طبق اعلام سازمان سلامت جهانی، شیوع دیابت طی 30 سال اخیر، افزایش چشمگیری داشته است. در سال 1980، تنها 4.7 درصد از جمعیت جهان دیابت داشتند، اما تا سال 2014 این رقم به 8.5 درصد افزایش پیدا کرد. یعنی در سال 2014 تقریبا 422 میلیون نفر با دیابت زندگی می‌کردند. این ارقام مبهوت کننده شامل تعداد افرادی که مقاومت به انسولین دارند یا دچار دیابت مرزی هستند نمی‌شود. در این مطلب، نگاهی داریم به اینکه مقاومت انسولین چیست و چه ارتباطی با وزن بدن دارد، چاقی یا اضافه وزن چگونه می‌تواند منجر به مقاومت به انسولین شده و برای درمان مقاومت به انسولین , کاهش وزن در چنین شرایطی چه باید کرد.

مقاومت به انسولین چیست؟

مقاومت به انسولین موجب بیماری به نام پیش دیابت یا دیابت مرزی (prediabetes) می‌‌‌شود، که در آن، قند خون فرد بسیار بالاست اما نه آنقدر که دیابت شناخته شود. داشتن مقاومت به انسولین یک هشدار است که بدون اقدامات پیشگیرانه یا تغییر در سبک زندگی، فردی که دیابت مرزی دارد ممکن است به دیابت نوع دوم دچار شود. قند (گلوکز)، منبع اصلی بدن از لحاظ انرژی غذایی است. ما از طریق غذاهایی که می‌خوریم گلوکز به دست می‌آوریم، بعد از غذا گلوکز در بدن تجزیه شده و وارد جریان خون می‌‌شود.

بدن برای اینکه از قند به عنوان انرژی استفاده کند، لازم است سلول‌ها قند را جذب کنند. انسولین هورمونی است که توسط لوزالمعده تولید می‌شود، با انتقال قند به بیرون از خون و قادر ساختن آن جهت ورود به سلول‌ها بدن، این اتفاق را ممکن می‌کند. انسولین، سطح قند خون را حفظ می‌کند تا خیلی بالا یا پایین نشود. اما زمانی که سطح قند خون به طور پیوسته بالا باشد، سلول‌های بدن دست از واکنش موثر نشان دادن به انسولین می‌کشند که به این حالت، مقاومت به انسولین گفته می‌شود.

وقتی مقاومت به انسولین روی می‌دهد، قند نمی‌تواند با موفقیت وارد سلول‌ها شود و به مقدار زیادی در جریان خون می‌ماند. سطوح بالاتر قند در خون، فشار زیادی جهت ترشح انسولین بیشتر به لوزالمعده وارد می‌کند. به مرور زمان، لوزالمعده نخواهد توانست جوابگو باشد و قند بسیار زیادی در جریان خون ایجاد می‌شود که منجر به دیابت یا دیابت مرزی خواهد شد.

 

وزن بدن و مقاومت به انسولین

مقاومت به انسولین و وزن بدن، ارتباط پیچیده‌ای با هم دارند. برخی پزشکان باور دارند که اضافه وزن داشتن می‌تواند موجب مقاومت به انسولین بشود. داشتن اضافه وزن در اطراف کمر، خطر محسوب می‌شود. محققان نشان داده‌اند که چربی شکم، هورمون‌ها و مواد شیمیایی تولید می‌کند که می‌تواند موجب عوارض و بیماری‌هایی مانند مقاومت به انسولین، فشار خون بالا و بیماری قلبی شود. چربی شکم موجب التهاب در بدن نیز می‌‌شود. به مرور زمان، التهاب مزمن و گسترده در بدن می‌تواند ریسک ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها را افزایش بدهد.

کاهش وزن در شرایط ابتلا به مقاومت به انسولین

پژوهش‌ها نشان داده که تنها 5 تا 7 درصد کاهش وزن کافیست تا حساسیت به انسولین افزایش پیدا کند. کسی که 150 پوند وزن دارد، کافیست حدود 8 پوند از وزن خود کم کند. کاهش وزن موفقیت آمیز و حفظ وزن به دست آمده می‌تواند به کاهش ریسک ابتلا به دیابت مرزی یا دیابت کمک کند. ضمنا می‌تواند از ابتلا به عوارض جدی‌تر ناشی از این بیماری‌ها پیشگیری کند.

