عضلات بدن انسان از عناصر انقباضی تشکیل شده‌اند که به وسیله پدیده انقباض کلیه حرکات ارادی و غیر ارادی را در انسان باعث می‌شوند. عضلات %45 درصـد وزن کل بدن را به خود اختصاص می‌دهند.

انواع عضلات بدن انسان

آناتومی عضلات بدن

بدن انسان از سه دسته عضله به نام‌های عضلات صاف ( عضلات موجود در دیواره عروق و دستگاه گوارش)، عضلات مخطط یا  اسکلتی ( روی استخوان‌ها کشیده شده‌اند) و عضله قلب تشکیل شده است. عضلات صاف و عضله قلب از نوع غیر ارادی هستند و عضلات اسکلتی که بیشترین توده را در بدن به خود اختصاص  داده اند از نوع ارادی هستند.

هر نوع عضله کارکرد متفاوتی دارد و رشته‌های آن دارای شکل خاصی هستند. عضله اسکلتی که اندام‌ها و بدن را حرکت می‌دهد، از رشته‌های دراز، قوی و موازی تشکیل شده است. این نوع عضله، قادر به انقباض سریع و قوی است ولی تنها به مدت کمی می تواند با حداکثر قدرت کار کند. عضله قلبی خون را به سراسر بدن میراند.

این عضله رشته‌هایی کوتاه، شاخه‌دار و متصل به هم دارد که شبکه‌ای را در داخل دیواره‌های قلب تشکیل می‌دهند. این نوع عضله می‌تواند بدون خستگی، مدام کار کند.عضله صاف، کارکردهایی چون حرکت دادن غذا در لوله گوارش را بر عهده دارد. این عضله از رشته هایی کوتاه و دوکی شکل تشکیل شده است که به هم متصل شده، صفحاتی را تشکیل می دهند و می توانند به مدت‌های طولانی کار کنند.

بزرگ‌ترین عضله در بدن‌تان؟

بزرگ‌ترین عضله در بدن‌تان همان عضله‌ای است که روی آن می‌نشینید، یعنی عضله گلوتئوس ماکسیموس یا عضله باسن. این عضله‌ی بزرگ باید محکم باشد زیرا مرکز ثقل بدن شماست و وقتی از روی صندلی بلند می‌شوید یا ایستاده‌اید، شما را سر جای‌تان نگه می‌دارد. عضله باسن علی رغم اندازه‌ای که دارد، قوی‌ترین عضله‌ی بدن‌تان نیست.

کوچک‌ترین عضله در بدن‌تان کدام است؟

عضلاتی که در گوش داخلی‌تان هستند و عضله استاپدیوس یا رکابی نام دارند. این عضلات کوچک حائلی برای استخوان‌های ریز در گوش هستند که در واکنش به صدا مرتعش می‌شوند. اگر شما این عضلات را نداشتید، گوش داخلی‌تان در اثر ارتعاشات شدید استخوان‌ها در این قسمت آسیب می‌دید. پس شما شنوایی خوب‌تان را مدیون عضلات رکابی‌تان هستید.

انگشتان شما عضله ندارند

انگشتان شما بسیار ماهرانه حرکت می‌کنند. به کسی نگاه کنید که به سرعت تایپ می‌کند یا با مهارت قطعه‌ای زیبا را با پیانو می‌نوازد. این انگشتان عضله‌ای ندارند. انگشتان شما زمانی حرکت می‌کنند که عضلات کف دست و ساعدتان که با کمک تاندون‌هایی کشیده به انگشتان وصل هستند منقبض می‌شوند. پس این بار اگر کسی به شما گفت باید انگشتان خود را تقویت کنید، به او بگویید اشتباه می‌کند! شما باید عضلات ساعدتان را تقویت کنید.

