چه ورزش‌هایی باعث افزایش و رشد قد می‌شوند؟ آیا والیبال و بسکتبال به رشد قد کمک می‌کنند؟ فرزند من به کشتی علاقه دارد، اگر به کلاس کشتی برود، قد کوتاه نمی‌شود؟ و سوال‌هایی از این قبیل برای والدین وجود دارد. از آنجایی که بیشتر پدرها و مادرها دوست دارند، فرزندان قدبلندی داشته باشند و بیشتر ابهامات در این زمینه است، سعی می‌کنیم توضیحاتی در این زمینه ارائه نماییم. برای این منظور ابتدا لازم است عواملی که در رشد جسمانی تاثیرگذارند، توضیح داده شود.

عوامل اثر گذار در رشد قد

عامل اصلی که در قد فرد تأثیر می‌گذارد، ترکیب ژنتیکی او است. با این حال، بسیاری از عوامل دیگر می‌توانند در طول رشد از جمله تغذیه، هورمون‌ها، سطح فعالیت و شرایط پزشکی تأثیرگذار باشند. دانشمندان بیش از ۷۰۰ ژن مختلف را شناسایی کرده‌اند که قد را تعیین می‌کنند. برخی از این ژن‌ها بر صفحات رشد تأثیر می‌گذارند و برخی دیگر بر تولید هورمون‌های رشد تأثیر می‌گذارند. دامنه‌های قد نرمال برای افراد از نژادهای مختلف متفاوت است. باز هم، این توسط DNA آن‌ها تعیین می‌شود.


ژنتیک: دانشمندان معتقدند که ترکیب ژنتیکی یا DNA حدود ۸۰٪ قد فرد را بر عهده دارد. برای مثال در ژن یک فرد، رشد قد بین 170 تا 185 ثبت شده است. این بدین معناست که این فرد اگر شرایط محیطی مناسبی داشته باشد، توانایی رسیدن به حداکثر را دارد و نه بیشتر از آن. ولی اگر شرایط محیطی مطلوب نباشد، فرد مورد نظر ممکن است هرگز به این قابلیت دست نیابد.

عوامل محیطی: عوامل محیطی بسیار زیادی بر رشد جسمانی بعد از تولد تا ثیر می‌گذارند. مانند: تغذیه، خواب و استراحت، آب و هوا، ارتفاع، وضعیت اجتماعی-اقتصادی، فعالیت بدنی و…

تغذیه: تغذیه صحیح در دوره پس از تولد، مواد و انرژی لازم را برای فرایند رشد تامین می‌کند. افرادی که در سنین رشد، حتی به صورت مقطعی دچار سوء تغذیه شوند، اثرات منفی در نمو آن‌ها را می‌توان مشاهده کرد.

خواب و استراحت: افراد در سنین رشد، به خصوص در دوران نوزادی به خواب کافی نیاز دارند و این عامل بر رشد جسمانی آن‌ها تاثیرگذار است و به هر دلیلی نوزاد از خواب و استراحت کافی بهره‌مند نباشد، تهدیدی برای نمو مناسب خواهد بود.

آب و هوا: مشاهده شده است، افرادی که در مناطق گرمسیر زندگی می‌کنند، نسبت به افرادی که در مناطق سرد سیر هستند، قد بلندتری دارند.

ارتفاع: معمولا در مناطق مرتفع، افراد دارای قد کوتاه‌تر هستند و این شاید به دلیل محدودیت در دسترسی به اکسیژن کافی، برای رشد سلولی باشد.

وضعیت اجتماعی-اقتصادی: خانواده‌هایی که دارای وضعیت اجتماعی-اقتصادی خوبی هستند، کودکانی قد بلندتر دارند و این احتمالا به دلیل نوع تغذیه، فعالیت بدنی و شیوه زندگی آن‌ها باشد.

افرادی که قد بلندتری دارند، تمایل به انجام فعالیت‌هایی مانند بسکتبال را دارند.

