خیلی از افراد تصوری عادی اما بدی در مورد تولید اسید لاکتیک و انباشته آن در اثر فعالیت ورزشی دارند و آن را به عنوان محصول جانبی و زائد دفعی می‌شناسند که انباشت آن در بدن عامل خستگی و درد عضلانی است. اگرچه تولیدات اسید لاکتیک با خستگی همراه است اما مستقیماً علت خستگی عضلانی، یا مستقیماً عامل دردناک شدن عضلات و سفتی آن‌ها نیست که شما  در حین ورزش یا دو روز پس از تمرینات ورزشی احساس می‌کنید.

در حقیقت، اسید لاکتیک بیشتر از اینکه یک ماده‌ی جانبی زائد سمی باشد که عامل خستگی عضلانی بشمار رود، اساساً یک منبع انرژی با ارزش است که در بدن‌تان در حین تمرینات سنگین و پس از آن انباشته می‌شود.

تشکیل اسید لاکتیک (لاکتات)

در طول تمرینات نسبتاً شدید ورزشی، سیستم گردش خون‌تان نمی‌تواند به همان شدتی که عضلات‌تان در حال فعالیت هستند و همچنان که نیاز به اکسیژن آن‌ها بالا می‌رود، به آن‌ها اکسیژن‌رسانی کند.

بدن برای تامین انرژی عضلات فعال و ایجاد مولکول‌های ATP نیاز به حضور اکسیژن دارد. بنابراین زمانی که اکسیژن نباشد، بدن برای حفظ سطوح انرژی مورد نیاز عضلات درگیر در فعالیت، متابولیسم‌ خود را از حالت هوازی به متابولیسم‌ غیرهوازی تغییر می‌دهد که بدون نیاز به اکسیژن بتواند ATP (آدنوزین تری فسفات) را تولید کند.

عضلات قادر هستند تا از شکستن کربوهیدرات‌ها از طریق چرخه‌ی گلیکولیز بصورت بی‌هوازی انرژی مورد نیاز خود را فراهم کنند، که فرآورده حاصل این واکنش شیمیایی، تشکیل پیروات است. اگر اکسیژن حضور داشته باشد، پیروات وارد چرخه‌ی هوازی (کربس) شده از طریق آن ATP زیادی تولید می‌کند. اگر اکسیژن کافی در دسترس نباشد پیروات تبدیل به اسید لاکتیک می‌شود.

اسید لاکتیک و خستگی

اسید لاکتیک پس از تشکیل مرتباً طی واکنش‌های شیمیایی تبدیل به لاکتات (نمک اسید لاکتیک) می‌شود و این واکنش‌ها با تولید یون پروتون هیدروژن (+H) همراه است، که عاملی بالقوه در کاهش PH (معیار ارزیابی میزان اسید-بازی خون) است.

بدن‌ شما لاکتات را طی واکنش‌های شیمیایی برای تولید انرژی به مصرف می‌رساند. اما وقتی که میزان تولید لاکتات از میزانی که برای تولید ATP کافیست، فراتر رود، در عضلات و سرم‌خونی در بدن‌تان انباشته می‌شود.

اگر میزان انباشت لاکتات زیاد شود در عضلات‌تان احساس خستگی می‌کنید و در نهایت سبب اختلال در عملکرد انقباضی می‌شود. اما این خستگی به دلیل خود لاکتات نیست. اما در واقع نه تنها لاکتات عامل ایجاد خستگی نیست. بلکه اسیدوز مشکلی است که با افزایش تولید لاکتات همراه است و سبب ایجاد حس خستگی در بافت عضلانی فعال می‌شود.

درد تاخیری عضلانی (DOMS)

ممکن است لاکتیک اسید درد و سوزش موقت در عضلات فعال ایجاد کند که بعد از گذشت چند ساعت بعد از قطع تمرین ازبین می‌رود. اگرچه، برخلاف باور عمومی، اسید لاکتیک عامل ایجاد درد تاخیری در عضلات یا(DOMS) نیست. (درد تاخیری عضلانی در واقع دردی است که به دلیل عدم وفق بدن با شدت تمرینات انجام شده در عضلات تحت فشار قرار گرفته یک تا دو روز بعد از قطع تمرین ایجاد می‌شود. در واقع دردی است که ۲۴ تا۷۲ ساعت پس از قطع تمرین در عضلات احساس می‌شود.)