مشخصات واحد ساختمانی بافت عضلانی

هر عضله یک بخش قابل انقباض  دارد که موجب کوتاه شدن عضله به هنگام لزوم می‌شود. کوتاه شدن عضلات در روند انقباض با تحریکات عصبی صورت می‌گیرد. این بخش قابل انقباض شکم عضله نام دارد. شکم عضله به کمک تاندون‌ها به استخوان‌ها وصل شده‌اند و بدین ترتیب نیرو حاصل از انتقباض آن به استخوان‌ها منتقل می‌شود. واحد ساختمانی شکم عضله که قابلیت انقباض دارد تار عضلانی نامیده می‌شود. غشای تار عضلانی سارکولیما نام دارد. سیتوپلاسم تار عضلانی نیز موسوم به سارکوپلاسم است.

هسته سلول عضلانی نیز در کنار آن قرار دارد. داخل سلول عضلانی علاوه بر سارکوپلاسم رشته‌های ظریف‌تری به نام تارچه وجود دارد. در این تارچه‌ها رشته‌های بسیار ظریف‌تری به نام اکتین و میوزین که از جنس پروتئین هستند دیده می‌شوند. در اثر حرکت همین رشته‌های نازک و ظریف است که انقباض عضله اتفاق می افتد و در نتیجه  حرکت رخ می‌دهد. یک عضله از تعدادی دسته تارهای عضلانی بوجود آمده است که توسط اپی میوزیوم پوشیده شده است هر تار عضلانی 10تا 100 میکرون قطر وگاهی تا چند سانتیمتر طول دارد.

ساختار میوفیبریل ها

درون میوفیبریل‌ها، میوفیلامنت‌ها قرار دارند که سارکومرها را می‌سازند، هر سارکومر از دو رشته پروتینی بنام اکتین و میوزین تشکیل شده است که این پروتئین ها با روند پیچیده‌ای موجبات انقباض عضله را فراهم می سازند.

هر عضله اسکلتی از دو قسمت تشکیل شده است

آناتومی عضلات بدن

بافت عضلانی که خاصیت انقباضی داشته و بیشتر شامل فیلامان های اکتین و میوزین است. بافت عضلانی از فیبرهای عضلانی تشکیل می گردد. هر فیبر عضلانی یک سلول عضلانی است. بافت همبند (یعنی اپی میزیوم،پری میزیوم و اندومیزیوم) که به صورت غلاف هایی بافت عضلانی را احاطه می کنند. این غلاف ها در ترتیب های متنوعی ترکیب شده و تاندون را می سازند که عضله اسکلتی را به استخوان متصل می کند. ناحیه ای که در آن یک ترمینال آکسونی با یک فیبر عضلانی, ارتباط سیناپسی ایجاد می کند، محل تماس عصبی-عضلانی نامیده می شود.

تماس عصبی عضلانی در تصویر زیر

آناتومی عضلات بدن

 

عضلات اسکلتی را می توان به گروه های زیر تقسیم کرد:

  •  عضلات اندام فوقانی مانند عضله دوسر بازویی
  • عضلات اندام تحتانی مانند عضله چهارسر رانی
  • عضلات تنه
  • عضلات سر و گردن

عضله قلبی (Cardiac muscle)

دیواره قلب از خارج به داخل شامل سه لایه به نام های پریکارد، میوکارد و اندوکارد است که به لایه میانی (میوکارد) عضله قلب گفته می شود. میوکارد که بیشترین قسمت قلب را تشکیل می دهد دارای خاصیت انقباضی است.

انواع عضله قلب عبارتند از:

  • عضله دهلیزی
  • عضله بطنی
  • فیبرهای عضلانی تخصصی-هدایتی (یعنی فیبرهای گره سینوسی-دهلیزی و گره دهلیزی-بطنی)

عضلات صاف (Smooth muscles)

به طورکلی دو نوع عضله صاف وجود دارد:

  • عضله صاف چند واحدی (مانند عضلات صاف عروق خونی، راست کننده مو، مژگانی چشم و عنبیه چشم)
  • عضله صاف تک واحدی (عضله صاف احشایی) (مانند عضلات صاف مجاری صفراوی، جدار روده و رحم)
  • ویژگی عضله صاف چند واحدی، مجزا بودن فیبرهای عضلانی آن است و معمولا کنترل آنها از طریق سیگنال های عصبی صورت می گیرد.
  • فیبرهای عضله صاف تک واحدی (احشایی) ازطریق غشاء های سلولی با یکدیگر ارتباط می یابند. تحریک بخشی از عضله صاف احشایی- بدون حضور یک میانجی- منجربه تحریک فیبرهای مجاور می گردد (یعنی هدایت الکتریکی)