ایجاد تغییرات اساسی در سبک زندگی لازم است تا کاهش وزن مطلوب به دست بیاید و صرفا در پیش گرفتن برنامه‌های کاهش وزن سریع، کاری از پیش نمی‌برند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC)، تغییرات بلند مدت و سالم در سبک زندگی را توصیه می‌کند. این تغییرات شامل خوردن ِ غذاهای سالم‌تر و انجام دست کم 150 دقیقه فعالیت بدنی در هفته برای کاهش وزن و ایجاد عادت‌های سالم توصیه‌های CDC هستند.

درمان مقاومت به انسولین

علاوه بر کاهش وزن، کارهای دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند مقاومت به انسولین را درمان کنند.

تغییرات غذایی

در پیش گرفتن عادت‌های غذایی سالم، هم برای کاهش وزن و هم برای توقف مقاومت به انسولین ضروری است. انتخاب غذاهای سالم و کنترل میزان وعده‌های غذایی، دو تا از مهمترین عادت‌ها در تغذیه هستند. برنامه‌های کاهش وزن سریع (DASH eating plan) که توسط موسسه‌ی ملی سلامت ارائه شده‌اند، موثر شناخته می‌‌شوند. DASH یعنی Dietary Approaches to Stop Hypertension ،رویکرد غذایی برای توقف فشار خون بالا.

افرادی که پیرو این رژیم هستند، از میوه‌ها و سبزی‌های فراوان، لبنیات کم چرب، دانه‌ها و حبوبات استفاده می‌کنند. این رژیم افراد را پرهیز از کربوهیدرات های ساده که ارزش غذایی ندارند و قندها و افزایش مصرف پروتئین های دوستدار سلامت قلب تشویق می‌کند.

 

ترک سیگار

استفاده‌ی مکرر از محصولات تنباکو می‌تواند ریسک دیابت و مقاومت به انسولین را افزایش بدهد. پیدا کردن راهی برای ترک سیگار، برای کسی که مقاومت به انسولین در او تشخیص داده شده، از ضروریات است.

فعالیت بدنی

فعالیت بدنی منظم به مدت 30 دقیقه و 5 روز در هفته، برای بهبود مقاومت به انسولین ضروری است. برای کسب بهترین نتایج، باید تمرینات هوازی را با تمرینات عضله سازی و حرکات کششی ترکیب کنید. قبل از شروع هر گونه برنامه‌ی ورزشی با پزشک خود مشورت کنید، مخصوصا اگر مدتهاست فعالیت ورزشی نداشته‌اید.

ویتامین D

بعضی از پژوهش‌ها نشان داده‌اند بین سطح ویتامین D‌ بدن و توانایی حفظ سطح مناسبی از قند خون ارتباط وجود دارد. هیچ توصیه‌ی خاصی برای مصرف ویتامین D وجود ندارد که بتواند از بروز دیابت یا دیابت مرزی پیشگیری کند. اما موسسه‌ی دارو توصیه می‌کند افراد بالای 70 سال می‌توانند روزانه تا 600 واحد بین المللی ویتامین D مصرف کنند. اما قبل از مصرف مکمل ویتامین D حتما با پزشک خود مشورت کنید.

خواب

کمبود خواب می‌تواند ریسک ابتلا به مقاومت به انسولین و دیابت نوع دوم را افزایش بدهد. داشتن خواب کافی و با کیفیت می‌تواند به تنظیم هورمون‌های مربوط به احساس گرسنگی کمک کرده و ریسک اختلال متابولیسم گلوکز را پایین بیاورد.

دارو

گاهی ممکن است برای کمک به بهبودی مقاومت انسولینی دارو مصرف شود، مخصوصا اگر تغییرات در سبک زندگی و تغذیه موثر واقع نشود. در برنامه‌ی پیشگیری از دیابت، دارویی به نام متفورمین، به عنوان موثرترین دارو در کاهش مقاومت به انسولین شناخته شده است. تشخیص مقاومت به انسولین لزوما به این معنی نیست که فرد دیابت دارد. اما چنین تشخیصی باید جدی گرفته شود، چون بدون مداخله‌های درمانی، این احتمال وجود دارد که ادامه‌ی اختلال متابولیسم قند منجر به دیابت مرزی و نهایتا دیابت شود.

 

تهیه  و ترجمه: elmevarzesh.com