوط می‌شود.

کوئرستین‌ها: یکی از متداول‌ترین و فراوانٰ‌ترین فلاونوئیدهاست که در میوه‌ها و سبزیجات و غلات زیادی وجود دارد.

مطالعات درمورد فیتواستروژن‌ همچنان در حال گسترش است و دانشمندان مرتباً انواع جدیدی از آنها را کشف می‌کنند. بعضی از محققان عقیده دارند که مقادیر زیاد فیتواستروژن‌ها می‌تواند تعادل هورمونی بدن را مختل کند، اما بیشتر مطالعات خبر از فواید فیتواستروژن‌ها می‌دهند.

 فیتواستروژن‌ مفید یا مضر؟

بیشتر پژوهش‌ها نشان می‌دهند که فیتواستروژن‌ برای سلامتی مفیدند. اما مطالعاتی نیز هستند که نشان می‌دهند مصرف زیاد ایزوفلاون‌ها می‌تواند تحت شرایط خاصی موجب بروز مشکلاتی بشود.

فواید فیتواستروژن‌

تعدادی از مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مکمل فیتواستروژ‌ها مفید است.

کاهش فشار خون: مکمل‌های رزوراترول و کوئرستین می‌توانند فشار خون را کاهش دهند.

کنترل وضعیت قندخون: رزوراترول، لیگنان‌های روغن کتان و ایزوفلاون‌های سویا می‌توانند قند خون را کنترل کنند.

کاهش ریسک سرطان پروستات: مکمل‌های‌ ایزوفلاون‌ می‌تواند ریسک سرطان پروستات را کاهش دهد، اما برای نتیجه‌گیری قطعی به مطالعات گسترده‌تری نیاز است.

کاهش کلسترول: مکمل ایزوفلاون سویا می‌تواند سطح کلسترول کلی و کلسترول بد یا ال دی ال را کاهش بدهد.

کاهش التهاب: لیگنان‌ها و ایزوفلاون‌های سویا می‌توانند سطح CRP را که یک نشانگر التهابی است در زنان بعد از سنین یائسگی که میزان CRP شان بالاست کاهش بدهد.

هیچ کدام از مطالعاتی که در مورد این مکمل‌ها صورت گرفته، عوارض جانبی خاصی را گزارش نکرده‌اند.

معایب

بعضی از دانشمندان نظر داده‌اند که مصرف زیادی فیتواستروژن‌ ممکن است در تعادل هورمونی بدن اختلال ایجاد کند. فیتواستروژن در طبقه‌ی مختل‌کننده‌های درون ریز قرار می‌گیرند که مواد شیمیایی هستند که اگر در مقادیر زیاد مصرف شوند،می‌توانند در سیستم هورمونی بدن مداخله کنند.

با این حال شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد فیتواستروژن‌ تاثیرات منفی در انسان داشته باشند. چند مطالعه نشان داده‌اند که مصرف زیاد ایزوفلاون‌های گرفته شده از سویا می‌تواند در صورت کمبود یُد، عملکرد تیروئید را سرکوب کند.

همچنین معلوم شد ایزوفلاون‌ها می‌توانند عملکرد تیروئید را در آنهایی که عملکرد تیروئیدشان ضعیف است (کم‌کاری تیروئید)، سرکوب کنند.با وجود این، بیشتر مطالعاتی که در مورد افراد سالم انجام شده، ارتباط چشمگیری بین ایزوفلاون‌ها و عملکرد تیروئید نشان نداده‌ است.

آیا فیتواستروژن به باروری مردان آسیب می‌زنند؟

در مورد سلامت مردان، دانشمندان نظرشان این است که مصرف زیاد فیتواستروژن می‌تواند قدرت باروری‌شان را کاهش بدهد. مطالعه‌ای که روی چیتاهای نر انجام شد نشان داد مصرف زیاد فیتواستروژن به باروری‌شان آسیب زده است.

اما پژوهشگران عقیده دارند به احتمال زیاد فیتواستروژن‌ها روی گوشتخوارانی چون چیتاها در مقایسه با همه‌چیزخوارها مانند انسان تاثیرات متفاوتی دارند. فیتواستروژنی که بیشترین مطالعات رویش انجام شده، ایزوفلاون‌ سویاست. بررسی‌هایی که روی ۱۵ آزمایش کنترل‌شده صورت گرفت نتیجه‌گیری کرد که ایزوفلاون‌های سویا، چه در غذا و چه در مکمل‌ها، سطح تستوسترون را در مردها تغییر نمی‌دهد.

ضمناً یک تحقیق نشان داد که مصرف روزانه ۴۰ گرم مکمل ایزوفلاون به مدت دو ماه، روی کیفیت یا حجم اسپرم در مردان اثر منفی ندارد. یک مطالعه‌ی شهودی هم نشان داده که یک فرمول بر پایه‌ی سویا، در مقایسه با فرمولی برپایه‌ی شیر گاو،  تاثیر منفی روی باروری یا بلوغ مردان نداشته است. ت

حقیق دیگری هم نشان داد که مصرف زیاد سویا که غنی از ایزوفلاون است، موجب کاهش تعداد اسپرم شد، اما دانشمندان مطمئن نیستند که عامل این کاهش، ایزوفلاون‌ها باشند.

به طور خلاصه، بیشتر شواهد یافت شده دال بر این هستند که ایزوفلاون‌ها تاثیر منفی روی قدرت باروری مردان ندارند. درمورد سایر فیتواستروژن نیز هنوز اطلاعات گسترده‌ای در دست نیست و در مورد مصرف بلندمدت آنها در دوزهای زیاد، هنوز نتیجه‌ای گرفته نشده است و لازم است پژوهش‌های بیشتری انجام شود.

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com

منبع: https://authoritynutrition.com/phytoestrogens-and-men/