چگونگی نامگذاری عضلات بدن

نام گذاری با توجه به:

  • اعمالی که انجام می دهند مانند عضلات باز کننده وخم کننده انگشتان
  • جهت تارهای عضلانی مانند عضلات مایل وعرضی شکم
  • به محل چسبندگی به استخوان مانند عضلات درشت نی و زند اعلایی
  • تعداد محل های چسبندگی به استخوان مانند عضلات دوسر وسه سر
  • شکل خاص عضله مانند عضله متوازی الاضلاع
  • موقعیت شان در بدن مانند عضلات سینه ای و عضلات شکم است

عضلات فقط تا اندازه‌ای می‌توانند بزرگ شوند

چه می‌شد اگر عضلات شما بدون هیچ حد و اندازه‌ای رشد می‌کردند و بزرگ می‌شدند؟ خیلی زود لباس‌های‌تان بی‌مصرف می‌شدند! حتی اگر شما وزنه‌های بسیار سنگین بزنید و به وفور پروتئین بخورید، عضلات شما فقط تا حدی می‌توانند رشد کنند و این را مدیون هورمون شبه پروتئینی به نام میوستاتین هستید.

چه چیزی بر رشد عضلات‌تان فرمانروایی می‌کند؟

سلول‌های عضله میوستاتین ترشح می‌کنند تا رشد عضله را محدود نمایند. اما افرادی هستند که جهشی در ژنی دارند که میوستاتین تولید می‌کند. عضلات این افراد بسیار کمیاب به طور غول آسایی رشد می‌کند و قوی می‌شود. ما دو کُپی از هر ژن داریم و جهش‌های ژنتیکی در هر کپی می‌تواند بزرگ‌ترین دست آوردها را در قدرت و سایز عضله به بار بیاورد. افرادی که جهشی در تنها یک کپی دارند می‌توانند عضلات خود را رشد دهند اما نه به اندازه‌ی آنهایی که در دو کپی، جهش ژنتیکی دارند و میوستاتین بسیار کمی ترشح می‌کنند. موش‌ها هم می‌توانند این جهش ژنتیکی را داشته باشند و عضلات‌شان بسیار بسیار رشد کند.

بیشتر گرمای بدن شما از عضلات‌تان ناشی می‌شود

انقابض عضله گرمای بسیار زیادی تولید می‌کند! در واقع تحقیقات نشان می‌دهد بیش از 80 درصد از گرمای بدن شما از نیروی انقباض عضلات‌تان ناشی می‌شود. وقتی بیرون هوا سرد است و عضلات شما وارد عمل می‌شوند و می‌لرزید، دقیقا برای همین است که شما را گرم کنند. عجیب نیست که بعد از انجام تمرینات پُرشدت بسیار گرم‌تان می‌شود. عضلات شما وقتی که منقبض می‌شوند، انرژی زیادی مصرف می‌کنند که مقداری گرما تولید می‌کند. شما هر چه عضلات بیشتری داشته باشید، گرمای بیشتری تولید خواهید کرد.

کلام آخر

احتمالا الان نگاه‌تان به عضلات‌تان تا حدودی تغییر کرده و نسبت به حفظ سلامت آنها دقیق‌تر شده‌اید. بهترین راه حفظ قدرت و فُرم عضلات اسکلتی، تمرینات بدنسازی است. اگر از عضلات خود استفاده نکنید، رشد نمی‌کنند و کوچک‌تر و ضعیف‌تر می‌شوند. این اتفاق در افرادی روی می‌دهد که بیمار یا بسیار سالمند هستند و فعالیتی ندارند. اجازه ندهید این اتفاق برای شما بیفتد!

تهیه و تدوین: elmevarzesh.com

برگرفته از : منابع کتابخانه‌ای و پژوهشی