به دلیل اینکه اسید لاکتیک همانگونه که ذکر شد، پس از قطع تمرین از بدن پاکسازی می‌شود و نقشی در ایجاد (DOMS) ندارد. در واقع این درد از جایی ناشی می‌شود که در آن قسمت بویژه عضلات آسیب‌های میکروسکوپی به دلیل عدم سازگاری بدن با شدت تمرینات ایجاد می‌شود و خبر خوب این است که بدن برای مقابله با این شرایط و مقاوم بودن در برابر فشار وارده بعدی آسیب‌های میکروسکوپی را به شکل بهتر و قوی‌تری از گذشته ترمیم می‌کند و درد تاخیری عضلانی را از بین می‌برد.

پاکسازی اسید لاکتیک

در حین تمرینات‌تان و پس از آن، عضله‌ی قلب و تمام عضلات درگیر در فعالیت قادر به متابولیسم لاکتات برای تولید انرژی هستند. لاکتات تولید شده از طریق خون به کبد می‌رود، کبد شما لاکتات را از سرم‌خونی‌تان به وسیله‌ی تبدیل آن به گلوکز(قند خون) با فرآیند گلوکونئوژنز (فرآیندی که طی آن گلوکوز از مواد غیر کربوهیدرات تولید می‌شود)، پاکسازی می‌کند.

همچنین کبد می‌تواند آن را به آمینو اسید نیز تبدیل کند، واحد‌های سازنده‌ی پروتئین‌ها. همچنین بخشی از میزان لاکتات خون‌تان توسط عرق دفع می‌شود. تمام این اعمال دست به‌دست هم می‌دهند تا میزان بیشتری از لاکتات خون‌تان را پس از قطع ورزش دفع کنند. کل لاکتات تولیدی شما در حین ورزش، حتی پس از قطع شدیدترین تمرینات در مدت زمانی نزدیک به ۳۰ تا ۶۰ دقیقه از بدن‌تان پاکسازی می‌شود.

داشتن استراحت فعال یا سرد کردن به‌ صورت فعال پس از پایان تمرینات ورزشی‌تان، می‌تواند به به دفع هرچه سریع‌تر لاکتات خون‌تان نسبت به استراحت عادی کمک ‌کند.

اسید لاکتیک می‌تواند مضر هم باشد؟

بله به طور غیر مستقیم می‌تواند مضر هم باشد. در فعالیت‌هایی که با شدت بالا (۳۰ الی۱۸۰ثانیه) به طول می‌انجامد، سطح اسید لاکتیک عضله می‌تواند از یک میلی‌مول به ازای هر کیلوگرم عضله در حالت استراحت به ۲۵میلی‌مول در هر کیلوگرم عضله برسد.

این را هم بدانید که میزان تحمل هر کیلوگرم عضله ۲ تا ۲/۳گرم اسید لاکتیک تخمین زده شده‌ است، «توسط دو دانشمند به نام‌های فاکس و ماتیوس»: آن‌ها بیان کردند که در این شرایط، عضله در حدود ۳۸-۳۳میلی‌مول ATP تولید می‌کند که معادل ۳۳٪ تا ۳۸٪ کیلوکالری انرژی است.

بنابراین شخصی که ۷۰کیلو‌گرم وزن (۳۰کیلوگرم عضله) دارد، ۱۰تا ۱۲ کیلوکالری انرژی قابل استفاده تولید می‌کند. بنابراین اسیدی شدن عضلات جلوی روند گلیکولیز را می‌گیرد، همان روندی که سبب ایجاد انرژی بدون حضور اکسیژن می‌شود. افزایش اسید بیشتر از حد مورد‌ نیاز که برای بدن به عنوان یک منبع انرژی می‌تواند کارساز واقع شود ،سبب اسیدوزی شدن خون و موجب احساس بی‌رمقی پس از فعالیت شدید می‌شود.

همچنین افزایش اسید لاکتیک قابلیت انقباض را به تأخیر می‌اندازد. بنابراین فقط زمانی اسید لاکتیک می‌توانند مفید باشد که شرایط هموئوستاز (پایدار) بدن را برهم نزند. اگر مقدار تولیدی لاکتات بیشتر شود و این شرایط را برهم زند موجب ایجاد درد و خستگی در بدن می‌شود.

تهیه و ترجمه: elmevarzesh.com