تاثیر ورزش بر افزایش و رشد قد

تاثیر ورزش بر رشد قد ؛ آیا ورزش قد را بلند می‌کند؟

بحث برانگیزترین فاکتور برای نمو قد، ورزش است و بیشتر ابهامات مطرح شده در همین زمینه است. فعالیت بدنی منظم، باعث کاهش توده چربی و افزایش توده عضلانی می‌شود و در کنار آن با افزایش ترشح هورمون رشد می‌تواند مانند دیگر فاکتورهای اشاره شده در رسیدن به محدوده‌ی قدی که ژنتیک تعیین کرده موثر باشد، اما نقش مستقیمی در افزایش رشد قد در افراد کوتاه قد ندارد.

ورزش از طریق اثرات تحریک کننده بر ترشح هورمون رشد (GH) و سایر هورمون‌های آنابولیک، می‌تواند رشد اندام را تسهیل کند و محرک لازم برای رشد است.

ورزش شرایط مناسب رشد قد را فراهم می‌کند، اما در صورتی که  حمایت تغذیه‌ای لازم برای رشد قد وجود نداشته باشد حتی ممکن است در رشد قد اختلال ایجاد کند.

به طور کلی ورزش‌هایی که باعث ضربه به استخوان‌ها و مفاصل شود، می‌تواند برای نمو قدی مضر باشند و چه بسا باعث توقف یا کم شدن نمو طولی استخوان‌ها شوند و بر عکس فعالیت‌هایی که درون آب انجام می‌شوند، بهترین گزینه برای افراد در حال رشد است. ورزش‌های آبی مانند شنا به دلیل اینکه درون آب انجام می‌شوند و در آب، مفاصل و استخوان‌ها به مراتب فشار کمتری را متحمل می‌شوند

به افراد در حال رشد پیشنهاد می‌شود علاوه بر این، شنا فواید جسمانی-روانی-اجتماعی بیشماری دارد. اثرات مثبت شنا بعد از چند هفته قابل مشاهده خواهد بود. لازم به تذکر است که آموزش و پرداختن به ورزش شنا بخصوص برای کودکان و نوجوانان باید توسط مربیان مجرب صورت پذیرد.

اطمینان از تغذیه خوب در سن رشد

تغذیه نقش بسیار مهمی در رشد دارد. کودکان بدون تغذیه مناسب ممکن است به اندازه کودکانی که دارای تغذیه کافی هستند قد بلندی نداشته باشند. متخصصان تغذیه توصیه می‌کنند که کودکان و جوانان یک رژیم غذایی متنوع و متعادل با مقدار زیادی میوه و سبزیجات داشته باشند. این اطمینان می‌دهد که آن‌ها تمام ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز برای رشد را دریافت می‌کنند. پروتئین و کلسیم به ویژه برای سلامت و رشد استخوان مهم هستند. برخی از غذاهای غنی از پروتئین عبارتند از:

  • گوشت
  • مرغ
  • غذای دریایی
  • تخم مرغ
  • حبوبات
  • آجیل و دانه‌ها

برخی از غذاهای غنی از کلسیم عبارتند از:

  • ماست
  • شیر
  • پنیر
  • کلم بروکلی
  • کلم پیچ
  • دانه‌های سویا
  • پرتقال‌ها
  • ساردین
  • ماهی سالمون

هورمون‌هایی که در افزایش قد نقش دارند

بدن هورمون‌هایی تولید می‌کند که به صفحات رشد دستور می‌دهد استخوان جدید بسازند.

  • هورمون رشد: این هورمون‌ها در غده هیپوفیز ساخته می‌شود و مهمترین هورمون برای رشد قد است. برخی از شرایط سلامتی می‌توانند میزان هورمون رشد بدن را محدود کنند و این می‌تواند بر قد تأثیر بگذارد.
  • هورمون‌های تیروئید: غده تیروئید هورمون‌هایی تولید می‌کند که رشد را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
  • هورمون‌های جنسی: تستوسترون و استروژن برای رشد در دوران بلوغ بسیار مهم هستند


تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com
منابع
https://medlineplus.gov/genetics/understanding/traits/height/
https://www.medicalnewstoday.com/articles/327514
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8614759/